કપાળ પર શિંગડું, વનમાં ઉછેર અને સ્ત્રીઓથી દૂર રહેવું... ઋષિ શ્રૃંગી રાજા દશરથના જમાઈ કેવી રીતે બન્યા?

રામાયણ મહાકાવ્યમાં ઘણા પાત્રો છે જેમની ભૂમિકાઓ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, છતાં તેમના વિશે બહુ ઓછી માહિતી છે, અને મહર્ષિ શ્રૃંગી ઋષિ તેમાંથી એક હતા.
વાલ્મીકિ રામાયણના નવમા અધ્યાયમાં ઋષિ શ્રૃંગીનો ઉલ્લેખ છે. એવું કહેવાય છે કે તેમના કપાળ પર શિંગડા જેવા ફાટેલા ભાગને કારણે તેમને આ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
ઋષિ શ્રૃંગીના લગ્ન અંગદેશના રાજા રોમપદની દત્તક પુત્રી શાંતા સાથે થયા હતા, જે દશરથની પુત્રી પણ હતી. ઋષિ શ્રૃંગીના જન્મ અને રાજા રોમપદની વાર્તા વાલ્મીકિ રામાયણમાં વિગતવાર વર્ણવવામાં આવી છે.
ઋષિ શ્રૃંગી કોણ હતા?
ઋષિ શ્રૃંગી એક મહાન ઋષિ હતા, જે વેદોમાં જાણકાર હતા. તેમણે રાજા દશરથ માટે પુત્ર પ્રાપ્તિ માટે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો, તેમજ પુત્રની ઈચ્છા માટે અન્ય યજ્ઞો પણ કર્યા. મહર્ષિ કશ્યપને વિભાંડક નામનો પુત્ર હતો અને વિભાંડક ઋષિને પણ એક પુત્ર હતો જે ઋષિ શ્રૃંગી તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો.
વાલ્મીકિ રામાયણ અનુસાર, ઋષિ શ્રૃંગીના પિતા વિભાંડકે કઠોર તપસ્યા કરી જેનાથી બધા દેવતાઓ ડરી ગયા. ઇન્દ્રે ઉર્વશીને તેમની તપસ્યા તોડવા માટે મોકલી. ઉર્વશીએ તેમને પોતાની સુંદરતાથી મોહિત કર્યા, જેના પરિણામે થોડા સમય પછી ઋષિ શ્રૃંગીનો જન્મ થયો. ઋષિ શ્રૃંગીના કપાળ પર શિંગડું હતું, જેનાથી તેમનું નામ પડ્યું.
ઋષિ શ્રૃંગીના જન્મ પછી તરત જ ઉર્વશીનું પૃથ્વી પરનું કાર્ય પૂર્ણ થયું અને તે સ્વર્ગમાં ચાલ્યા ગયા. આ વિશ્વાસઘાતથી વિભાંડક એટલા દુઃખી થયા કે તેમને સ્ત્રીઓ પ્રત્યે દ્વેષ થયો અને તેમણે પોતાના પુત્ર શ્રૃંગીને સ્ત્રીના સ્પર્શથી બચાવવાનો નિર્ણય કર્યો. આ ધ્યેય પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમણે પોતાના પુત્ર શ્રૃંગીને જંગલમાં ઉછેર્યો.
તે સમયે, અંગદેશમાં રોમપદ નામનો એક શક્તિશાળી રાજા હતો. ધાર્મિક સિદ્ધાંતોના ઉલ્લંઘનને કારણે બધા ભયમાં હતા. વધુમાં, રાજા વરસાદ બંધ થવાથી ખૂબ જ દુઃખી હતા. આ દુઃખની ક્ષણમાં રાજાએ બ્રાહ્મણ ઋષિઓની સભા બોલાવી.
ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું કે જો ઋષિ શ્રૃંગીને કોઈપણ રીતે અંગદેશ લાવવામાં આવે, તો તેમની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ આવશે. જ્યારે ઋષિ શ્રૃંગી પહોંચ્યા અને યજ્ઞ કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે ભારે વરસાદ પડ્યો. લોકો એટલા ખુશ થયા કે અંગદેશ ઉત્સવના વાતાવરણમાં ફૂંકાઈ ગયો. પછી વર્ષિણી અને રોમપદે તેમની દત્તક પુત્રી શાંતાના લગ્ન ઋષિ શ્રૃંગી સાથે કરાવવાનું નક્કી કર્યું.
પુત્રેષ્ઠી યજ્ઞમાં ઋષિ શ્રૃંગીની ભૂમિકા
રાજા દશરથ અને તેમની ત્રણ રાણીઓ ખૂબ જ ચિંતિત હતા કે જો તેમને પુત્ર ન થાય તો તેમનો ઉત્તરાધિકારી કોણ બનશે. આ ચિંતા દૂર કરવા માટે, ઋષિ વશિષ્ઠે તેમને સલાહ આપી કે તેઓ તેમના જમાઈ ઋષિ શ્રૃંગી પાસેથી પુત્રએષ્ટિ યજ્ઞ કરાવે. આનાથી પુત્રનો જન્મ થશે. આ અનુસરીને, દશરથે મહાન ઋષિઓને પુત્ર માટે પ્રાર્થના કરવા આમંત્રણ આપ્યું. તેમણે ઋષિ શ્રૃંગીને પણ આ યજ્ઞમાં આમંત્રણ આપ્યું. ઋષિ શ્રૃંગી એક સદાચારી આત્મા હતા અને જ્યાં પણ તેઓ પગ મૂકતા ત્યાં સુખ અને સમૃદ્ધિનો વાસ થતો. શ્રૃંગીને મુખ્ય ઋષિ બનવા કહ્યું. દશરથે વિધિ યોજવાનો આદેશ આપ્યો.
શરૂઆતમાં, ઋષિ શ્રૃંગીએ યજ્ઞ કરવાનો ઇનકાર કર્યો, પરંતુ પછીથી શાંતાના કહેવાથી તેઓ રાજા દશરથ માટે પુત્રએષ્ટિ યજ્ઞ કરવા સંમત થયા. એવું કહેવાય છે કે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કરનારાઓના બધા પુણ્ય પ્રસાદમાં ભસ્મ થઈ જાય છે. આ પુણ્યના બદલામાં રાજા દશરથને પુત્રોનો આશીર્વાદ મળ્યો હતો. યજ્ઞમાંથી મળેલી ખીરથી રામ, લક્ષ્મણ, ભરત અને શત્રુઘ્નનો જન્મ થયો.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.











