Indira Gandhi Jayanti / 'મૂંગી ઢીંગલી' થી 'આયર્ન લેડી' બનવા સુધીની સફર, પૂર્વ વડાપ્રધાન વિશેની રસપ્રદ વાતો

આજે ભારત વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશોમાંથી એક છે. અર્થતંત્ર હોય કે લશ્કરી ક્ષમતા, ભારત ટોચના સ્થાને છે. આ દેશનો પાયો મજબૂત કરવામાં તમામ ભારતીયોએ યોગદાન આપ્યું છે. દેશના તમામ વડાપ્રધાનોએ દેશના વિકાસ માટે સતત કામ કર્યું છે. દેશમાં અનેક વડાપ્રધાનોની હત્યા પણ કરવામાં આવી હતી. ઈન્દિરા ગાંધી પણ એવા વડાપ્રધાનોમાંથી એક છે જેમની હત્યા થઈ હતી. 

આ પણ વાંચો: ચૂંટણી 2024: મહારાષ્ટ્ર અને ઝારખંડમાં આવતીકાલે મતદાન, ઉમેદવારોનું ભાવિ થશે EVMમાં સીલ

ઈન્દિરા ગાંધીનો જન્મ 19 નવેમ્બર 1917ના રોજ થયો હતો. પિતા જવાહરલાલ નેહરુ અને દાદા મોતીલાલ નેહરુ આ સમયે દેશની આઝાદીની ચળવળ માટે લડી રહ્યા હતા. દાદાએ જ તેમનું નામ ઈન્દિરા રાખ્યું હતું, જેઓ પાછળથી 'આયર્ન લેડી' તરીકે પ્રખ્યાત થયા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીની નિર્ણય ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને પૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ તેમને 'દુર્ગા' શબ્દથી સંબોધ્યા હતા.

પાકિસ્તાનનું વિભાજન

ભારતનું વિભાજન થયું ત્યારે પાકિસ્તાનને જમીનના બે ભાગ મળ્યા હતા. પ્રથમનું નામ પૂર્વ પાકિસ્તાન અને બીજાનું નામ પશ્ચિમ પાકિસ્તાન હતું. પૂર્વ પાકિસ્તાન આજે બાંગ્લાદેશ તરીકે ઓળખાય છે, તેને પાકિસ્તાનથી અલગ કરવાનો શ્રેય ઈન્દિરા ગાંધી અને ભારતની સેનાને જાય છે. ઈન્દિરા ગાંધીના કાર્યકાળમાં જ ભારત પરમાણુ સંપન્ન દેશ બન્યો હતો. તે જ સમયે ઈન્દિરા ગાંધીએ ખાલિસ્તાન ચળવળને કચડી નાખી અને બ્લુ સ્ટાર ઓપરેશન શરૂ કર્યું.

આ ઓપરેશનના કારણે 1984માં ઈન્દિરા ગાંધીની તેમના જ અંગરક્ષકો દ્વારા હત્યા કરવામાં આવી હતી. પહેલીવાર ઈન્દિરા ગાંધીએ પાકિસ્તાનને આટલો ઊંડો ઘા આપ્યો હતો, જેને પાકિસ્તાન આજ સુધી ભૂલી શક્યું નથી. વાસ્તવમાં પૂર્વ પાકિસ્તાનના બંગાળી ભાષી લોકો પર પશ્ચિમ પાકિસ્તાનની સેના દ્વારા અત્યાચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં શરણાર્થીઓ ભારત આવી રહ્યા હતા. આ સમય દરમિયાન, ઈન્દિરા ગાંધીએ પશ્ચિમ પાકિસ્તાનની વિરુદ્ધ જઈને પૂર્વ પાકિસ્તાનને ટેકો આપ્યો અને બાંગ્લાદેશની આઝાદી માટે લડતી મુક્તિ વાહિનીને ટેકો આપવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

આ પછી, 5 ડિસેમ્બરે, ભારતીય સેના પૂર્વ પાકિસ્તાન પહોંચી અને પાકિસ્તાની સૈનિકો સામે યુદ્ધ શરૂ થયું. માત્ર 11 દિવસ ચાલેલા આ યુદ્ધનો અંત 16 ડિસેમ્બર 1971ના રોજ થાય છે. આ યુદ્ધની સૌથી મહત્ત્વની વાત એ હતી કે પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં લડતા પશ્ચિમ પાકિસ્તાનના 90 હજાર સૈનિકોએ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. ઈતિહાસમાં એવું બહુ જ ઓછું જોવા મળ્યું છે કે આટલી મોટી સંખ્યામાં હોવા છતાં કોઈએ આત્મસમર્પણ કર્યું હોય. પાકિસ્તાન સામેની આ લડાઈમાં ભારતની જીત પછી, બાંગ્લાદેશ નામના નવા દેશની રચના થઈ જે હવે પાકિસ્તાન હેઠળ નહોતું. ખાસ વાત એ છે કે આ યુદ્ધમાં અમેરિકા પાકિસ્તાનનું સમર્થન કરી રહ્યું હતું.

ખાલિસ્તાનની કમર તોડી નાખી

પાકિસ્તાનના બે ભાગમાં વિભાજન થયા બાદ ખાલિસ્તાન નામની ચળવળ વર્ષ 1980માં ચરમસીમાએ પહોંચી હતી. આ ભારત સરકાર માટે મુશ્કેલીનું કારણ બની ગયું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન પાકિસ્તાનમાં ઘણી હત્યાઓ થઈ હતી. આ આંદોલનના નેતા જરનૈલ સિંહ ભિંડરાવાલા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીએ આ ચળવળને કચડી નાખવાનું મન બનાવ્યું અને આ અંગે આદેશો આપ્યા. ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓએ સુવર્ણ મંદિરને પોતાનું ઘર બનાવ્યું હતું. અહીંથી હુમલાઓ થઈ રહ્યા હતા.

આ સમય દરમિયાન ઈન્દિરા ગાંધી દ્વારા 'ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર' શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. 3-6 જૂન 1984ની રાત્રે, ભારતીય સેનાના વિશેષ કમાન્ડો, તેમના પગરખાં ઉતારીને અને તેમના માથા પર કપડાં બાંધીને, શીખ પરંપરા મુજબ સુવર્ણ મંદિરમાં પ્રવેશ્યા અને ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓને ઠાર માર્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન, સુવર્ણ મંદિરમાં ટેન્ક પણ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન સુવર્ણ મંદિરને ખૂબ જ નુકસાન થયું હતું.

બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ

ઈન્દિરા ગાંધીએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ઘણા સાહસિક નિર્ણયો લીધા હતા. તેમાંથી એક બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ હતું. જ્યારે દેશ આર્થિક મુશ્કેલીઓથી ઝઝૂમી રહ્યો હતો ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીએ બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 19 જુલાઈ 1969ના રોજ ઈન્દિરા ગાંધીએ બેંકોના રાષ્ટ્રીયકરણનો આદેશ આપ્યો હતો. આ દિવસે 14 બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બેંકો મોટા ઔદ્યોગિક ગૃહો દ્વારા નિયંત્રિત હતી. વર્ષ 1980માં બીજી વખત 7 અન્ય બેંકોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

પોખરણ પરમાણુ પરીક્ષણ

ઈન્દિરા ગાંધીના સમયમાં જ ભારત પરમાણુ શક્તિ બન્યું હતું. વર્ષ 1974માં પોખરણમાં દેશના પ્રથમ પરમાણુ પરીક્ષણ માટે પરવાનગી આપવામાં આવી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન મળેલી સફળતાએ સમગ્ર વિશ્વમાં હલચલ મચાવી દીધી હતી. આ પછી આખી દુનિયાએ ભારતની તાકાત જોઈ હતી. આ સાહસિક નિર્ણયોને કારણે 'મૂંગી ઢીંગલી' કહેવાતા ઈન્દિરા ગાંધી 'આયર્ન લેડી' તરીકે પ્રખ્યાત થયા હતા.

ઈમરજન્સી અને ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા

ઈન્દિરા ગાંધીએ લીધેલા થોડા નિર્ણયોમાંનો એક ભારતમાં ઈમરજન્સી લાદવાનો હતો. વર્ષ 1975માં દેશમાં ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી જે લોકશાહી પર ગંભીર હુમલો હતો. આ કારણથી ઈન્દિરા ગાંધીની આજે પણ ટીકા કરવામાં આવે છે. તે જ સમયે, ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર હેઠળ સુવર્ણ મંદિરમાં આતંકવાદીઓ વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીથી શીખ સમુદાયની લાગણીઓને ઠેસ પહોંચી હતી અને શીખોમાં સંદેશો પહોંચ્યો હતો કે ઈન્દિરા ગાંધીએ શીખોના સૌથી પવિત્ર સ્થાનનું અપમાન કર્યું છે. પરિણામ એ આવ્યું કે 31 ઓક્ટોબર 1984ના રોજ ઈન્દિરા ગાંધીની તેમના શીખ અંગરક્ષકોએ ગોળી મારીને હત્યા કરી દીધી.