પેટ્રોલ પંપ પર ઓછું ઇંધણ આપવાનો ખેલ ખતમ: સરકારે માપતોલ માટે બદલ્યા નિયમો
છેલ્લું અપડેટ : 25 May 2026
GATC Fuel Dispenser Verification Rules India: કાર્યક્ષમતા વધારવા અને સ્વચ્છ ઇંધણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કેન્દ્ર સરકારે રવિવારે(24 મે) 'કાનૂની મેટ્રોલોજી (સરકાર દ્વારા માન્ય પરીક્ષણ કેન્દ્ર) નિયમો, 2013' માં સુધારો કર્યો છે. આ સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય વજન અને માપની ચકાસણી માટે દેશના માળખાગત સુવિધાને વિસ્તૃત કરવા ઉપરાંત, ભારતના કાનૂની મેટ્રોલોજી ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. આ સુધારાની મુખ્ય વિશેષતા એ છે કે, વધારાની ઇંધણ વિતરણ પ્રણાલીઓની ચકાસણી અને પુનઃચકાસણીનો સમાવેશ કરવા માટે સરકાર દ્વારા માન્ય પરીક્ષણ કેન્દ્રો(GATCs)ના કાર્યક્ષેત્રનું વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું છે.
શું છે નવા નિયમો?
પેટ્રોલ પંપ પર ફ્યૂલ ઓછું આપવા સહિતના અનેક કૌભાંડની ઘટનાઓ સામે આવતી હોય છે. જેને લઈને સરકારે કાનૂની મેટ્રોલોજી નિયમ-2013માં કેટલાક ફેરફાર કર્યા છે. એવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે, હવે વેરિફિકેશન સર્વિસિઝ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવશે. આ ફેરફારથી ફ્યૂલ માપતોલમાં કોઈ ગડબડ ન થાય અને સિસ્ટમ મજબૂત કરવાના પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યા છે. જેમાં સરકારે પેટ્રોલ ડીઝલ ઉપરાંત CNG, LNG અને હાઈડ્રોઝનના જથ્થાની તપાસ હાઈ-ટેક સરકારી સેન્ટર્સ પર કરવાનો નિર્ણય કરાયો છે.
રાજ્ય સરકારને મળશે અધિકાર
આ સુધારા હેઠળ રાજ્ય સરકારોને તેમના સંબંધિત નિયમો અનુસાર, GATC દ્વારા ચકાસણી માટે વજન અને માપની વધારાની શ્રેણીઓ સૂચિત કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલ ડિસ્પેન્સર્સની ચકાસણી માટે ફી પ્રતિ નોઝલ ₹5,000 નક્કી કરવામાં આવી છે, જ્યારે CNG, LPG, LNG અને હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ માટે આ ફી પ્રતિ નોઝલ ₹10,000 નક્કી કરવામાં આવી છે.
ડિસ્પેન્સર્સ સિસ્ટમમાં પાંચ કેટેગરીનો સમાવેશ
સુધારેલા નિયમો હેઠળ, GATC દ્વારા ચકાસાયેલ ઉપકરણોની યાદીમાં ડિસ્પેન્સર્સ સિસ્ટમમાં પાંચ કેટેગરીઓ ઉમેરવામાં આવી છે. આમાં પેટ્રોલ/ડીઝલ ડિસ્પેન્સર્સ, CNG ડિસ્પેન્સર્સ, LPG ડિસ્પેન્સર્સ, LNG ડિસ્પેન્સર્સ અને હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સનો સમાવેશ થાય છે. એક નિવેદનમાં ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે જણાવ્યું હતું કે, આ ઉપકરણોના સમાવેશ પછી GATC હવે 'કાનૂની મેટ્રોલોજી' માળખા હેઠળ વજન અને માપની કુલ 23 કેટેગરીઓની ચકાસણી અને પુનઃચકાસણી કરી શકશે.
શું ફાયદો થશે?
GATCs એ 'કાનૂની મેટ્રોલોજી એક્ટ' અને તેના સંબંધિત નિયમો હેઠળ નિર્ધારિત વજન અને માપની ચકાસણી અને પુનઃચકાસણી કરવા માટે જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ અને તકનિકી કુશળતાથી સજ્જ માન્ય સુવિધાઓ છે. લાયક ખાનગી પ્રયોગશાળાઓ અને ઉદ્યોગોને સમાવિષ્ટ કરીને GATC માળખું દેશની ચકાસણી ક્ષમતાને વિસ્તૃત કરવામાં મદદ કરે છે અને ચકાસણી સેવાઓની ઍક્સેસમાં સુધારો કરે છે.
