ભારત સાથે વેપાર બંધ છતાં પાકિસ્તાનમાં ભારતીય સામાનની આયાતમાં 69%નો ઉછાળો, ત્રીજા દેશો મારફતે થઈ રહી છે સપ્લાય

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સત્તાવાર વેપાર બંધ હોવા છતાં પાકિસ્તાનમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની આયાતમાં મોટો વધારો નોંધાયો હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. પાકિસ્તાનની સેન્ટ્રલ બેંકના આંકડાઓને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતમાંથી પાકિસ્તાનમાં થતી આયાતમાં 69 ટકાનો વધારો થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે રૂ. 5,876 કરોડનો સામાન ભારતમાંથી પાકિસ્તાન પહોંચ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાને ભારતને કોઈ માલની નિકાસ કરી ન હોવાનું પણ અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

વેપાર પ્રતિબંધો છતાં ભારતીય સામાનની માંગ

વર્ષ 2019ના પુલવામા હુમલા બાદ ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો હતો. ત્યારબાદ વેપાર પર નિયંત્રણો વધુ કડક બન્યા હતા. મે 2025માં પહલગામ હુમલા બાદ પણ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો વધુ વણસ્યા હતા અને પાકિસ્તાને ભારત સાથેનો વેપાર સ્થગિત કર્યો હતો. આ પ્રતિબંધો છતાં પાકિસ્તાનમાં ભારતીય દવાઓ, ફાર્માસ્યુટિકલ કાચો માલ, કેમિકલ્સ, પ્લાસ્ટિક અને કૃષિ ઉપકરણોની માંગ યથાવત્ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI) સહિતના નિષ્ણાતોના મતે, આ માંગને પહોંચી વળવા માટે ત્રીજા દેશો મારફતે વેપાર થતો હોવાની શક્યતા છે.

દુબઈ અને સિંગાપોર મારફતે માલ પહોંચતો હોવાનો દાવો

અહેવાલ મુજબ, ભારતીય સામાન સીધો પાકિસ્તાન મોકલવાને બદલે દુબઈ, સિંગાપોર અને શ્રીલંકા જેવા દેશોના બંદરો પર મોકલવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ત્યાં માલના દસ્તાવેજો અને પેકેજિંગના લેબલમાં ફેરફાર કરીને તેને અન્ય દેશનો માલ દર્શાવી પાકિસ્તાન મોકલવામાં આવતો હોવાનો દાવો છે. આ પ્રક્રિયામાં માલના મૂળ દેશ તરીકે ભારતને બદલે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અથવા અન્ય દેશનું નામ દર્શાવવામાં આવતું હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ રીતે વેપાર પ્રતિબંધોને ટાળીને ભારતીય ઉત્પાદનો પાકિસ્તાની બજાર સુધી પહોંચતા હોવાનો અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે.

આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ માટે નિર્ભરતા યથાવત્?

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સત્તાવાર વેપાર પર પ્રતિબંધો હોવા છતાં ભારતીય ઉત્પાદનોની માંગ ચાલુ રહેવી બંને દેશો વચ્ચેના વેપારની વાસ્તવિક સ્થિતિ અંગે સવાલો ઊભા કરે છે. ખાસ કરીને દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ કાચા માલ જેવી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ માટે ભારતીય ઉત્પાદનોની માંગ મહત્ત્વપૂર્ણ હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આયાતમાં 69 ટકાના વધારા અને રૂ. 5,876 કરોડના આંકડા અંગેના દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અહીં ઉપલબ્ધ નથી. એ જ રીતે, ત્રીજા દેશો મારફતે થતી આયાતમાં પ્રતિબંધોને ટાળવા માટે દસ્તાવેજો બદલવામાં આવે છે કે નહીં, તે અંગે પણ સત્તાવાર તપાસ અથવા પુષ્ટિ વિના અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.