કેન્દ્રની ₹1,100 કરોડથી વધુની સરકારી સંપત્તિનું મોનેટાઇઝેશન કરવાની તૈયારી

કેન્દ્ર સરકારે જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (Central Public Sector Enterprises-CPSEs) પાસે પડેલી બિનઉપયોગી જમીન અને ઇમારતોમાંથી આવક ઊભી કરવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું ભર્યું છે. ₹1,100 કરોડથી વધુની કિંમત ધરાવતી આવી વધારાની સંપત્તિઓના મોનેટાઇઝેશન (Asset Monetisation) માટે સરકારી સમિતિએ ભલામણ કરી છે. હવે આ દરખાસ્તોને અંતિમ મંજૂરી માટે કેબિનેટ દ્વારા અધિકૃત વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા (Alternative Mechanism) સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે. નાણા મંત્રાલય (Finance Ministry)ના જણાવ્યા અનુસાર, આ ભલામણોમાં મુખ્યત્વે એવી જમીન અને ઇમારતોનો સમાવેશ થાય છે, જે સંબંધિત સરકારી કંપનીઓના મુખ્ય વ્યવસાય માટે જરૂરી નથી. આ સંપત્તિઓનો ઉપયોગ વેચાણ, ભાડે આપવા અથવા વિકાસના અધિકારો આપીને આવક મેળવવા માટે થઈ શકે છે.

આંતરમંત્રાલય જૂથે કરી સંપત્તિઓની પસંદગી

ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પબ્લિક એન્ટરપ્રાઇઝિસ (DPE)ના સચિવની અધ્યક્ષતામાં બનેલા આંતરમંત્રાલય જૂથ (Inter-Ministerial Group-IMG)એ આ સંપત્તિઓની તપાસ કરીને મોનેટાઇઝેશન માટે ભલામણ કરી છે. આ જૂથમાં ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT)ના સચિવ સહ-અધ્યક્ષ છે. આ જૂથની જવાબદારીઓમાં સંપત્તિઓની પસંદગી, મોનેટાઇઝેશનની યોગ્ય પદ્ધતિ નક્કી કરવી, અનામત કિંમત (Reserve Price) સૂચવવી અને મળેલી બિડની સમીક્ષા કરવી સામેલ છે. અંતિમ બિડ સ્વીકારવી કે નકારવી તે અંગે પણ જૂથ ભલામણ કરે છે.

વેચાણ જ નહીં, ભાડે આપવાનો પણ વિકલ્પ

સંપત્તિનું મોનેટાઇઝેશન એટલે તેનો સીધો વેચાણ કરવો જ એવો અર્થ નથી. આ પ્રક્રિયામાં લાંબા ગાળે ભાડે આપવું, વિકાસના અધિકારો આપવા અથવા અન્ય વ્યાવસાયિક વ્યવસ્થાઓ દ્વારા આવક મેળવવાનો સમાવેશ થાય છે. સરકારનો ઉદ્દેશ વર્ષોથી બિનઉપયોગી પડેલી સંપત્તિઓને ઉત્પાદક ઉપયોગમાં લાવવાનો છે.

NLMC સંભાળશે પ્રક્રિયાની દેખરેખ

નેશનલ લેન્ડ મોનેટાઇઝેશન કોર્પોરેશન (NLMC) આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. નાણા મંત્રાલય હેઠળના DPEના વહીવટી નિયંત્રણમાં કાર્યરત આ સરકારી કંપની સંપત્તિનું મૂલ્યાંકન, કાનૂની તપાસ, યોગ્ય વ્યવહારનું માળખું તૈયાર કરવા અને સ્પર્ધાત્મક બિડ મેળવવામાં મદદ કરશે.

અંતિમ મંજૂરી બાદ જ આગળ વધશે પ્રક્રિયા

વૈકલ્પિક વ્યવસ્થામાં કેન્દ્રીય નાણામંત્રી, માર્ગ પરિવહન અને હાઇવે મંત્રી તથા સંબંધિત મંત્રાલયના મંત્રીનો સમાવેશ થાય છે. આ સમિતિની મંજૂરી મળ્યા બાદ જ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ મોનેટાઇઝેશન આગળ વધી શકશે. સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાથી બિનઉપયોગી જાહેર સંપત્તિઓમાંથી આવક ઊભી થશે, જાળવણીનો ખર્ચ ઘટશે અને જાહેર ક્ષેત્રની નાણાકીય સ્થિતિ મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળશે. જોકે, હાલ ₹1,100 કરોડથી વધુની સંપત્તિઓ માટે માત્ર ભલામણ કરવામાં આવી છે; અંતિમ મંજૂરી અને ત્યારબાદની બિડિંગ પ્રક્રિયા હજુ બાકી છે.