VIDEO : બાળકને ગૅજેટ્સ નહીં, ગુણ આપો: માનસિક મજબૂતી માટેની 7 પાવરફુલ ટિપ્સ

આજના ‘એપાર્ટમેન્ટ કલ્ચર’માં ઉછરી રહેલા બાળકોની દુનિયા ટેબ્લેટ કે સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીન સુધી સીમિત થઈ ગઈ છે. આપણે તેમને દુનિયાની દરેક સુખ-સુવિધા આપી રહ્યા છીએ, પણ શું આપણે તેમને એ ‘માનસિક મજબૂતી’ આપી શકીએ છીએ જે આપણને આપણા બાળપણમાં મળી હતી? આજનું ‘સિટી કિડ’ ડિજિટલ ગેમમાં એક લેવલ હારી જાય તો ચિડાઈ જાય છે, જ્યારે આપણું બાળપણ માટીમાં પડીને, ઘૂંટણ છોલીને અને ફરીથી ઉભા થઈને દોડવામાં વીત્યું હતું. આ જ એ ‘દેશી મજબૂતી’ છે જેને આપણે પાછી લાવવાની જરૂર છે.

જો તમે ઈચ્છતા હોવ કે તમારું બાળક માત્ર ભણવામાં જ નહીં, પણ માનસિક અને શારીરિક રીતે પણ મજબૂત બને, તો આપણે આપણી એ જૂની ‘દેશી’ આદતો તરફ પાછા વળવું પડશે, જેણે આપણને અને આપણા પૂર્વજોએ મનથી મજબૂત બનાવ્યા હતા. અહીં એવી 7 દેશી આદતો જણાવવામાં આવી છે જે તમારા બાળકને સાચા અર્થમાં મજબૂત બનાવશે:

1. માટી સાથે દોસ્તી (Nature Play)

શહેરોમાં આપણે બાળકોને ગંદકીના ડરથી માટીથી દૂર રાખીએ છીએ. પરંતુ વિજ્ઞાન કહે છે કે માટીમાં રહેલા ‘માઇક્રોબ્સ’ બાળકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વધારે છે. તેમને અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી એક વાર પાર્કમાં ઉઘાડા પગે ચાલવા દો અથવા છોડમાં પાણી પીવડાવવાનું અને માટી ખોદવાનું કામ આપો. આ તેમને પ્રકૃતિ સાથે જોડશે.

2. રસોઈના કામમાં ભાગીદારી

પહેલાના સમયમાં બાળકો ઘરના નાના-મોટા કામમાં મદદ કરતા હતા. તમારા બાળકને માત્ર ‘રાજકુમાર’ કે ‘રાજકુમારી’ બનાવવાને બદલે તેમને કિચનના નાના કામોમાં સામેલ કરો. જેમ કે વટાણા ફોલવા, લોટ બાંધવામાં મદદ કરવી કે પોતાની પ્લેટ જાતે ઉઠાવવી. આ તેમનામાં ‘જવાબદારી’ અને ‘આત્મનિર્ભરતા’ની ભાવના પેદા કરશે.

3. ‘દેશી’ ખાન-પાન

આજકાલના બાળકો સ્મૂધી, સૂપ અને સોફ્ટ ફૂડના વ્યસની થઈ ગયા છે. તેને શેરડી ચૂસતા, મકાઈનો ડોડો ખાતા કે કાચા ગાજર અને મૂળા ચાવતા શીખવો. આ માત્ર તેમના દાંત અને જડબા માટે જ સારું નથી, પણ તેમની ધીરજમાં પણ વધારો કરે છે. પેકેટ બંધ ચિપ્સની જગ્યાએ તેમને શેકેલા મખાણા કે ચણા આપો.

4. દાદા-દાદીની વાર્તાઓનો જાદુ

ગેજેટ્સ બાળકોને માહિતી તો આપે છે, પણ સંસ્કાર નહીં. રાત્રે સૂતા પહેલા મોબાઈલને બદલે દાદા-દાદી કે માતા-પિતા પાસેથી વાર્તાઓ સાંભળવાની આદત પાડો. પંચતંત્ર કે લોકકથાઓ દ્વારા મળતા જીવનના પાઠ બાળકોના ચરિત્ર નિર્માણમાં પાયાનો પથ્થર સાબિત થાય છે.

5. જમીન પર બેસીને ભોજન (The Grounding)

ડાઇનિંગ ટેબલને બદલે ક્યારેક પરિવાર સાથે જમીન પર બેસીને જમવાની પરંપરા શરૂ કરો. આ પાચન માટે તો સારું છે જ, સાથે સાથે તે બાળકોને ‘નમ્રતા’ અને ‘જમીન સાથે જોડાયેલા’ હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે.

6. પેન અને કાગળ પર લાગણીઓ વ્યક્ત કરવી

ડિજિટલ મેસેજના જમાનામાં બાળકોને પેન અને કાગળનું મહત્વ સમજાવો. કોઈના ઘરે જવા પર કે ભેટ મળવા પર તેમને હાથથી ‘થૅન્ક યુ નોટ’ લખતા શીખવો. આ નાની આદત તેમનામાં કૃતજ્ઞતા (Gratitude) અને લાગણીઓને વ્યક્ત કરવાની કળા વિકસાવે છે.

7. કંટાળાનો આનંદ (No Gadgets Hour)

આપણે અવારનવાર બાળકોને કંટાળતા જોઈને તેમના હાથમાં ફોન આપી દઈએ છીએ. યાદ રાખો, ‘કંટાળો’ જ સર્જનાત્મકતા (Creativity)ની જનની છે. દિવસમાં એક કલાક ‘નો ગેજેટ અવર’ રાખો. જ્યારે તેમની પાસે ફોન નહીં હોય, ત્યારે તેઓ પોતે પોતાની રમત શોધશે, ડ્રોઈંગ કરશે કે કંઈક નવું વિચારશે.

યાદ રાખો, પેરેન્ટિંગનો અર્થ માત્ર બાળકોને સુખ-સુવિધાઓ આપવી જ નથી, પણ તેમને જીવનના પડકારો માટે તૈયાર કરવા તે છે. આ દેશી આદતો બાળકોને શિસ્ત, ધીરજ અને માનસિક મજબૂતી આપે છે. જેટલાં મૂળ ઊંડાં હશે, બાળક ભવિષ્યના તોફાનોમાં એટલું જ અડીખમ ઊભું રહેશે.