‘લાલ કિલ્લો અમારો છે’ મુઘલ બાદશાહની પુત્રવધુના દાવા પર હાઈકોર્ટેનો ચુકાદો

અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે 1857ના સ્વતંત્રતા યુદ્ધ પછી અંગ્રેજોએ તેમના પરિવારની સંપત્તિ છીનવી લીધી હતી, અને મુઘલ બાદશાહ બહાદુર શાહ ઝફરને દેશમાંથી હાંકી કાઢતી વખતે મુઘલો પાસેથી બળજબરીથી લાલ કિલ્લાનો કબજો મેળવ્યો હતો.

દિલ્હી હાઈકોર્ટે શુક્રવારે અંતિમ મુઘલ સમ્રાટ બહાદુર શાહ ઝફર-IIના પ્રપૌત્રની વિધવાની અરજીને ફગાવી દીધી હતી, જેમાં તેણીએ કાયદેસરની વારસદાર હોવાથી લાલ કિલ્લાનો કબજો મેળવવાની માંગ કરી હતી. આ અરજીમાં સુલતાના બેગમે હાઈકોર્ટના સિંગલ જજના ડિસેમ્બર 2021ના નિર્ણયને પડકાર્યો હતો. કાર્યકારી ચીફ જસ્ટિસ વિભુ બખરુ અને જસ્ટિસ તુષાર રાવ ગેડેલાની બેન્ચે વિલંબને કારણે અરજી ફગાવી દીધી હતી.

ચુકાદો આપતી વખતે કોર્ટે કહ્યું કે આ અપીલ અઢી વર્ષથી વધુ વિલંબ સાથે દાખલ કરવામાં આવી છે અને તેને અવગણી શકાય નહીં. જો કે, સુલતાના બેગમે કહ્યું કે તેઓ તેમની ખરાબ તબિયત અને તેમની પુત્રીના મૃત્યુને કારણે અપીલ દાખલ કરી શક્યા નથી. પરંતુ કોર્ટે તેમની દલીલ સ્વીકારી ન હતી.

વિલંબ માટે માફી નકારી કાઢી

હાઈકોર્ટની ડબલ બેન્ચે કહ્યું, 'અમને આ ખુલાસો અપૂરતો લાગે છે, કારણ કે વિલંબ અઢી વર્ષથી વધુ છે. કેટલાક દાયકાઓના અવિશ્વસનીય વિલંબને કારણે અરજી પહેલેથી જ (એક જ ન્યાયાધીશ દ્વારા) ફગાવી દેવામાં આવી હતી. આવી સ્થિતિમાં, વિલંબની માફી માટેની અરજી નકારવામાં આવે છે અને નકારી કાઢવામાં આવે છે. પરિણામે આ અપીલ પણ ફગાવી દેવામાં આવે છે. સમય મર્યાદાને કારણે આ સાંભળી શકાતું નથી.

કોર્ટે કહ્યું- 150 વર્ષ વીતી ગયા

અગાઉ 20 ડિસેમ્બર, 2021ના રોજ, હાઈકોર્ટના એક જ ન્યાયાધીશે બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે કબજે કરવામાં આવેલ લાલ કિલ્લાનો કબજો આપવાની માંગ કરતી બેગમની અરજીને ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે 150 વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો છે અને આટલા વિલંબ સાથે કોર્ટનો સંપર્ક કરવાનું કોઈ કારણ નથી.

અરજીકર્તાએ કહ્યું- અંગ્રેજોએ અમારી પાસેથી લાલ કિલ્લો છીનવી લીધો હતો

આ અરજી એડવોકેટ વિવેક મોરે દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે 1857ના સ્વતંત્રતા યુદ્ધ પછી અંગ્રેજો દ્વારા તેમના પરિવારની મિલકત છીનવી લેવામાં આવી હતી અને લાલ કિલ્લાનો કબજો બળજબરીથી મુઘલો પાસેથી લઈ લેવામાં આવ્યો હતો જ્યારે મુઘલ સમ્રાટ બહાદુર શાહ ઝફરને દેશમાંથી દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો.

સરકાર પર ગેરકાયદે કબજો કરવાનો આરોપ હતો

અરજીમાં સુલતાના બેગમને બહાદુર શાહ ઝફર-IIના વંશજ ગણાવવામાં આવી હતી અને તેમને લાલ કિલ્લાની વાસ્તવિક માલિક ગણાવવામાં આવી હતી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બેગમ લાલ કિલ્લાની હકદાર માલિક છે કારણ કે તેણીને તે તેના પૂર્વજ બહાદુર શાહ ઝફર-II પાસેથી વારસામાં મળી હતી, જેનું 82 વર્ષની વયે 11 નવેમ્બર, 1862ના રોજ અવસાન થયું હતું. અરજીમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારત સરકારે આ મિલકત પર ગેરકાયદેસર કબજો કર્યો છે.

HCને કહ્યું- કાં તો કબજો મેળવો, અથવા વળતર મેળવો

અરજીમાં કેન્દ્રને લાલ કિલ્લો અરજદારને સોંપવા અથવા તેના કથિત ગેરકાયદે કબજા માટે સરકાર દ્વારા 1857 થી આજની તારીખ સુધી ચૂકવવામાં આવેલા વળતર કરતાં વધુ વળતર ચૂકવવા માટેના નિર્દેશની માંગ કરવામાં આવી હતી. જોકે કોર્ટે આ અરજી ફગાવી દીધી હતી.