જ્યારે અમેરિકા સાથે પરમાણુ કરાર પર અડગ રહ્યા હતા મનમોહન સિંહ, જાણો સમગ્ર મામલો

પૂર્વ પીએમ ડો.મનમોહન સિંહનું ગુરુવારે રાત્રે દિલ્હીની AIIMS હોસ્પિટલમાં નિધન થયું હતું. સાંજે બેભાન થયા બાદ તેમને એઈમ્સમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. મનમોહન સિંહ લાંબા સમયથી સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા હતા. જોકે મનમોહન સિંહ સાથે જોડાયેલી ઘણી વાતો છે, પરંતુ અમેરિકા સાથે પરમાણુ કરાર પર અડગ રહેલા પૂર્વ પીએમની વારંવાર ચર્ચા થતી રહે છે.

આ પણ વાંચો: ભારતમાં આર્થિક સુધારાના નાયક હતા ડૉ.મનમોહન સિંહ, વાંચો તેમના કાર્યકાળના મોટા નિર્ણયો

પૂર્વ પીએમ પીવી નરસિમ્હા રાવની કેબિનેટમાં નાણામંત્રી તરીકે મનમોહન સિંહનો કાર્યકાળ હંમેશા ચર્ચામાં રહે છે. કેવી રીતે તેમણે વડાપ્રધાન તરીકે, ભારતની વિદેશ નીતિને આકાર આપ્યો અને રાજકીય પક્ષોનો સખત વિરોધ હોવા છતાં યુએસ સાથે નાગરિક પરમાણુ કરાર માટે વાટાઘાટોને આગળ ધપાવી, જ્યારે મનમોહન સિંહ 1991 માં નાણાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળતા હતા ત્યારે ભારત બેલેન્સ of પેમેન્ટ ક્રાઈસીસના સંકટ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. વિદેશી હૂંડિયામણની અનામતો ઓછી હતી, તે માત્ર બે અઠવાડિયાની આયાત માટે જ પૂરતી હતી. દેશને મોટા સુધારાની જરૂર હતી અને આ જવાબદારી નરસિમ્હા રાવ અને મનમોહન સિંહની હતી. બંનેએ સુધારા તરફ ઘણા પગલાં લીધા. મનમોહન સિંહે લાયસન્સ રાજ નાબૂદ કર્યું અને અર્થતંત્રને સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI) માટે ખોલ્યું.

ભારત-અમેરિકા નાગરિક પરમાણુ કરારને આગળ વધાર્યો

મનમોહન સિંહ 2004માં વડાપ્રધાન બન્યા અને 2014 સુધી બે કાર્યકાળ પૂરા કર્યા. બહારથી શાંત અને અંદરથી મક્કમ મનમોહન સિંહે પક્ષીય રાજકારણથી ઉપર ઊઠીને રાષ્ટ્રને પ્રાથમિકતા આપી. યુપીએ ગઠબંધન સરકાર ચલાવી રહેલા અને રાજકીય પક્ષોના જોરદાર વિરોધનો સામનો કરી રહેલા સિંહે ભારત-યુએસ નાગરિક પરમાણુ કરારને આગળ વધારવાનો નિર્ણય કર્યો.

સરકાર મુશ્કેલીમાં હતી

તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામની મદદથી મનમોહન સિંહ કેટલાક પક્ષોને પરમાણુ કરારનો વિરોધ કરવાનું બંધ કરવા સમજાવવામાં સફળ રહ્યા હતા. જોકે, ડાબેરી પક્ષોએ આ કરારનો સખત વિરોધ કર્યો હતો અને સરકારમાંથી તેમનો ટેકો પાછો ખેંચી લીધો હતો. સમાજવાદી પાર્ટીએ પહેલા ડાબેરી મોરચાને ટેકો આપ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં તેનું સ્ટેન્ડ બદલ્યું હતું. સિંહની સરકારને આત્મવિશ્વાસની કસોટીમાંથી પસાર થવું પડ્યું.

આ પણ વાંચો: મનમોહન સિંહ : દેશની અર્થવ્યવસ્થાની દશા અને દિશા બદલી નાખનાર રાજનેતા

મનમોહન સિંહ અને તત્કાલીન યુએસ પ્રમુખ જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશે 18 જુલાઈ, 2005ના રોજ કરારના માળખા પર સંયુક્ત ઘોષણા કરી હતી અને તે ઓક્ટોબર 2008માં ઔપચારિક રીતે અમલમાં આવી હતી. ભારત માટે આ એક મોટી જીત હતી. પરમાણુ કરાર પર સિંહના કડક વલણે પણ ભારત અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સને એકબીજાની નજીક લાવવામાં મદદ કરી, અને 2008ની આર્થિક મંદી દરમિયાન તેમણે જે રીતે દેશનું સંચાલન કર્યું તેનાથી તેમને 2009ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મદદ મળી અને ફરી એકવાર યુપીએ સરકાર આવી.

સંજય બારુએ તેમના 2015ના પુસ્તક 'ધ એક્સીડેન્ટલ પ્રાઈમ મિનિસ્ટરઃ ધ મેકિંગ એન્ડ અનમેકિંગ ઓફ મનમોહન સિંહ'માં લખ્યું હતું કે, 'પરમાણુ કરાર પરના તેમના વલણે લોકોના મગજમાં સોનિયા ગાંધી પ્રત્યેની તેમની આધીનતાની યાદને ભૂંસી નાખી. અંતે મનમોહન સિંહ રાજા હતા.' બારુએ આ કરારને 'સિંહનું સર્વોચ્ચ ગૌરવ' ગણાવ્યું હતું. મનમોહન સિંહના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસે 2009ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 206 બેઠકો જીતી હતી.

મનમોહન સિંહના કાર્યકાળ દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવી હતી આ યોજનાઓ

દેશના આર્થિક પુનરુત્થાન પર ફરી એક વખત દેખરેખ રાખનાર મનમોહન સિંહને ઘણા વર્ષો સુધી સરકારી નીતિના સંદર્ભમાં સ્થગિત સ્થિતિમાં રહેવું પડ્યું હતું. વડાપ્રધાન તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન જ વિશ્વની સૌથી મોટી રોજગાર ગેરંટી યોજના, મનરેગા અને માહિતીનો અધિકાર (RTI) કાયદો લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.

જાન્યુઆરી 2014માં આપેલું નિવેદન અત્યાર સુધી ચર્ચામાં

ભૂતપૂર્વ પીએમ મનમોહન સિંહે પદ છોડવાના થોડા મહિના પહેલા જાન્યુઆરી 2014માં કહ્યું હતું કે, 'મને વિશ્વાસ નથી થતો કે હું નબળો વડાપ્રધાન રહ્યો છું. હું પ્રામાણિકપણે માનું છું કે સંસદમાં સમકાલીન મીડિયા અથવા વિપક્ષ કરતાં ઈતિહાસ મારા માટે દયાળુ હશે. રાજકીય મજબૂરીઓને ધ્યાનમાં રાખીને મેં મારા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કર્યા છે.'

મનમોહન સિંહ જ હતા જેમણે ભારતના અર્થતંત્રનું માળખું મજબૂત કર્યું હતું અને આનાથી તે પછીની સરકારોને ભારતને મજબૂત રીતે આગળ લઈ જવામાં મદદ મળી હતી.