ખાલી હાથે દિલ્હી નહીં આવે જિનપિંગ! 7 વર્ષ બાદ PM મોદી સાથે બેઠક, ભારતને આપી શકે મોટી ‘ભેટ’
છેલ્લું અપડેટ : 10 Sept 2026
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ (Xi Jinping) આ સપ્તાહે દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS Summitમાં ભાગ લેવા ભારત આવી રહ્યા છે. જિનપિંગની ભારત મુલાકાતને લઈને સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે, કારણ કે આ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠક (Bilateral Meeting) યોજાવાની શક્યતા છે. ખાસ વાત એ છે કે ગલવાન ઘાટીની હિંસક અથડામણ બાદ બંને નેતાઓ વચ્ચે આ પહેલી ઔપચારિક દ્વિપક્ષીય વાતચીત બની શકે છે.
અહેવાલો અનુસાર, મોદી અને જિનપિંગ વચ્ચે 12 સપ્ટેમ્બરની સાંજે મુલાકાત થવાની શક્યતા છે. આ બેઠકમાં ભારત-ચીન સંબંધો ઉપરાંત વેપાર, રોકાણ, ટેક્નોલોજી અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ એવા દુર્લભ ખનિજો (Rare Minerals) અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે.
7 વર્ષ બાદ બંને નેતાઓની મહત્વપૂર્ણ બેઠક
ભારત અને ચીનના સંબંધોમાં 2020ની ગલવાન ઘાટીની અથડામણ બાદ મોટો તણાવ જોવા મળ્યો હતો. પૂર્વી લદ્દાખમાં LAC (Line of Actual Control) પર બંને દેશોના સૈનિકો વચ્ચે થયેલી હિંસક અથડામણમાં ભારતના 20 જવાનો શહીદ થયા હતા. ત્યારબાદ ચીન તરફથી પણ તેના ચાર સૈનિકોના મોતની વાત સ્વીકારવામાં આવી હતી.
આ ઘટનાની અસર બંને દેશોના રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધો પર પણ પડી હતી. LAC પર લાંબા સમય સુધી સૈન્ય તણાવ રહ્યો હતો. જોકે, ત્યારબાદ બંને દેશોએ તણાવ ઘટાડવા અને સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે.
હવે જિનપિંગની ભારત મુલાકાત અને મોદી સાથેની સંભવિત દ્વિપક્ષીય બેઠકને આ પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે.
જિનપિંગ ભારત માટે શું ‘ભેટ’ લાવી શકે?
અહેવાલો અનુસાર, જિનપિંગની ભારત મુલાકાત દરમિયાન Rare Mineralsની સપ્લાયને લઈને બંને દેશો વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ શકે છે. અગાઉની વાતચીતમાં ચીને ભારતને દુર્લભ ખનિજોની સપ્લાય અંગે સહયોગ આપવાનો વિશ્વાસ આપ્યો હતો.
હવે BRICS Summit દરમિયાન આ અંગે કોઈ કરાર (Agreement) પર હસ્તાક્ષર થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો આ સમજૂતી થાય છે તો ભારત માટે તે વ્યૂહાત્મક અને ઔદ્યોગિક બંને રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
Rare Mineralsનો ઉપયોગ આધુનિક ટેક્નોલોજી, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ડિફેન્સ, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી અને અન્ય હાઈ-ટેક ઉદ્યોગોમાં થાય છે. તેથી તેની સતત સપ્લાય ભારતના ઔદ્યોગિક અને ટેક્નોલોજીકલ વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
Rare Mineralsમાં ભારતની સ્થિતિ શું છે?
ભારતમાં વિશ્વના કુલ Rare Mineralsના આશરે 6 ટકા સંસાધનો હોવાનો અંદાજ છે. આ મામલે ભારત વિશ્વમાં ત્રીજા ક્રમે હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જોકે, દેશમાં ઉપલબ્ધ આ ખનિજોના પૂરતા પ્રમાણમાં ખનન (Mining) અને ઉપયોગની પ્રક્રિયા હજુ વિકસવાની બાકી છે.
ભારત સરકારે તાજેતરમાં National Critical Mineral Mission પણ શરૂ કર્યું છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ દેશમાં Critical અને Rare Mineralsના સંશોધન, શોધ, ખનન અને સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવવાનો છે.
ભૂગર્ભ સર્વેક્ષણ સાથે જોડાયેલા અભ્યાસ મુજબ આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, તમિલનાડુ, કેરળ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર સહિતના રાજ્યોમાં આશરે 7.23 મિલિયન ટન દુર્લભ ખનિજોની હાજરીની ઓળખ કરવામાં આવી છે.
Rare Minerals કેમ છે આટલા મહત્વપૂર્ણ?
Rare Mineralsમાં કુલ 17 તત્વોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં સ્કેન્ડિયમ (Scandium), સેમેરિયમ (Samarium), ડિસ્પ્રોસિયમ (Dysprosium), ટર્બિયમ (Terbium), યટ્રિયમ (Yttrium), ગેડોલિનિયમ (Gadolinium) અને લ્યુટેટિયમ (Lutetium) જેવા તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
આ તત્વોનું મહત્વ એટલા માટે વધી ગયું છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ આધુનિક ટેક્નોલોજીના અનેક ક્ષેત્રોમાં થાય છે. ઈલેક્ટ્રિક વાહનો (EV), પવનચક્કીઓ, ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો, મેડિકલ સાધનો, ડિફેન્સ ટેક્નોલોજી અને વિવિધ હાઈ-ટેક મશીનરીમાં આ ખનિજોની જરૂર પડે છે.
ચીન આ ક્ષેત્રમાં વિશ્વની સૌથી મહત્વપૂર્ણ શક્તિઓમાંથી એક છે. અહેવાલ મુજબ, વિશ્વના Rare Mineralsના ઉપલબ્ધ સંસાધનોમાં ચીનનો હિસ્સો ખૂબ મોટો છે અને ઘણા દેશો તેની સપ્લાય પર નિર્ભર છે.
આ સ્થિતિમાં જો ભારતને ચીન તરફથી લાંબા ગાળાની અને સ્થિર સપ્લાય મળે તો ભારતીય ઉદ્યોગોને મોટો ફાયદો થઈ શકે છે.
ભારત માટે ચીન સાથેનો કરાર કેમ મહત્વપૂર્ણ?
ભારત ઝડપથી ઈલેક્ટ્રિક વાહનો, સેમિકન્ડક્ટર (Semiconductor), રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy), ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને હાઈ-ટેક ક્ષેત્રોમાં પોતાની ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે. આ તમામ ક્ષેત્રોમાં Critical Mineralsની મહત્વની ભૂમિકા છે.
જો સપ્લાયમાં અચાનક વિક્ષેપ આવે તો ઉત્પાદન ખર્ચ અને સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન પર અસર થઈ શકે છે. તેથી ભારત પોતાની અંદરની ખનિજ શોધ વધારવા ઉપરાંત અન્ય દેશો સાથે પણ સપ્લાય સંબંધો મજબૂત કરી રહ્યું છે.
ચીન સાથેની સંભવિત સમજૂતી આ વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે.
રશિયા પણ ભારતને મદદ કરવા તૈયાર
Rare Mineralsના ક્ષેત્રમાં માત્ર ચીન જ નહીં, રશિયા પણ ભારત સાથે સહયોગ કરવા તૈયાર હોવાનું સામે આવ્યું છે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવ અનુસાર, રશિયા ભારતને Rare Mineralsની શોધ અને સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં સહયોગ આપવા તૈયાર છે.
રશિયન કંપનીઓ પાસે આ ક્ષેત્રમાં ટેક્નિકલ નિષ્ણાતી હોવાનું પણ જણાવવામાં આવ્યું છે. તેથી રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની ભારત મુલાકાત દરમિયાન પણ Critical Minerals અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
પુતિન અને વડાપ્રધાન મોદી વચ્ચે 11 સપ્ટેમ્બરે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાવાની છે, જ્યારે જિનપિંગ સાથે મોદીની સંભવિત બેઠક 12 સપ્ટેમ્બરે થઈ શકે છે.
BRICS Summitમાં ભારત માટે અનેક મહત્વના મુદ્દા
દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS Summit ભારત માટે રાજદ્વારી દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. એક જ સપ્તાહ દરમિયાન ભારતના વડાપ્રધાનની રશિયા અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠકો થવાની શક્યતા છે.
મોદી-જિનપિંગ બેઠકમાં સરહદી મુદ્દાઓ ઉપરાંત વેપાર અને રોકાણ (Trade & Investment), ટેક્નોલોજી અને Critical Minerals જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહી શકે છે.
હાલમાં Rare Minerals અંગેનો કરાર થશે કે નહીં તે અંગે અંતિમ સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવી પડશે. જોકે, જો આ સમજૂતી ખરેખર થાય છે તો તે ભારતની Critical Mineral Supply Chain માટે એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ સાબિત થઈ શકે છે.