નવી દિલ્હી ડિક્લેરેશન શું છે? દુનિયાના 88 દેશોએ કર્યા હસ્તાક્ષર, જાણો ભારત માટે આ કેમ ગર્વની વાત છે
છેલ્લું અપડેટ : 22 Feb 2026
New Delhi Declaration on AI: ભારતની યજમાનીમાં યોજાયેલ પાંચ દિવસીય 'ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટ'(India AI Impact Summit) શુક્રવારે ઐતિહાસિક સફળતા સાથે પૂર્ણ થઈ છે. આ સંમેલનમાં અમેરિકા, ચીન, ફ્રાન્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટન સહિત વિશ્વના 88 દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ 'નવી દિલ્હી ડિક્લેરેશન ઓન એઆઈ ઈમ્પેક્ટ' પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ ડિક્લેરેશન(ઘોષણાપત્ર) માત્ર આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સના ભવિષ્ય માટેની બ્લુપ્રિન્ટ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની વધતી જતી કૂટનીતિક શક્તિનું પણ પ્રતીક છે.
ભારતની વૈશ્વિક જીત: AI ક્ષેત્રે 'નવી દિલ્હી ડિક્લેરેશન' પર દુનિયાના 88 દેશોની મહોર
આ સમજૂતી ભારત માટે એક મોટી જીત સમાન માનવામાં આવે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ગયા વર્ષે પેરિસમાં યોજાયેલી સમિટમાં અમેરિકા અને બ્રિટને કેટલાક નિયમોના કારણે હસ્તાક્ષર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ દિલ્હીમાં ભારત આ તમામ દેશોને એક મંચ પર લાવવામાં સફળ રહ્યું છે. ભારતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય AI ટેકનોલોજીનું 'લોકશાહીકરણ' કરવાનો છે, જેથી આ શક્તિશાળી ટેકનોલોજી માત્ર ગણતરીની કંપનીઓ પૂરતી સીમિત ન રહેતા સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચે.
શું છે આ ડિક્લેરેશનના મુખ્ય મુદ્દાઓ?
આ સમજૂતી અંતર્ગત સહભાગી દેશોએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના સુરક્ષિત અને વ્યાપક ઉપયોગ માટે કેટલાંક પાયાના પ્લેટફોર્મ વિકસાવવા પર ભાર મૂક્યો છે. આ અંતર્ગત 'ડેમોક્રેટિક ડિફ્યુઝન ચાર્ટર' દ્વારા AIના મૂળભૂત સંસાધનો અને સુવિધાઓ દરેક દેશ અને સામાન્ય નાગરિક સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, સફળ AI પ્રોજેક્ટ્સને વૈશ્વિક સ્તરે અન્ય દેશોમાં પણ સરળતાથી અમલી બનાવી શકાય તે માટે 'ગ્લોબલ AI ઈમ્પેક્ટ કોમન્સ' નામનું એક કોમન પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં આવશે.
AI ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સુરક્ષિત અને ભરોસાપાત્ર રહે તે માટે 'ટ્રસ્ટેડ AI કોમન્સ' દ્વારા ચોક્કસ ધોરણો, સુરક્ષા માપદંડો અને ટેકનિકલ સાધનોનું આદાનપ્રદાન કરવામાં આવશે. છેલ્લે, વિજ્ઞાન અને સંશોધન ક્ષેત્રે AIના મહત્તમ ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિશ્વભરની પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓનું એક મજબૂત નેટવર્ક ઊભું કરવામાં આવશે, જે ભવિષ્યમાં નવી શોધ અને વિકાસ માટે માર્ગ મોકળો કરશે.
રોજગારી અને સામાજિક ઉત્થાન પર ભાર
નવી દિલ્હી ડિક્લેરેશનમાં એ વાતનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે કે AI ટેકનોલોજી સમાજના દરેક વર્ગના ઉત્થાન અને પ્રગતિ માટે અપાર ક્ષમતા ધરાવે છે. આ હેતુને સિદ્ધ કરવા માટે એક વિશેષ 'સોશિયલ એમ્પાવરમેન્ટ પ્લેટફોર્મ' સ્થાપવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે, જે સામાજિક સશક્તિકરણ માટે કામ કરશે. આ ઉપરાંત, AIના વધતા પ્રભાવને કારણે નોકરીઓના બદલાતા સ્વરૂપને ધ્યાનમાં રાખીને, કર્મચારીઓને નવી ટેકનોલોજી મુજબ સજ્જ કરવા માટે 'રીસ્કિલિંગ'(કૌશલ્ય વર્ધન) અને તેમના સર્વાંગી વિકાસ માટે જરૂરી માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો તૈયાર કરવા પર પણ તમામ દેશો વચ્ચે સહમતિ સધાઈ છે.
પડકારો અને સફળતા
જોકે આ તમામ પ્રતિબદ્ધતાઓ સ્વેચ્છિક છે, એટલે કે તેને લાગુ કરવી એ દેશોની મરજી પર નિર્ભર છે, જે એક મોટો પડકાર છે. શરૂઆતમાં યુરોપિયન યુનિયન(EU) એ કેટલીક બાબતો પર વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ ભારતને એક મજબૂત વ્યાપારી ભાગીદાર ગણીને અંતે તેઓ આ ઐતિહાસિક સમજૂતીમાં જોડાવા માટે તૈયાર થયા હતા. અમેરિકન પ્રમુખનું વહીવટીતંત્ર પણ આ સમજૂતીમાં જોડાવું એ ભારત માટે ગર્વની વાત છે.
