સેંથામાં ભલે સિંદુર ન હોય પણ.. આ ગામમાં વિધવા મહિલાઓનું બદલાઈ રહ્યું છે નસીબ, જાણો કેવી રીતે
મહારાષ્ટ્રના ગામડાઓમાં એક શાંત પણ શક્તિશાળી ક્રાંતિ ચાલી રહી છે, જે વિધવ
મહારાષ્ટ્રના ગામડાઓમાં એક શાંત પણ શક્તિશાળી ક્રાંતિ ચાલી રહી છે, જે વિધવાઓની બંગડીઓનો ઝણઝણાટનો અવાજ પાછો લાવી રહી છે. આ ક્રાંતિકારી પરિવર્તન વિધવા સ્ત્રીઓના સેંથામાં સિંદૂરની જગ્યાએ સમાજમાં માન-સન્માન લાવી રહ્યું છે. સદીઓથી ચાલી આવતી વિધવા વિરોધી દુષ્ટ પ્રથાઓને જડમૂળથી ઉખેડી નાખવાની જવાબદારી આ ગ્રામજનોએ પોતે લીધી છે. રાજ્યની 27000 ગ્રામ પંચાયતોમાંથી 7683 ગામોએ વિધવાઓ સામેના ભેદભાવપૂર્ણ પ્રથાઓનો અંત લાવવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે.
મહારાષ્ટ્રના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સામાજિક પરિવર્તનની એક મજબૂત લહેર વધી રહી છે. આ સામાજિક ક્રાંતિ કોલ્હાપુરના હેરવડ ગામથી શરૂ થઈ હતી, જે મે 2022 માં વિધવા વિરોધી પરંપરાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લેનાર ભારતનું પ્રથમ ગામ બન્યું. આ ગામમાં 'સેંથામાંથી સિંદૂર લૂછવા', 'બંગડીઓ તોડવી' અને 'મંગળસૂત્ર અને પાયલ કાઢવા' જેવી પ્રથાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
હેરવાડ ગામની પહેલ ફળીભૂત થઈ
આ પછી, ઘણા ગામોએ આ પહેલ અપનાવી અને જાહેર ગણપતિ પૂજન, હલ્દી-કુમકુમ અને ધ્વજવંદન જેવા કાર્યક્રમોમાં વિધવાઓને આમંત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું. માનવ અધિકાર પંચે પણ આ દિશામાં ધ્યાન આપ્યું છે અને તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વિધવાઓના ગૌરવનું રક્ષણ કરવા અને તેમના જીવનધોરણમાં સુધારો કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
ઘણી દુષ્ટ પ્રથાઓ લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે
હેરવાડના ભૂતપૂર્વ સરપંચ, સુરગોંડા પાટીલે જણાવ્યું હતું કે હવે ગામમાં અનેક દુષ્ટ પ્રથાઓ લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે અને કેટલીક વિધવાઓએ પણ ફરીથી લગ્ન કર્યા છે. નાગપુરના કડોલી ગામના ભૂતપૂર્વ સરપંચ પ્રાંજલ વાઘે જણાવ્યું હતું કે તેમણે હેરવાડ પહેલા જ સામાજિક કાર્યક્રમોમાં વિધવાઓને સામેલ કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું, જોકે તેમને હજુ પણ ઘણી જગ્યાએ વિરોધનો સામનો કરવો પડે છે.
નાસિકના મુસલગાંવના સરપંચ અનિલ શિરસાતે જણાવ્યું હતું કે ગામમાં આ પ્રથાઓ પ્રચલિત નથી અને પંચાયતના ભંડોળના 15% ભાગનો ઉપયોગ દર વર્ષે પાંચ જરૂરિયાતમંદ વિધવાઓને મદદ કરવા માટે થાય છે.
કોલ્હાપુર, સાંગલી અને સોલાપુરમાં કામ કરતા સામાજિક કાર્યકર્તા લલિતે જણાવ્યું હતું કે 76 ગ્રામ પંચાયતોએ વિધવા વિરોધી પરંપરાઓનો અંત લાવવાનો સંકલ્પ લીધો છે. તેઓ ICDS અને આશા કાર્યકરોની મદદથી જાગૃતિ ફેલાવી રહ્યા છે. "મહિલાઓ સ્વેચ્છાએ આ ધાર્મિક વિધિઓ કરતી નથી, તેમને આમ કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે. કાયદાની સાથે સાથે આપણને એક મજબૂત ઝુંબેશની પણ જરૂર છે. "
