સંસદનો અનોખો રેકોર્ડ: 40 દિવસથી ચોમાસું સત્ર યથાવત, મહિલા અનામત બિલની ફરી ચર્ચા તેજ
છેલ્લું અપડેટ : 23 Sept 2026
નવી દિલ્હી: ભારતીય સંસદના ઇતિહાસમાં એક અસામાન્ય સ્થિતિ સર્જાઈ છે. લોકસભા અને રાજ્યસભાનું ચોમાસુ સત્ર 13 ઓગસ્ટે અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત થઈ ગયું હતું, પરંતુ 22 સપ્ટેમ્બર સુધી બંને ગૃહોનું ઔપચારિક સત્રાવસાન (Prorogation) થયું નહોતું. બંને ગૃહો સ્થગિત થયાને 40 દિવસ વીતી ગયા બાદ પણ સત્રાવસાનની સૂચના ન આવતા આ સમયગાળો એક નવો રેકોર્ડ બન્યો છે. 2015માં બંને ગૃહોના સ્થગન અને સત્રાવસાન વચ્ચે 28 દિવસનું અંતર રહ્યું હતું.
સામાન્ય રીતે ગૃહો અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત થયા બાદ થોડા દિવસોમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સત્રાવસાનની ઔપચારિક જાહેરાત કરવામાં આવે છે. આ વખતે તેમાં થયેલા અસામાન્ય વિલંબને કારણે રાજકીય અને કાયદાકીય વર્તુળોમાં અનેક અટકળો શરૂ થઈ છે. અહેવાલોમાં એવી ચર્ચા છે કે સરકાર નવું સત્ર બોલાવ્યા વગર કોઈ મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય અથવા બંધારણીય ફેરફાર લાવવાની શક્યતા તપાસી રહી છે. જોકે, આ અંગે સત્તાવાર રીતે કોઈ અંતિમ જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
મહિલા અનામત કાયદો ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં
સત્રાવસાનમાં થયેલા વિલંબ વચ્ચે મહિલા અનામત કાયદાના અમલીકરણ માટે જરૂરી ફેરફારો અંગે ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. 2023માં પસાર થયેલા નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ હેઠળ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે આશરે 33 ટકા બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. જોકે, તેનો અમલ વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન (Delimitation) જેવી પ્રક્રિયાઓ સાથે જોડાયેલો છે.
2026ના બજેટ સત્ર દરમિયાન પણ સરકાર તરફથી મહિલા અનામતના અમલીકરણ માટે બંધારણીય ફેરફારોની દિશામાં આગળ વધવાનો પ્રયાસ થયો હતો. એપ્રિલમાં ત્રણ દિવસનું વિશેષ સત્ર પણ યોજાયું હતું, જેમાં આ કાયદાને 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં અમલમાં મૂકવાની ચર્ચા થઈ હતી.
હવે ચોમાસુ સત્રના સત્રાવસાનમાં થયેલા વિલંબને કારણે એવી અટકળો છે કે સરકાર મહિલા અનામત કાયદા સાથે જોડાયેલા સુધારા અંગે આગળ વધી શકે છે. જોકે, કાયદો ક્યારે અને કયા સ્વરૂપમાં લાવવામાં આવશે તે અંગે હજુ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા નથી.
2029ની ચૂંટણી પહેલાં મહિલા અનામત લાગુ કરવાની ચર્ચા
મહિલા અનામત કાયદાને 2029ની લોકસભા ચૂંટણીથી લાગુ કરવાની દિશામાં કેન્દ્ર સરકાર અગાઉથી ચર્ચા કરી રહી છે. એપ્રિલ 2026માં સામે આવેલા પ્રસ્તાવોમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા વધારવા અને તેમાં મહિલાઓ માટે આશરે એક તૃતીયાંશ બેઠકો અનામત રાખવાની વાત હતી.
ઓગસ્ટમાં પણ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તમામ રાજકીય પક્ષોને મહિલાઓ માટે 33 ટકા અનામતની વ્યવસ્થા વહેલી તકે લાગુ કરવા સહયોગ આપવા અપીલ કરી હતી.
આ મુદ્દો સીમાંકન સાથે પણ જોડાયેલો છે. ખાસ કરીને દક્ષિણના કેટલાક રાજ્યોમાં વસ્તી આધારિત સીમાંકનથી લોકસભાની બેઠકોના પ્રમાણમાં ફેરફાર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. તેથી મહિલા અનામતના અમલ સાથે બેઠકોની સંખ્યા વધારવાની ચર્ચા પણ રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ બની છે.
રાજ્યસભાની 12 બેઠકો માટે 16 ઓક્ટોબરે ચૂંટણી
દરમિયાન ચૂંટણી પંચે રાજ્યસભાની 12 બેઠકો માટે ચૂંટણી કાર્યક્રમ જાહેર કર્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશની 10 અને ઉત્તરાખંડની એક બેઠક માટે દ્વિવાર્ષિક ચૂંટણી યોજાશે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળની એક બેઠક માટે પેટાચૂંટણી યોજાશે. ત્રણેય રાજ્યોમાં 16 ઓક્ટોબરે મતદાન થશે.
ચૂંટણી પ્રક્રિયા 29 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે અને ઉમેદવારી પત્ર ભરવાની છેલ્લી તારીખ 6 ઓક્ટોબર રહેશે. 7 ઓક્ટોબરે ઉમેદવારી પત્રોની ચકાસણી કરવામાં આવશે અને 9 ઓક્ટોબર સુધી ઉમેદવારી પાછી ખેંચી શકાશે. 16 ઓક્ટોબરે મતદાન બાદ સાંજે 5 વાગ્યાથી મતગણતરી શરૂ થશે.
ઉત્તર પ્રદેશની 10 બેઠકોના સભ્યોનો કાર્યકાળ નવેમ્બર દરમિયાન પૂર્ણ થવાનો છે. આ ચૂંટણીનું પરિણામ રાજ્યસભામાં પક્ષોની સંખ્યાબળની દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
યોગી આદિત્યનાથને ‘CM કે PM?’ સવાલ, જવાબમાં રાષ્ટ્રીય જવાબદારી પર ભાર
ભાજપના રાજકારણમાં ભવિષ્યના નેતૃત્વને લઈને થતી ચર્ચાઓ વચ્ચે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને મુખ્યમંત્રી કે વડાપ્રધાન બનવા અંગે સવાલ પૂછવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રકારના સવાલને તેમણે વ્યક્તિગત રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા તરીકે જવાબ આપવાને બદલે તેમને સોંપાયેલી જવાબદારી અને ઉત્તર પ્રદેશના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને જવાબ આપ્યો હતો.
યોગીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ જાહેર જીવનમાં રાષ્ટ્રને પ્રથમ રાખવાની ભાવનાથી આવ્યા છે અને વડાપ્રધાને તેમને ઉત્તર પ્રદેશના લોકોની સેવા કરવાની જવાબદારી સોંપી છે. તેમણે રાજ્યને આર્થિક અને સામાજિક રીતે આગળ લઈ જવા પર પોતાનું ધ્યાન હોવાનું જણાવ્યું હતું.
આ જવાબને રાજકીય વર્તુળોમાં અલગ-અલગ રીતે જોવામાં આવ્યો છે. જોકે, યોગી આદિત્યનાથને લઈને ભવિષ્યના રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ અંગેની ચર્ચા હાલ રાજકીય અટકળોના સ્તરે જ છે.
કેરળમાં ABVPનું કોલેજ યુનિયનમાં પ્રદર્શન
કેરળમાં અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (ABVP)એ ત્રિપુનીથુરા ગવર્નમેન્ટ સંસ્કૃત કોલેજના વિદ્યાર્થી સંઘની ચૂંટણીમાં તમામ છ મુખ્ય હોદ્દા જીત્યા હોવાનો અહેવાલ છે. આ કોલેજમાં અગાઉ સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (SFI)નું પ્રભુત્વ રહ્યું હતું.
ચૂંટણીના પરિણામને કારણે કોલેજ કેમ્પસની વિદ્યાર્થી રાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. ABVPએ તમામ મુખ્ય હોદ્દા પોતાના નામે કર્યા છે. આ સાથે ત્રિપુનીથુરા વિસ્તારમાં સ્થાનિક રાજકારણમાં પણ તાજેતરમાં ફેરફાર થયો છે અને નગરપાલિકામાં લાંબા સમયથી રહેલા સામ્યવાદી પ્રભાવમાં બદલાવ આવ્યો છે.
પાસપોર્ટ હોવો એટલે વિદેશ જવાનો આપોઆપ અધિકાર નહીં
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટે પાસપોર્ટ અને વિદેશ પ્રવાસના અધિકાર વચ્ચેના કાનૂની તફાવત અંગે મહત્વપૂર્ણ વાત સ્પષ્ટ કરી છે. કોર્ટના વિવિધ તાજેતરના ચુકાદાઓમાં પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલી રહી હોય ત્યારે પાસપોર્ટ હોવા છતાં વિદેશ પ્રવાસ પર કોર્ટ દ્વારા શરતો અથવા નિયંત્રણો મૂકાઈ શકે છે.
કોર્ટના દૃષ્ટિકોણ મુજબ પાસપોર્ટ પોતે અન્ય દેશની સરહદમાં પ્રવેશની ગેરંટી આપતો દસ્તાવેજ નથી. વિદેશ પ્રવાસ માટે સંબંધિત દેશના વિઝા, ઇમિગ્રેશન નિયમો અને ભારતમાં ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહી સંબંધિત શરતોનું પાલન કરવું પડે છે.
જોકે, ફોજદારી કેસ પેન્ડિંગ હોવો માત્ર એટલા માટે પાસપોર્ટ આપવાનો સંપૂર્ણ અને આપોઆપ પ્રતિબંધ નથી. પરિસ્થિતિ, કોર્ટના આદેશો અને વિદેશ પ્રવાસ અંગેની શરતોને ધ્યાનમાં લઈને નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે.
‘વંદે માતરમ’ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી
‘વંદે માતરમ’ના તમામ છ અંતરાઓ ગાવા ફરજિયાત બનાવવા સંબંધિત કાનૂની મુદ્દો પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. કર્ણાટકના સંગીતકાર ટી. એમ. કૃષ્ણા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં રાષ્ટ્રીય ગીત સંબંધિત કાયદામાં કરાયેલા ફેરફારોની બંધારણીય માન્યતાને પડકારવામાં આવી હતી.
23 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલ મુજબ સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ વ્યક્તિને ‘વંદે માતરમ’ ન ગાવા બદલ દંડિત કરી શકાય નહીં અને આ મુદ્દે અભિવ્યક્તિ તથા અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા સંબંધિત પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.
મહિલાઓની સુરક્ષા મુદ્દે પ્રિયંકા ગાંધીની ચિંતા
કોંગ્રેસ નેતા અને વાયનાડના લોકસભા સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ દિલ્હી અને બિહારમાં મહિલાઓ સામે બનેલી હિંસક ઘટનાઓને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે મહિલાઓની સુરક્ષા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને વધુ અસરકારક પગલાં લેવા અપીલ કરી છે.
પ્રિયંકા ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર મહિલાઓ સામેની હિંસા અંગે સરકારોએ ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવું જોઈએ અને જાહેર સ્થળો પર મહિલાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ. આ અંગેના તેમના નિવેદનો રાજકીય પક્ષોની મહિલાઓની સુરક્ષા અંગેની ચર્ચાનો ભાગ છે.
સંસદમાં હવે આગળ શું?
ચોમાસુ સત્ર 13 ઓગસ્ટે સ્થગિત થયા પછી પણ સત્રાવસાનની ઔપચારિક જાહેરાત ન થવી 2026ની સંસદીય પ્રક્રિયામાં અસામાન્ય ઘટના બની છે. 40 દિવસનો આ સમયગાળો અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં લાંબો છે.
એક તરફ રાજ્યસભાની 12 બેઠકોની ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે, તો બીજી તરફ મહિલા અનામત અને સીમાંકન સંબંધિત કાયદાકીય ફેરફારો અંગે રાજકીય ચર્ચા ચાલી રહી છે. જોકે, સત્રાવસાનમાં વિલંબનો સીધો અર્થ કોઈ ચોક્કસ બિલ લાવવાની તૈયારી છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. સરકાર તરફથી સત્તાવાર જાહેરાત થયા બાદ જ આગામી કાયદાકીય પગલાં અંગે સ્પષ્ટ ચિત્ર મળશે.