શું ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચંદ્રચૂડે સરકારી દબાણ હેઠળ નિર્ણયો લીધા હતા? તેમણે જસ્ટિસ કૌલના આક્ષેપોનો જવાબ આપ્યો

ચૂંટણી પંચમાં કથિત આંતરિક મતભેદોને લઈને થયેલા હોબાળા બાદ, હવે ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશો વચ્ચે પણ વિવાદ સામે આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ સંજય કિશન કૌલે ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. જસ્ટિસ કૌલે તેમના નવા પુસ્તકમાં દાવો કર્યો છે કે, ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ નિર્ણયો લેતી વખતે ઘણીવાર સરકાર પ્રત્યે નરમ વલણ અપનાવતા હતા. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે, કોલેજિયમમાં ચર્ચાઓ થાય તે પહેલાં જસ્ટિસ ચંદ્રચૂડ સરકારની સંમતિ લેતા હતા. આ આરોપોના જવાબમાં ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટતા કરી છે કે, તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કોલેજિયમના તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા અને જસ્ટિસ કૌલે દરેક ભલામણને સમર્થન આપ્યું હતું.

જસ્ટિસ કૌલના આગામી પુસ્તક *'વિધાઉટ ફિયર ઓર ફેવર'* (Without Fear or Favor) નો ઉલ્લેખ કરતા જસ્ટિસ ચંદ્રચૂડે કહ્યું કે, પુસ્તક વાંચ્યા વિના તેઓ તેના પર વિસ્તૃત ટિપ્પણી કરી શકે નહીં, પરંતુ જસ્ટિસ કૌલે આ બાબતો પર ક્યારેય તેમની સાથે અસંમતિ વ્યક્ત કરી ન હતી. તેમણે અન્ય આરોપોને પણ ફગાવી દીધા હતા.

'રેકોર્ડ પર અસંમતિનો એક પણ કિસ્સો નથી'

કોલેજિયમની પારદર્શક કાર્યપદ્ધતિ પર પ્રકાશ પાડતા, ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચંદ્રચૂડે જણાવ્યું કે દરેક પ્રસ્તાવ અને ભલામણ પાછળના તર્ક સુપ્રીમ કોર્ટની અધિકૃત વેબસાઇટ પર જાહેર કરવામાં આવતા હતા—અને આ નિર્ણયોમાં જસ્ટિસ કૌલની પણ સંમતિ હતી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, જ્યારે પણ કોલેજિયમે સરકારને ન્યાયિક નિમણૂકો માટે ઔપચારિક પ્રસ્તાવ મોકલ્યો, ત્યારે જસ્ટિસ કૌલે તેમાંથી કોઈ પણ બાબત પર ક્યારેય વાંધો ઉઠાવ્યો ન હતો.

જસ્ટિસ કૌલ ક્યારેય મીટિંગ છોડીને બહાર ગયા ન હતા—ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ

જસ્ટિસ ચંદ્રચૂડે જસ્ટિસ કૌલ દ્વારા કરવામાં આવેલા અન્ય એક ગંભીર આરોપને પણ સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો હતો. ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશે સમજાવ્યું કે કોલેજિયમના નિર્ણયો ક્યારેય ઉતાવળમાં લેવામાં આવતા ન હતા; તેના બદલે, કોઈપણ ભલામણને આખરી ઓપ આપીને મોકલતા પહેલા, ન્યાયાધીશો વચ્ચે ઔપચારિક અને અનૌપચારિક ચર્ચાઓના અનેક રાઉન્ડ થતા હતા. તેમણે કહ્યું કે બેઠકો દરમિયાન વાતાવરણ અત્યંત સૌહાર્દપૂર્ણ રહેતું હતું અને જસ્ટિસ કૌલ ક્યારેય કોઈ બેઠક અધવચ્ચે છોડીને બહાર ગયા ન હતા.

જસ્ટિસ કૌલે તેમના પુસ્તકમાં કયા દાવા કર્યા છે?

ડિસેમ્બર ૨૦૨૩માં નિવૃત્ત થયેલા જસ્ટિસ સંજય કિશન કૌલે તેમના સંસ્મરણોમાં કોલેજિયમ અને સરકાર વચ્ચેના સંબંધો અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, જસ્ટિસ કૌલે લખ્યું છે કે ભારતના એક પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સરકાર પ્રત્યે "અતિશય નરમ" હતા. એક ઉદાહરણ ટાંકીને, જસ્ટિસ કૌલે નોંધ્યું કે લઘુમતી સમુદાયના એક લાયક ન્યાયાધીશની નિમણૂક (પદોન્નતિ) અંગે સરકારે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. સરકારે પૂછ્યું હતું કે શું સર્વોચ્ચ અદાલતમાં તે ચોક્કસ ધર્મના વધુ પ્રતિનિધિત્વની જરૂર છે કે કેમ; એટલું જ નહીં, સરકારે એ પણ પૂછપરછ કરી હતી કે અન્ય ધર્મમાં ધર્માંતરણ કર્યા પહેલાં તે ન્યાયાધીશના પરિવારની જ્ઞાતિ કઈ હતી.

જસ્ટિસ કૌલના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે આ દલીલોનો વિરોધ કર્યો અને મુખ્ય ન્યાયાધીશને કહ્યું કે જો આવા માપદંડોના આધારે નિમણૂકો કરવાની હોય, તો પછી સરકારે પોતે જ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરી લેવી જોઈએ. આ પછી, તેમણે ફાઇલ બંધ કરી દીધી અને બેઠકમાંથી બહાર નીકળી ગયા. પરિણામે, બેઠક સ્થગિત કરવી પડી અને ત્યારબાદ સરકારે પોતાનું વલણ પાછું ખેંચી લીધું. અન્ય એક આરોપમાં, તેમણે જણાવ્યું કે એક પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશે તેમને 'પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ' (PMLA) અંગે સર્વોચ્ચ અદાલતના ચુકાદા પર પુનર્વિચારણાની માંગ કરતી અરજીઓના સંદર્ભમાં "મધ્યમ માર્ગ" અપનાવવાનું સૂચન કર્યું હતું.