ગુનાહિત ઇતિહાસ જામીન આપવાનો સકારાત્મક આધાર બની શકે નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટ
જામીન (Bail) આપવાના મામલે આરોપીનો ગુનાહિત ઇતિહાસ (Criminal Antecedents) મહત્ત્વનો મુદ્દો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આરોપીના અગાઉના ગુનાહિત રેકોર્ડને જામીન આપવા માટે સકારાત્મક આધાર તરીકે ગણી શકાય નહીં. જામીન અંગે નિર્ણય લેતી વખતે અદાલતે કેસના તમામ સંજોગો, આરોપની ગંભીરતા અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓને ધ્યાનમાં રાખવા જરૂરી છે. કોર્ટના આ અભિગમનો મુખ્ય હેતુ જામીનની પ્રક્રિયામાં ન્યાયિક વિવેક (Judicial Discretion) અને કાયદાકીય સિદ્ધાંતોનું યોગ્ય પાલન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
જામીન અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિગમ
સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓમાં પણ જામીન (Bail) અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. 17 ડિસેમ્બર, 2024ના રોજ અયુબ ખાન વિરુદ્ધ રાજસ્થાન સરકાર (Ayub Khan v. State of Rajasthan) કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આરોપીનો ગુનાહિત ઇતિહાસ જામીનના નિર્ણય માટે અનેક પરિબળોમાંથી માત્ર એક છે. દરેક કેસની હકીકતો અને સંજોગો અલગ હોવાથી તેના આધારે જ જામીન નકારવા યોગ્ય નથી.
જામીન આપતી વખતે કયા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના?
અદાલતોએ જામીન અરજી (Bail Application) પર નિર્ણય લેતી વખતે અનેક બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરવું પડે છે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે:
-
આરોપી સામેના ગુનાની ગંભીરતા અને તેની પ્રકૃતિ.
-
આરોપી સામે ઉપલબ્ધ પ્રાથમિક પુરાવા (Evidence).
-
આરોપી લાંબા સમયથી જેલમાં છે કે નહીં.
-
સાક્ષીઓને પ્રભાવિત કરવાની અથવા પુરાવા સાથે ચેડાં કરવાની શક્યતા.
-
જામીન મળ્યા બાદ ફરી ગુનો કરવાની આશંકા.
-
આરોપી સુનાવણી દરમિયાન અદાલતમાં હાજર રહેશે કે નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં લાંબી જેલવાસની સ્થિતિ અથવા કાયદા હેઠળ મળતા ડિફોલ્ટ જામીન (Default Bail) માટે આરોપીનો અગાઉનો ગુનાહિત ઇતિહાસ નિર્ણાયક ન પણ બને.
ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સંતુલન જરૂરી
જામીનનો હેતુ આરોપીને સજા આપવાનો નથી, કારણ કે ટ્રાયલ પૂર્ણ થાય અને દોષ સાબિત થાય તે પહેલાં આરોપીને દોષિત માનવામાં આવતો નથી. બીજી તરફ, જામીન આપતી વખતે સમાજની સુરક્ષા, સાક્ષીઓની સલામતી અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા જળવાય તે પણ જરૂરી છે. આથી સુપ્રીમ કોર્ટના અભિગમ મુજબ જામીન અંગેનો નિર્ણય કોઈ એક બાબતના આધારે નહીં, પરંતુ કેસની સમગ્ર પરિસ્થિતિ અને કાયદાકીય માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવો જોઈએ.
