Breast Cancer: માત્ર ગાંઠ જ નહીં, આ 5 લક્ષણો પણ સ્તન કેન્સર તરફ કરે છે ઈશારો

ભારતમાં મહિલાઓમાં જોવા મળતા કેન્સરમાં સ્તન કેન્સર (Breast Cancer) પ્રથમ સ્થાને છે, જ્યારે સર્વાઇકલ કેન્સર બીજા ક્રમે આવે છે. સ્તન કેન્સરનું વહેલું નિદાન કરવા માટે મેમોગ્રાફી અને ક્લિનિકલ બ્રેસ્ટ એક્ઝામિનેશન સૌથી ઉત્તમ રીતો છે. કેન્સર આજે વિશ્વભરમાં એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની ગયું છે. WHOના રિપોર્ટ અનુસાર, આ વર્ષે લગભગ 40% કેન્સરના કેસોને નિયંત્રિત કરી શકાય તેમ છે. યોગ્ય જીવનશૈલી અને સ્ક્રીનિંગ દ્વારા આ બીમારીને ટાળી શકાય છે.

ભારતમાં દર વર્ષે આશરે 15 લાખ નવા કેન્સરના કેસ નોંધાય છે, જેમાંથી 60-70% દર્દીઓને મોડું નિદાન થાય છે, જેના કારણે સારવાર કઠિન બની જાય છે. કેન્સરના સૌથી સામાન્ય પ્રકારોમાં સ્તન કેન્સર મુખ્ય છે અને યુવાન મહિલાઓમાં તેના કેસો વધી રહ્યા છે. 25%થી વધુ સ્તન કેન્સરના કેસો 40 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની મહિલાઓમાં જોવા મળે છે. 

વધતા કેસના કારણો

બદલાતી જીવનશૈલી, મોડા લગ્ન, મોડું માતૃત્વ ધારણ કરવું, બાળકોની ઓછી સંખ્યા, સ્તનપાન ન કરાવવું, પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો વધુ પડતો વપરાશ અને વ્યાયામનો અભાવ સ્તન કેન્સરના વધતા કેસો માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.

ઉંમર વધવાની સાથે જોખમ વધે છે, પરંતુ હવે નાની ઉંમરની મહિલાઓ પણ તેનો શિકાર બની રહી છે. જે પરિવારોમાં માતા, બહેન કે માસીને સ્તન કેન્સર રહ્યું હોય, ત્યાં આનુવંશિક કારણોસર જોખમ વધારે હોઈ શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં નિયમિત સ્ક્રીનિંગ અત્યંત જરૂરી છે.

સ્તન કેન્સરના લક્ષણો

સ્તન કેન્સરનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ સ્તનમાં અથવા બગલમાં ગાંઠ અનુભવવી તે છે, પરંતુ તે સિવાય પણ ઘણા એવા લક્ષણો છે જે સામાન્ય રીતે નજરઅંદાજ કરવામાં આવે છે:

નિપલ રિટ્રેક્શન (નિપલનું અંદર ખેંચાવું):

નિપલનું અચાનક અંદરની તરફ ધસી જવું અથવા સંકોચાઈ જવું એ સ્તન કેન્સરનો સંકેત હોઈ શકે છે. જો સામાન્ય રીતે બહાર રહેતું નિપલ અચાનક ઉલટું દેખાવા લાગે, તો તેને અવગણશો નહીં.

ત્વચામાં ડિમ્પલિંગ અથવા ખાડા:

જો સ્તનની ત્વચા સંતરાની છાલ જેવી દેખાય, કરચલીવાળી કે ખાડાવાળી લાગે, તો તે 'ઇન્ફ્લેમેટરી બ્રેસ્ટ કેન્સર'નો સંકેત હોઈ શકે છે.

બળતરા, ગરમાવો અને સોજો:

સ્તનમાં સતત ગરમાવો, લાલાશ, સોજો કે દુખાવો અનુભવવો એ ગંભીર સંકેત છે. ઇન્ફ્લેમેટરી બ્રેસ્ટ કેન્સરમાં તીવ્ર સોજો સામાન્ય લક્ષણ છે.

નિપલમાંથી અસામાન્ય સ્ત્રાવ:

જો નિપલમાંથી લોહી, પારદર્શક પ્રવાહી કે દૂધ જેવો સ્ત્રાવ થાય (ખાસ કરીને જ્યારે તમે સ્તનપાન ન કરાવતા હોવ), તો તરત જ ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.

ત્વચાની બનાવટમાં ફેરફાર:

નિપલના રંગ, આકાર અથવા તેની આસપાસની ત્વચામાં થતા કોઈપણ ફેરફાર પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

કારણો અને બચાવ: 

સ્તન કેન્સરના મુખ્ય જોખમી પરિબળોમાં તમાકુનું સેવન, વધુ પડતો દારૂ, મેદસ્વીતા, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા અને અસંતુલિત ખાનપાન સામેલ છે. જોકે, યોગ્ય જીવનશૈલી અપનાવીને આ જોખમને ઘટાડી શકાય છે:

• નિયમિત વ્યાયામ અને પૌષ્ટિક આહાર લેવો.
• વજન નિયંત્રિત રાખવું અને વ્યસનોથી દૂર રહેવું.
• સમયસર સેલ્ફ એક્ઝામિનેશન (પોતાની જાતે તપાસ) અને ડોક્ટર દ્વારા સૂચવેલ તપાસ કરાવવી.

ડોક્ટરની સલાહ

નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે દરેક મહિલાએ માસિક ધર્મ સમાપ્ત થયા પછી 'સેલ્ફ બ્રેસ્ટ એક્ઝામિનેશન' કરવું જોઈએ. 40 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની મહિલાઓએ જરૂર જણાય તો સોનોગ્રાફી, જ્યારે 40 વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓએ નિયમિત મેમોગ્રાફી કરાવવી જોઈએ. સમયસર ઓળખ અને સારવારથી સ્તન કેન્સરને સંપૂર્ણપણે મટાડી શકાય છે.

ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે. કોઈપણ અસામાન્ય લક્ષણ દેખાય ત્યારે તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.