PM મોદીની પુતિન-ઝેલેંસ્કી સાથે મુલાકાત બાદ વૈશ્વિક લેવલે ભારતનો પ્રભાવ વધ્યો

ભૂ-રાજનીતિની જટિલ અને અસ્થિર દુનિયામાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને યુક્રેની રાષ્ટ્રપતિ વોલોડિમિર જેલેંસ્કી સાથેની મુલાકાતે ભારતને વૈશ્વિક મંચ પર એક મહત્ત્વપૂર્ણ ખેલાડીના રૂપમાં સ્થાપિત કર્યું છે.

એવા સમયે જ્યારે વિશ્વના મોટાભાગના નેતાઓએ યૂક્રેનનો પક્ષ લીધો છે અને રશિયાની ટીકા કરી છે. મોદીની બન્ને પક્ષો સાથે કૂટનીતિક ભાગીદારી મોદીની બંને પક્ષો સાથે રાજદ્વારી જોડાણ તેના ઐતિહાસિક સંબંધો,વ્યૂહાત્મક હિતો અને શાંતિ માટેની પ્રતિબદ્ધતાના આધારે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો પ્રત્યે ભારતના સૂક્ષ્મ અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

PM મોદીની કૂટનીતિનું મહત્ત્વ

વડાપ્રધાન મોદીની પુતિન અને જેલેંસ્કી સાથે મુલાકાત એક મહત્ત્વપૂર્ણ સમયે થઇ છે. રશિયા અને યૂક્રેન વચ્ચે યુદ્ધ વધવાની સાથે વૈશ્વિક સમુદાયમાં ધ્રુવીકરણ થયું છે. સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા (USA)ના નેતૃત્ત્વમાં પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર પ્રતિબંધ લગાવ્યા છે અને યૂક્રેનને સમર્થન આપ્યુ છે. તેનાથી વિપરીત ભારતનો દૃષ્ટિકોણ ઘણો અલગ રહ્યો છે જેમાં એક સાવધાનીપૂર્વક સંતુલન બનાવવાની વિશેષતા છે જે કોઇ પણ પક્ષને અલગ કરવાથી બચે છે.

ભારત માટે પુતિન અને જેલેંસ્કી બન્ને સાથે મુલાકાત માત્ર એક કૂટનીતિક ઇશારો નથી;આ સંઘર્ષમાં સંભવિત મધ્યસ્થી તરીકે દેશની ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે.બન્ને નેતાઓ સાથે વાતચીત કરીને મોદી ભારતની લાંબા ગાળાની નીતિ અને સંવાદ અને શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત બનાવી છે. આ પગલું ભારતની વૈશ્વિક સ્થિતિને વધારશે એટલું જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે મહત્ત્વના ક્ષેત્રમાં શાંતિ પ્રયાસોમાં યોગદાન આપવા માટે નવી દિલ્હી માટે માર્ગો પણ ખોલશે. 

રશિયા અને અમેરિકા સાથે સંબંધોને સંતુલિત કરવા

રશિયા સાથે ભારતના સંબંધો ઐતિહાસિક રહ્યાં છે. સોવિયત યુનિયન ભારતના સૌથી ભરોસાપાત્ર સાથીમાંથી એક હતું, જે લશ્કરી સહાય અને રાજદ્વારી સમર્થન પૂરું પાડતું હતું. આજે રશિયા એક મુખ્ય ભાગીદાર છે, ખાસ કરીને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં. ભારત રશિયન લશ્કરી સાધનો અને ટેકનિક પર આધાર રાખે છે. ભારતે અમેરિકા સાથે ખાસ કરીને વેપાર, સંરક્ષણ અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રોમાં મજબૂત સંબંધો વિકસાવ્યા છે. 

યુક્રેન સંઘર્ષ પર રશિયા અને અમેરિકાના અલગ-અલગ વલણો હોવા છતાં, પીએમ મોદીની બંને સાથે સંબંધો જાળવવાની અને મજબૂત કરવાની ક્ષમતા એ એક નોંધપાત્ર કૂટનીતિક સિદ્ધિ છે.રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખતા ભારતે અમેરિકા સાથે તેની સંરક્ષણ અને આર્થિક ભાગીદારી પણ વિસ્તારી છે. આ સંતુલન અધિનિયમે માત્ર ભારતના વ્યૂહાત્મક હિતોનું જ રક્ષણ કર્યું નથી પરંતુ બહુધ્રુવીય વિશ્વમાં સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરવાની તેની ક્ષમતા પણ દર્શાવી છે.

યુરેશિયા અને યુરોપમાં ભૌગોલિક રાજકીય અસરો

રશિયા અને યુક્રેન બન્ને સાથે ભારતનું જોડાણ વ્યાપક યુરેશિયન અને યુરોપીયન પ્રદેશો માટે નોંધપાત્ર અસરો ધરાવે છે. યુરેશિયામાં જ્યાં રશિયા મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે, ભારતનું તટસ્થ વલણ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે તે પ્રાદેશિક સુરક્ષા સંવાદમાં મુખ્ય ખેલાડી છે.

અભૂતપૂર્વ સ્વાગત

રશિયા અને યુક્રેન બન્ને દેશમાં પીએમ મોદીનું જે ગરમજોશીએ સ્વાગત કર્યું છે, તે અભૂતપૂર્વ છે. ખાસ કરીને વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય માહોલને જોતા. આ બન્ને દેશોના ભારતના નેતૃત્ત્વ અને વિરોધી પક્ષો વચ્ચે સેતુ તરીકે કામ કરવાની ક્ષમતા બન્ને દેશોના આદર અને વિશ્વાસને દર્શાવે છે. આ સ્વાગત માત્ર મોદીની કૂટનીતિક કૌશલ્ય જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતના વધતા પ્રભાવનો પણ પુરાવો છે.

અહિંસા પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા

 ભારતની વિદેશ નીતિના કેન્દ્રમાં અહિંસા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા છે, જે મહાત્મા ગાંધી દ્વારા સમર્થિત એક સિદ્ધાંત છે. રશિયા અને યુક્રેન બન્ને સાથેની વાતચીતમાં પીએમ મોદી આ સિદ્ધાંત પર ખરા ઉતર્યા છે અને સંઘર્ષના એકમાત્ર વ્યવહારૂ ઉકેર તરીકે શાંતિ અને સંવાદની હિમાયત કરી છે. અહિંસા પ્રત્યેની ઊંડી પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા પ્રેરિત ભારતના કૂટનીતિક પ્રયાસ, સંઘર્ષ સાથે સતત અલગ પડી રહેલા વિશ્વમાં આશાનું એક કિરણ આપે છે.