VIDEO: ISRO માં ખળભળાટ! ગગનયાન અને ચંદ્રયાન-૩ સાથે જોડાયેલા 100 થી વધુ વૈજ્ઞાનિકોએ છોડી નોકરી
છેલ્લું અપડેટ : 16 Jul 2026
ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ISRO) ના ગગનયાન (Gaganyaan) જેવા મહત્વાકાંક્ષી અને રાષ્ટ્રીય મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિકોના સામૂહિક રાજીનામાથી અંતરિક્ષ વિભાગ (Department of Space) ચિંતામાં મુકાયું છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ૧૦૦થી વધુ વૈજ્ઞાનિકોએ નોકરી છોડી દેતા, પ્રશાસને આ બ્રેઈન ડ્રેઈન (brain drain) રોકવા માટે તાત્કાલિક અસરથી નિયમો કડક કરી દીધા છે.
૧૦૦ થી ૧૨૦ વૈજ્ઞાનિકોએ ઇસરોને બાય-બાય કહ્યું
સત્તાવાર અહેવાલો મુજબ, યુ.આર. રાવ સેટેલાઈટ સેન્ટર (URSC) માંથી અંદાજે ૮૦ અને વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર (VSSC) માંથી ઓછામાં ઓછા ૨૦ વૈજ્ઞાનિકોએ રાજીનામા આપ્યા છે. આ સિવાય ઘણા રાજીનામા હજુ ઇવેલ્યુએશન સ્ટેજ (evaluation stage) માં છે. URSC ઇસરોનું સેટેલાઇટ ડિઝાઇન (satellite design) અને ડેવલપમેન્ટ માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યારે VSSC રોકેટ ટેકનોલોજી (rocket technology) ના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
મિશનના મુખ્ય ચહેરાઓએ પણ છોડી નોકરી
ચિંતાજનક બાબત એ છે કે રાજીનામું આપનારાઓમાં ઇસરોના મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ સંભાળતા ઓફિસર્સ (project officers) સામેલ છે: LVM-3 પ્રોજેક્ટ: VSSC માંથી આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટના પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર (Project Director) વિક્ટર જોસેફે રાજીનામું આપ્યું છે.
SpaDeX પ્રોજેક્ટ: URSC થી સ્પેસ ડોકિંગ સંબંધિત આ પ્રોજેક્ટના ડાયરેક્ટરે પણ નોકરી છોડી દીધી છે.
ચંદ્રયાન-૩ મિશન: આ ઐતિહાસિક મિશનના પ્રોજેક્ટ મેનેજર (Project Manager - Simulation) આદિત્ય રાલાપલ્લીએ પણ રાજીનામું આપ્યું છે, જેમની ટીમે મૂન લેન્ડિંગ (moon landing) ને વેલિડેટ કરવા માટે ૧ લાખથી વધુ ટેસ્ટ કર્યા હતા.
સેન્ટર ડાયરેક્ટર્સના પાવર છીનવાયા, નિયમો બદલાયા
આ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે પ્રશાસને વર્ષ ૨૦૨૦ના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. અગાઉ ઇસરોના સેન્ટર ડાયરેક્ટર્સ (Center Directors) પાસે ગ્રુપ 'A' ના ટેકનિકલ અને સાયન્ટિફિક સ્ટાફના રાજીનામા તેમજ સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS) મંજૂર કરવાની સત્તા હતી. પરંતુ નવા ઇન્ટરનલ મેમોરેન્ડમ (internal memorandum) મુજબ, હવે ગગનયાન કે અન્ય રાષ્ટ્રીય મિશનો સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિકોના રાજીનામા સેન્ટર ડાયરેક્ટર સીધા મંજૂર નહીં કરી શકે. આ તમામ કેસો અંતિમ નિર્ણય માટે સીધા સ્પેસ ડિપાર્ટમેન્ટ (DoS) ને મોકલવાના રહેશે.
શું કહેવું છે ઇસરો ચીફનું?
આ મામલે પ્રતિક્રિયા આપતા ઇસરોના ચેરમેને (ISRO Chairman) સ્વીકાર્યું છે કે ઘણા લોકો ઓર્ગેનાઈઝેશન (organization) છોડીને જઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ દરેક સંસ્થાનો એક ભાગ છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે નવો ઓર્ડર (new order) માત્ર લોકોને રોકવા માટે નથી, પરંતુ મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સને અચાનક કોઈ નુકસાન ન થાય તે માટે મેનેજમેન્ટ (management) ના ભાગરૂપે લાવવામાં આવ્યો છે.
હાલમાં ઇસરોમાં ૧૪,૬૦૦થી વધુ કર્મચારીઓ કાર્યરત છે. જો કે, ઇસરોના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો ૨૦૧૨ થી ૨૦૨૪ વચ્ચે આશરે ૭૦૦ કર્મચારીઓ નોકરી છોડી ચૂક્યા છે. હાલમાં ૧,૦૫૦ વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનિકલ પદો પર ભરતી પ્રક્રિયા (recruitment process) અંતિમ તબક્કામાં છે, પરંતુ અનુભવી વૈજ્ઞાનિકોની ખોટ તાત્કાલિક પૂરવી તંત્ર માટે મોટો પડકાર છે.
