ભારતમાં કેવી રીતે નક્કી થાય છે હજ યાત્રાળુઓનો ક્વોટા, ક્યાં કરવાની હોય છે અરજી?

સાઉદી અરેબિયામાં આકરા ઉનાળાના કારણે હજ યાત્રીઓના મોતના સમાચાર આવ્યા બાદ આ દિવસોમાં દરેક જગ્યાએ હજ યાત્રાની ચર્ચા થઈ રહી છે. ઈસ્લામના પાંચ સ્તંભોમાં હજ યાત્રાનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય તેમાં તૌહીદ, નમાઝ, જકાત અને રોઝાનો સમાવેશ થાય છે. હજ સિવાય બાકીના ચાર કામ કોઈપણ મુસ્લિમ પોતાના ઘરે રહીને કરી શકે છે. હજ માટે સાઉદી અરેબિયા જવું પડે છે. હજ એક અરબી શબ્દ છે, જેનો સીધો અર્થ થાય છે ઈરાદા સાથે સ્થળ માટે નીકળવું. વિશ્વભરના મુસ્લિમો હજ માટે સાઉદી અરેબિયા જાય છે, જ્યાં કાબાની પરિક્રમા કરવામાં આવે છે. આવો જાણીએ હજ યાત્રા કેવી રીતે કરવી અને તેની સમગ્ર પ્રક્રિયા શું છે.

હજ યાત્રા દરમિયાન મહિલાઓ માટે કેટલાક અલગ નિયમો છે, જેનું પાલન કરવું પડશે. હજ જતી ફ્લાઈટ્સ માટે પણ કેટલાક નિયમો છે. આ તમામ નિયમોની જાણકારી હજ માટે અરજી કરતી વખતે આપવામાં આવે છે. હજ યાત્રીઓના એક લીડર હોય છે, તે પણ ધ્યાન રાખે છે કે તેની સાથે હજ પર જતા હજયાત્રીઓ નિયમોનું પાલન કરે. હજ પર જવા માટે ઓછામાં ઓછી 12 વર્ષની ઉંમર જરૂરી છે.

હજ કમિટીમાં અરજી કરવાની રહેશે

હજ પર જવા માટે હજ કમિટીને અરજી કરવી પડે છે. આ માટે પાસપોર્ટ સાઈઝનો ફોટો, કોરોના રોગચાળા પછી વેક્સીન સર્ટીફીકેટ, આધાર કાર્ડ અને પાસપોર્ટ જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે, હજ યાત્રા હજ સમિતિના લીડરના નેતૃત્વ હેઠળ કરવામાં આવે છે. હજ યાત્રા ખાનગી રીતે પણ કરી શકાય છે પરંતુ તેમાં વધુ ખર્ચ થાય છે. હજ કમિટી પ્રથમ વખતના હજયાત્રીઓને પ્રાથમિકતા આપે છે. આ ઉપરાંત વૃદ્ધો, દિવ્યાંગો અને મહિલાઓને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.

આટલો ખર્ચ આવે છે

હજ પર જનારાઓએ ભારતીય ચલણમાં ત્રણથી ચાર લાખ રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. ખાનગી મુસાફરીનો ખર્ચ 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો છે. હજ પર જનારા લોકો પોતાની સાથે કફન પણ લઈ જાય છે. તેનું કારણ એ છે કે જો કોઈ હજ દરમિયાન મૃત્યુ પામે છે તો તેને આ કપડામાં દફનાવી શકાય છે. અને જો સુરક્ષિત ઘરે પરત ફર્યા બાદ મૃત્યુ પામે છે ત્યારે તેને આ કપડામાં દફનાવવામાં આવે છે. હજથી પાછા ફરનારાઓ પોતાની સાથે ઝમ-ઝમનું પાણી લાવે છે. હિંદુ ધર્મમાં ગંગાજળ જેમ જ ઈસ્લામમાં ઝમ-ઝમનું મહત્ત્વ છે. જો કે, આ પાણીનો ચોક્કસ જથ્થો જ સાથે લાવી શકાય છે.

આ યાત્રા 40 દિવસ સુધી ચાલે છે

હજ યાત્રા 40 દિવસ સુધી ચાલે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રથમ 10 દિવસ મદીના શહેરમાં વિતાવવાના હોય છે. આ પછી અલગ-અલગ દિવસોમાં ઘણી પરંપરાઓ નિભાવવામાં આવે છે. મદીનામાં સમય વિતાવ્યા પછી, હજ યાત્રીઓ પર્વતીય વિસ્તારોમાં જાય છે. શેતાનની દિવાલ પર કાંકરા ફેંકવામાં આવે છે. ઈદ-ઉલ-અઝહા પર પશુઓની બલિદાન પણ આપવામાં આવે છે. મક્કા શહેરમાં હાજર કાબાનું હજ યાત્રામાં સૌથી વધુ મહત્ત્વ છે. હજ યાત્રાળુઓ ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશામાં સાત વખત કાબાની પરિક્રમા કરે છે. આ પ્રક્રિયાને તવાફ કહેવામાં આવે છે. કાબામાં એક કાળો પથ્થર છે, જેને ચુંબન કરવામાં આવે છે.

દરેક દેશ માટે મુસાફરોનો ક્વોટા નિશ્ચિત છે

સાઉદી અરેબિયાનો નિયમ છે કે મુસ્લિમ દેશોમાંથી દર 1000 વસ્તીએ એક વ્યક્તિ હજ કરી શકે છે. જો કે, દરેક દેશ હજ પર શક્ય તેટલા લોકોને મોકલવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેથી હજ ક્વોટા વધારવાની ચર્ચા ચાલુ છે. ભારતે જેદ્દાહમાં હજ ક્વોટા અંગે સાઉદી અરેબિયાની સરકાર સાથે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ મુજબ આ વર્ષે અહીંથી 1,75,025 યાત્રાળુઓને મોકલવાનો ક્વોટા નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.

દેશમાં રાજ્યોનો ક્વોટા સરકાર નક્કી કરે છે

દેશમાં લઘુમતી બાબતોનું મંત્રાલય અને કેન્દ્ર સરકારની હજ સમિતિ નક્કી કરે છે કે કયા રાજ્યમાંથી કેટલા લોકો હજ યાત્રાએ જશે. આ માટે દરેક રાજ્યમાં બનેલી હજ કમિટી અરજીઓ મંગાવે છે. જો સંખ્યા વધારે હોય, તો લોટરી કાઢવામાં આવે છે. તેમાં જેમના નામ આવે છે, તે હજ પર જાય છે. વધુ વસ્તીના આધારે ઉત્તર પ્રદેશમાંથી હજયાત્રીઓ સૌથી વધુ સંખ્યામાં જાય છે. આ પછી પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહારના યાત્રીઓ છે.

હજ માટે 70 ટકા ક્વોટા કેન્દ્ર સરકાર વતી લઘુમતી મંત્રાલય અને હજ સમિતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, જ્યારે 30 ટકા ક્વોટા ખાનગી ઓપરેટરોને આપવામાં આવે છે. સરકારી ક્વોટામાંથી જનારાઓને હજ યાત્રાના ખર્ચમાં સબસિડી મળે છે. એટલા માટે તેમનો ખર્ચ ખાનગી ઓપરેટરો દ્વારા જતા યાત્રાળુ કરતા ઓછો હોય છે.

40 દિવસનું મહત્ત્વ

હજ પર જતા યાત્રિકોએ મદીના-મક્કામાં 40 દિવસ પસાર કરવા જરૂરી છે, કારણ કે કાબામાં 40 દિવસ સુધી નમાઝ ન પઢવામાં આવે ત્યાં સુધી મુખ્ય હજ યાત્રા પૂર્ણ માનવામાં આવતી નથી. જે લોકો હજ પર જાય છે તેઓ મહત્તમ સમય ઈબાદતમાં વિતાવે છે. બને તેટલી નમાઝ અદા કરે છે, રોઝા પણ રાખે છે અને કુરાન વાંચે છે.

ડ્રેસ કોડનું પણ પાલન કરવું પડશે

હજ યાત્રીઓએ હજ દરમિયાન ખાસ સફેદ કપડા ઈહરામ પહેરવાના હોય છે. આ કપડામાં કોઈ ટાંકા નથી. આનો ઉપયોગ સતરને આવરી લેવા માટે થાય છે. ઈસ્લામમાં, સતરનો અર્થ શરીરનો તે ભાગ છે જે હંમેશા ઢંકાયેલો હોવો જોઈએ. પુરુષો માટે, સતર એ નાભિથી પગની ઉપર સુધીનો ભાગ છે. સ્ત્રીઓ માટે, સતરમાં ચહેરો અને હથેળીઓ સિવાય સમગ્ર શરીરનો સમાવેશ થાય છે. હજ દરમિયાન, લોકો 40 દિવસ સુધી તેમના નખ અને વાળ કાપી શકતા નથી.

હજ યાત્રા પર કેટલી વાર જઈ શકાય?

તમામ મુસ્લિમો માટે તેમના જીવનમાં એકવાર હજ કરવી ફરજિયાત છે. જો કે, ઘણા લોકો એકથી વધુ વખત હજ યાત્રા પર જાય છે. કેટલાક લોકો જે હજ કરી શકતા નથી તે ઉમરાહ પર જાય છે. ઉમરાહ પણ મક્કાની યાત્રા છે પરંતુ તે 40 દિવસ સુધી નથી ચાલતી. મુસ્લિમો ઉમરાહ અલ્લાહની ઈબાદત કરવા અને તેમના પાપોની માફી માંગવા માટે જાય છે.

ઓછા સમયમાં કરી શકાય છે ઉમરાહ

ઉમરાહ એટલે વસ્તીવાળું સ્થળ, એટલે કે જ્યાં મોટી વસ્તી ભેગી થાય છે. સામાન્ય રીતે કહીએ તો, ઉમરાહ એ હજનું ટૂંકું સ્વરૂપ છે. ઈસ્લામમાં એવી માન્યતા છે કે ઉમરાહ કરવાથી વ્યક્તિને તેના જીવનના પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે. ઉમરાહ માટે મક્કા પહોંચતા લોકો કાબાની આસપાસ તવાફ પણ કરે છે. તવાફ પૂર્ણ થયા પછી ઉમરાહ પૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

આખા વર્ષ દરમિયાન કરી શકાય છે ઉમરાહ

ઉમરાહ આખા વર્ષ દરમિયાન કરી શકાય છે, જ્યારે હજ યાત્રાનો એક નિશ્ચિત સમય હોય છે. હજ યાત્રા ઈસ્લામિક કેલેન્ડરના છેલ્લા મહિનામાં થાય છે અને 40 દિવસ સુધી ચાલે છે. તે ખૂબ ખર્ચાળ પણ છે, જ્યારે ઉમરાહ કાબા પહોંચ્યા પછી માત્ર બે કલાકમાં પૂર્ણ કરી શકાય છે. હજ યાત્રા પર જવા કરતા ઉમરાહ પર જવું સસ્તું છે. એટલા માટે જે લોકો હજ કરવા માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ નથી અથવા જેમની પાસે સમય ઓછો છે તેઓ ઉમરાહ માટે જાય છે.