દિલ્હી હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણય: AISA પ્રમુખ નેહા બોરાને ₹10,000ના શાંતિ બોન્ડની નોટિસ રદ કરવાનો ઇનકાર

દિલ્હી હાઈકોર્ટે (Delhi High Court) ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિયેશન (All India Students' Association – AISA)નાં પ્રમુખ નેહા બોરાને (Neha Bora) આપવામાં આવેલી ₹10,000ના શાંતિ બોન્ડ (Peace Bond) સંબંધિત પોલીસ નોટિસ રદ કરવાની માગ ફગાવી દીધી છે. અદાલતે જણાવ્યું કે વિશેષ કાર્યપાલક મેજિસ્ટ્રેટ (Special Executive Magistrate – SEM) સમક્ષ કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટે પૂરતી સામગ્રી ઉપલબ્ધ હતી. જોકે, નેહા બોરાને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જરૂરી હોવાનું પણ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું.

આ મામલો ચૂંટણી પંચની મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન સુધારણા અભિયાન (Special Intensive Revision – SIR) સામે થઈ રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો સાથે જોડાયેલો છે.

હાઈકોર્ટે નોટિસ રદ કરવાની માગ કેમ ફગાવી?

ન્યાયમૂર્તિ સુબ્રમણિયમ પ્રસાદની બેન્ચે 17 ઑક્ટોબરે આપવામાં આવેલી નોટિસને પડકારતી નેહા બોરાની અરજી ફગાવી હતી. અદાલતના જણાવ્યા અનુસાર, નોટિસ માત્ર સાંભળેલી વાતોના આધારે આપવામાં આવી નહોતી. પોલીસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી સામગ્રીમાં નેહા બોરાનો ઉલ્લેખ કરતી છ એફઆઈઆર (FIR), જનરલ ડાયરીની નોંધો અને મંડી હાઉસ વિસ્તારમાં લાગુ કરાયેલા પ્રતિબંધાત્મક આદેશોનો સમાવેશ થતો હતો.

અદાલતે કહ્યું કે નોટિસ આપતી વખતે મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કોઈ સામગ્રી હતી કે નહીં તેની તપાસ કરી શકાય, પરંતુ મેજિસ્ટ્રેટના પ્રાથમિક અભિપ્રાયનું સ્થાન અદાલત લઈ શકે નહીં.

₹10,000નો શાંતિ બોન્ડ શું છે?

ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita – BNSS)ની કલમ 126 હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિને કારણે શાંતિ ભંગ થવાની આશંકા હોય, તો કાર્યપાલક મેજિસ્ટ્રેટ તેને શાંતિ જાળવવા માટે બોન્ડ ભરવાનો આદેશ આપવાની કાર્યવાહી કરી શકે છે.

નેહા બોરાને તપાસ દરમિયાન શાંતિ જાળવવા માટે ₹10,000નો વ્યક્તિગત બોન્ડ અને એક જામીનદાર રજૂ કરવા અંગે કારણ દર્શાવવાની નોટિસ આપવામાં આવી હતી. જોકે, હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બોન્ડ ભરવો કે નહીં તેનો અંતિમ નિર્ણય મેજિસ્ટ્રેટે તપાસ બાદ ઉપલબ્ધ સામગ્રીનું સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકન કરીને લેવો પડશે.

પોલીસને તમામ સામગ્રી આપવા આદેશ

હાઈકોર્ટે પોલીસને નેહા બોરાને તપાસ સંબંધિત તમામ જરૂરી સામગ્રી પૂરી પાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. સાથે જ વિશેષ કાર્યપાલક મેજિસ્ટ્રેટને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો (Principles of Natural Justice)નું પાલન કરવા જણાવ્યું છે.

અદાલતે એમ પણ કહ્યું કે નેહા બોરા યોગ્ય તબક્કે ફરીથી કાયદાકીય પડકાર આપી શકે છે, જેમાં મેજિસ્ટ્રેટના અંતિમ આદેશ બાદની કાર્યવાહીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન અટકાયત

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, 16 ઑક્ટોબરે નેહા બોરાને કનોટ પ્લેસમાં યોજાનારી ‘લહેરા દો તિરંગા’ માર્ચમાં જોડાવા જતી વખતે અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યાં હતાં અને બીજા દિવસે મુક્ત કરવામાં આવ્યાં હતાં. મંડી હાઉસમાં સૂત્રોચ્ચાર, પ્રતિબંધાત્મક આદેશો વચ્ચે જંતરમંતર આસપાસ વિરોધ પ્રદર્શન અને લોકોને પ્રદર્શનમાં જોડાવા પ્રેરિત કરવાના આક્ષેપોને પગલે કાર્યવાહી શરૂ થઈ હતી.

નેહા બોરાના વકીલે દલીલ કરી હતી કે લોકશાહીમાં વિરોધ કરવો અને સરકાર બદલવાની માગ કરવી ખોટું નથી. જોકે, હાઈકોર્ટે હાલના તબક્કે નોટિસ રદ કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. હવે વિશેષ કાર્યપાલક મેજિસ્ટ્રેટ તપાસમાં મળેલી સામગ્રીના આધારે આગળનો નિર્ણય લેશે.