બંગાળના પાઠ્યપુસ્તકોમાં મોટા ફેરફાર: 'પાની'ની જગ્યાએ જલ અને અબ્બાની જગ્યાએ 'બાબા

પશ્ચિમ બંગાળની સરકારી શાળાઓમાં વપરાતા બંગાળી ભાષાના પાઠ્યપુસ્તકોમાં ટૂંક સમયમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. સરકાર દ્વારા રચિત અભ્યાસક્રમ સમીક્ષા સમિતિએ અમુક શબ્દો બદલવા, ઇતિહાસના અભ્યાસક્રમમાં સુધારા કરવા અને નવી સામગ્રીનો સમાવેશ કરવાની ભલામણ કરી છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, બંગાળી પાઠ્યપુસ્તકોમાં રહેલા 'પાની' (પાણી) અને 'અબ્બા' (પિતા) જેવા શબ્દોને બદલીને અનુક્રમે 'જલ' અને 'બાબા' શબ્દો મૂકવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, અભ્યાસક્રમમાં હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી નેતા ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીના જીવન વિશેની માહિતીનો સમાવેશ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે, જ્યારે મુઘલ શાસન અને માર્ક્સવાદી વિચારધારા સંબંધિત સામગ્રીમાં ઘટાડો કરવામાં આવશે.

કલ્યાણી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર દેબાશિષ ચેટર્જી આ અભ્યાસક્રમ અને પાઠ્યપુસ્તક સમીક્ષા સમિતિનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે સમિતિએ બંગાળી પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી 'પાની', 'અબ્બા' અને 'અમ્મી' (માતા) જેવા શબ્દો દૂર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેમના મતે, આ શબ્દો રોજિંદા બંગાળી સંવાદોમાં સામાન્ય રીતે વપરાતા નથી; તેથી, તેના સ્થાને રોજિંદા જીવનમાં વારંવાર વપરાતા શબ્દો જેવા કે 'જલ', 'બાબા' અને 'મા'નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સમિતિનો લક્ષ્યાંક જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ સુધીમાં નવા પાઠ્યપુસ્તકોની પ્રથમ આવૃત્તિ તૈયાર કરવાનો છે.

સમયના અભાવે અભ્યાસક્રમમાં કોઈ મોટા ફેરફારો નહીં

પ્રોફેસર દેબાશિષ ચેટર્જીએ સમજાવ્યું કે નવા પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરવા માટે સમિતિ પાસે ખૂબ જ મર્યાદિત સમય હતો. પરિણામે, મોટા પાયે ફેરફારો કરવાને બદલે, જરૂરી સુધારાઓ અને સુધારણાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું કે નવા પુસ્તકો ૨જી જાન્યુઆરી સુધીમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાના છે અને તેની ૧૨ કરોડથી વધુ નકલો પ્રકાશિત થવાની છે. આટલા ટૂંકા સમયગાળાને ધ્યાનમાં લેતા, અભ્યાસક્રમમાં વ્યાપક ફેરફારો કરવા શક્ય નહોતા. તેથી, સમિતિએ પોતાને માત્ર આવશ્યક સુધારાઓ અને ભૂલો સુધારવા સુધી મર્યાદિત રાખી છે. સમિતિએ જણાવ્યું કે નવા અભ્યાસક્રમમાં ફેરફારો કરતી વખતે સમયમર્યાદા અને મોટી સંખ્યામાં પુસ્તકો પ્રકાશિત કરવાની જરૂરિયાત જેવા મુખ્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. સિનૌલી અને રાખીગઢીમાં થયેલી શોધખોળનો ઇતિહાસના પાઠ્યપુસ્તકોમાં સમાવેશ થશે.

ઇતિહાસના નવા પાઠ્યપુસ્તકોમાં ઉત્તર પ્રદેશના સિનૌલી અને હરિયાણાના રાખીગઢી ખાતે થયેલી પુરાતત્વીય શોધખોળ અંગેની માહિતીનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. આ સ્થળોએ થયેલા ઉત્ખનનમાંથી મળેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ ભારતમાં આર્યોના આગમન અંગે પ્રવર્તમાન સિદ્ધાંતોને પડકારવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. દેબાશિષ ચેટર્જીએ નોંધ્યું કે વિદ્યાર્થીઓને પરંપરાગત રીતે એવું શીખવવામાં આવતું આવ્યું છે કે આર્યો ભારત સંસ્કૃતિ લાવ્યા હતા, અને તેમની સાથે રથ તથા ઘોડા પણ લાવ્યા હતા. જોકે, સિનૌલી (ઉત્તર પ્રદેશ) અને રાખીગઢી (હરિયાણા) ખાતે થયેલા તાજેતરના ઉત્ખનનોમાં એવા નવા પુરાવા મળ્યા છે જે આ સિદ્ધાંતને પડકારે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવી શોધખોળોને ઇતિહાસના પાઠ્યપુસ્તકોમાં સામેલ કરવામાં આવશે.

મુઘલ ઇતિહાસ, બ્રિટિશ શાસન અને માર્કસવાદ સંબંધિત સામગ્રીમાં ઘટાડો

સમિતિના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, ઇતિહાસના પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી મુઘલ શાસન, ભારતમાં બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદી શાસનનો ઇતિહાસ અને માર્કસવાદને આવરી લેતા ભાગોમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં, રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની કવિતા 'શિવાજી ઉત્સવ' અને દ્વિજેન્દ્રલાલ રોયનું નાટક 'મેવાડ પતન' પાઠ્યપુસ્તકોમાં ઉમેરવામાં આવ્યા છે. તેની સામે, સિરાજ-ઉદ-દૌલા પર આધારિત એક નાટકને અભ્યાસક્રમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની કવિતા 'આફ્રિકા'ને પણ પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી બાકાત રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

મમતા બેનર્જીના શાસનકાળ દરમિયાન ઉમેરવામાં આવેલી સામગ્રીને દૂર કરવી

પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળી અગાઉની સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન, સિંગુરમાં જમીન સંપાદન વિરોધી આંદોલન સંબંધિત પ્રકરણો ઇતિહાસના પાઠ્યપુસ્તકોમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં, 'કન્યાશ્રી' યોજના—જે શાળાએ જતી છોકરીઓને આર્થિક સહાય પૂરી પાડે છે—તેને પણ અભ્યાસક્રમમાં મહત્વનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. અભ્યાસક્રમની નવી સમીક્ષા હેઠળ, આ બંને વિષયોને હવે પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી દૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે.

શાળાઓમાં મોબાઈલ ફોન પર પ્રતિબંધ અને પાસ-નાપાસ નીતિમાં ફેરફારની યોજનાઓ

૨૫ ઓક્ટોબરના રોજ, સુવેન્દુ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર શાળા શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ફેરફારો લાગુ કરી રહી છે. તે સમયે તેમણે કહ્યું હતું કે સરકારને અભ્યાસક્રમ સમીક્ષા સમિતિનો અંતિમ અહેવાલ હજુ મળ્યો નથી. અધિકારીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે સરકાર શાળાઓમાં મોબાઈલ ફોનના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવા, 'નો-ડિટેન્શન' (કોઈને પણ નાપાસ ન કરવાની) નીતિ નાબૂદ કરવા અને નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC) યોજનાને પુનઃજીવિત કરવા અંગે વિચારણા કરી શકે છે.

તેમણે પત્રકારોને કહ્યું કે, વ્યક્તિગત રીતે તેઓ શાળાઓમાં મોબાઈલ ફોન પર પ્રતિબંધ મૂકવાના અને પાસ-નાપાસ પ્રણાલીને ફરીથી લાગુ કરવાના પક્ષમાં છે. તેમના મતે, શાળાઓમાં સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓ (co-curricular activities) તરીકે નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC), નેશનલ સર્વિસ સ્કીમ (NSS) અને 'વ્રતચારી' કાર્યક્રમને ફરીથી દાખલ કરવા જોઈએ. એકવાર આ સરકારી યોજનાઓ અને અભ્યાસક્રમની સમીક્ષામાંથી મળેલા પ્રસ્તાવોનો અમલ થઈ જાય, પછી પશ્ચિમ બંગાળની સરકારી શાળાઓમાં ભાષા, ઇતિહાસ અને સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓને લગતા નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.