SIRમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ કપાતાં જેલ જવાનો ડર? ફરી નામ ઉમેરવા માટે ફોર્મ-6માં ફેરફારની માગ

વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામ કપાઈ ગયેલા હજારો મતદારો માટે ફરીથી નામ ઉમેરાવવાની પ્રક્રિયામાં કાનૂની ગૂંચવણ ઊભી થઈ છે. અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હોવા છતાં હવે નામ ફરી ઉમેરાવવા માટે તેમને ફોર્મ-6 (Form 6) ભરવું પડે છે. આ ફોર્મમાં કરવામાં આવતી જાહેરાતને કારણે કેટલાક મતદારો કાનૂની કાર્યવાહી થવાના ડરથી અરજી કરતાં અચકાઈ રહ્યા છે. આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરીએ ચૂંટણી પંચને ફોર્મ-6માં જરૂરી ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. આ મુદ્દો હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પણ પહોંચ્યો છે.

ફોર્મ-6 ભરવામાં મતદારોને મુશ્કેલી કેમ પડી રહી છે?

ચૂંટણી પંચે 29 સપ્ટેમ્બરે એવા 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીમાં છૂટી ગયેલા લોકોનાં નામ ફરી ઉમેરવા માટે વિશેષ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું, જ્યાં SIRની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ચૂકી હતી. આ અભિયાન હેઠળ મતદારોને નામ નોંધાવવા માટે ફોર્મ-6નો ઉપયોગ કરવા સૂચના આપવામાં આવી હતી.

પરંતુ ફોર્મ-6નું શીર્ષક નવા મતદારો માટેની અરજી તરીકે હોવાથી અગાઉથી મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા અને SIR દરમિયાન નામ ગુમાવનારા લોકો માટે મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે. ફોર્મમાં અરજદારે પોતે પ્રથમ વખત મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા અરજી કરી રહ્યો હોવાની જાહેરાત કરવાની હોય છે. તેથી અગાઉ મતદાર રહી ચૂકેલા લોકો માટે આ જાહેરાત કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે.

ખોટી જાહેરાત કરવાથી જેલની સજાની જોગવાઈ

લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ 31 હેઠળ મતદાર નોંધણી સંબંધિત ખોટી જાહેરાત કરવા બદલ એક વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંનેની જોગવાઈ છે. આ જોગવાઈને કારણે અગાઉથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા અને હવે નામ ફરી ઉમેરાવવા માગતા કેટલાક લોકો કાનૂની કાર્યવાહી થવાની આશંકાથી ફોર્મ ભરવામાં ખચકાટ અનુભવી રહ્યા છે.

આ મુદ્દે મુખ્ય સમસ્યા એ છે કે અગાઉ નોંધાયેલા મતદારોને ફરી નામ ઉમેરાવવા માટે એવી જાહેરાત કરવાની સ્થિતિ ઊભી થાય છે, જે તેમની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ સાથે મેળ ખાતી ન હોઈ શકે. પરિણામે, મતદાર યાદીમાં નામ પાછું ઉમેરાવવાની પ્રક્રિયામાં વ્યવહારિક મુશ્કેલી ઊભી થઈ રહી છે.

મહારાષ્ટ્રે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ શું પ્રસ્તાવ મૂક્યો?

મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરીએ ચૂંટણી પંચને ફોર્મ-6માં સુધારા કરવા માટે કેટલાક સૂચનો મોકલ્યા છે. તેમાં મુખ્યત્વે ત્રણ ફેરફારની માગ કરવામાં આવી છે.

• ફોર્મના શીર્ષકમાંથી 'નવા મતદારો' શબ્દો દૂર કરવામાં આવે.

• અગાઉ કોઈ વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હતા, પરંતુ હવે કોઈપણ મતદાર યાદીમાં નામ નથી, એવા અરજદારો માટે અલગ જાહેરાતનો વિકલ્પ આપવામાં આવે.

• અરજદારોને તેમનો જૂનો મતદાર ઓળખપત્ર નંબર (EPIC Number) નોંધવાની મંજૂરી આપવામાં આવે.

આ ફેરફારોનો હેતુ અગાઉથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા અને SIR દરમિયાન નામ કપાઈ ગયેલા લોકોને ફરીથી નામ ઉમેરાવવામાં પડતી મુશ્કેલી ઘટાડવાનો છે.

ફોર્મમાં ફેરફાર કરવા માટે નિયમોમાં સુધારો જરૂરી

ફોર્મ-6માં કાયદેસર ફેરફાર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મતદાર નોંધણી નિયમો, 1960માં સુધારો કરવો પડે છે. ચૂંટણી કમિશનર વિવેક જોશી અને સુખબીર સિંહ સંધૂએ પણ અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નિયમોમાં જરૂરી સુધારા કર્યા વિના ફોર્મ-6માં ફેરફાર કરવો અધિકૃત નહીં ગણાય.

એટલે મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરી દ્વારા મોકલવામાં આવેલા પ્રસ્તાવ પર આગળની કાર્યવાહી માટે નિયમોમાં સુધારો કરવાની પ્રક્રિયા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ત્યાં સુધી મતદારો માટે ફોર્મ ભરવાની પ્રક્રિયા અંગેની મૂંઝવણ યથાવત્ રહી શકે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની નજર હેઠળ છે સમગ્ર મામલો

ફોર્મ-6ના ઉપયોગ અને તેનાથી ઊભી થતી ગૂંચવણનો મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પણ વિચારાધીન છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠ દિલ્હી સહિત અન્ય રાજ્યોમાં ફોર્મ-6ના ઉપયોગ અંગેની સમસ્યાઓ પર સુનાવણી કરી રહી છે.

અહેવાલ મુજબ, અદાલતે આ મામલે જરૂરી આદેશ આપવાના સંકેત આપ્યા છે. હવે કોર્ટની સુનાવણી અને ચૂંટણી પંચના નિર્ણય પર નજર રહેશે. ફોર્મમાં ફેરફાર થાય તો અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધાયેલા પરંતુ SIR દરમિયાન નામ ગુમાવનારા લોકોને ફરીથી નોંધણી કરાવવામાં રાહત મળી શકે છે.

મતદારો માટે આ મુદ્દો કેમ મહત્વનો છે?

મતદાર યાદીમાં નામ ન હોવાને કારણે નાગરિક મતદાનના અધિકારનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. તેથી યાદીમાંથી નામ કપાઈ ગયેલા પાત્ર મતદારોને ફરી નામ ઉમેરાવવાની પ્રક્રિયા સરળ અને કાયદાકીય રીતે સ્પષ્ટ હોવી જરૂરી છે. ફોર્મ-6 અંગેની ગૂંચવણ દૂર કરવા માટે નિયમોમાં યોગ્ય ફેરફાર થાય તો મતદારોનો ખચકાટ ઘટી શકે છે.

હાલ મહારાષ્ટ્રના પ્રસ્તાવ પર ચૂંટણી પંચે શું નિર્ણય લીધો છે અને સુપ્રીમ કોર્ટ શું આદેશ આપે છે, તે જોવાનું રહેશે. ત્યાં સુધી મતદારો માટે સત્તાવાર સૂચનાઓને અનુસરીને જ અરજી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.