રાજસ્થાનમાં વરસાદની અછત અને ગરમીનો માર, રવિ પાકનું વાવેતર મોડું પડ્યું

રાજસ્થાનમાં ચોમાસા દરમિયાન ઓછા વરસાદ અને દિવસના ઊંચા તાપમાનને કારણે રવિ સિઝન (Rabi Season)ના પાકના વાવેતરમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટતાં ખેડૂતો વાવણી શરૂ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે. ખેતી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં માત્ર સિંચાઈની સુવિધા ધરાવતા ખેડૂતો જ વાવેતર કરી શકી રહ્યા છે. જો હવામાનમાં વહેલી તકે ફેરફાર નહીં થાય, તો ઘઉં સહિતના મહત્ત્વના પાકના વાવેતર વિસ્તાર પર અસર પડી શકે છે.

 

ઘઉંના વાવેતરમાં 20 ટકા ઘટાડાની આશંકા

રાજસ્થાનના કૃષિ વિભાગે વર્ષ 2026-27ની રવિ સિઝન માટે ઘઉંના વાવેતરનો લક્ષ્યાંક 34.50 લાખ હેક્ટર નક્કી કર્યો છે. ગત સિઝનમાં ઘઉંનું વાવેતર 39.97 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં થયું હતું. જયપુરના ઘઉંના વેપારી કે.જી. ઝલાનીએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે ચાલુ સિઝનમાં ઘઉંના વાવેતર વિસ્તારમાં ગત વર્ષની સરખામણીએ 20 ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, દિવસનું તાપમાન ઊંચું રહેતું હોવાથી અને જમીનમાં પૂરતો ભેજ ન હોવાથી ખેડૂતો વાવણી માટે અનુકૂળ હવામાનની રાહ જોઈ રહ્યા છે. હાલની સ્થિતિમાં વાવણી કર્યા બાદ બીજ અંકુરિત થયા પછી પણ છોડ સુકાઈ જવાનો ભય છે.

 

ચણાં અને સરસવના વાવેતર પર પણ અસર

રાજસ્થાનમાં ચણાના વાવેતરનો લક્ષ્યાંક આ વર્ષે વધારીને 21.50 લાખ હેક્ટર કરવામાં આવ્યો છે, જે ગત સિઝનમાં 20.41 લાખ હેક્ટર હતો. જ્યારે જવના વાવેતરનો લક્ષ્યાંક 2.80 લાખ હેક્ટરથી વધારીને 4 લાખ હેક્ટર કરાયો છે. બીજી તરફ, સરસવના વાવેતરનો લક્ષ્યાંક 37.50 લાખ હેક્ટર રાખવામાં આવ્યો છે. ઓક્ટોબરના અંતિમ સપ્તાહ સુધીમાં લક્ષ્યાંકના 14.41 ટકા વિસ્તારમાં સરસવનું વાવેતર થઈ ચૂક્યું હતું. જોકે, સિંચાઈની સુવિધા ન ધરાવતા ખેડૂતો માટે હવામાન પડકારરૂપ બન્યું છે.

 

16 વર્ષમાં સૌથી વધુ વરસાદની અછત

રાજસ્થાનમાં ચોમાસા દરમિયાન સામાન્ય કરતાં 20 ટકાથી વધુ ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો, જે 16 વર્ષમાં સૌથી મોટી અછત હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના આંકડા અનુસાર, પાલીમાં સામાન્ય કરતાં 58 ટકા અને જેસલમેરમાં 54 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો. જાલોરમાં 50 ટકા, બાંસવાડામાં 39 ટકા અને સિરોહીમાં 36 ટકા વરસાદની અછત રહી હતી.

 

ખેડૂતોની નજર હવે હવામાન પર

વરસાદની અછત અને ગરમીને કારણે રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. ખેડૂતો હવે તાપમાન ઘટવાની અને શિયાળુ વરસાદ (Winter Rainfall)ની રાહ જોઈ રહ્યા છે. સમયસર વાવણી ન થાય તો પાકના ઉત્પાદન અને ખેડૂતોની આવક પર અસર પડી શકે છે. આગામી દિવસોમાં હવામાનમાં સુધારો થાય છે કે નહીં તે રવિ સિઝન માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઘઉં, ચણા અને સરસવ જેવા પાકના વાવેતર વિસ્તાર તથા ઉત્પાદન અંગે હવે ખેડૂતો અને કૃષિ નિષ્ણાતોની ચિંતા વધી છે.