UPSC Interview / IAS, IPS અને IFSના ઇન્ટરવ્યુની પેનલમાં કેટલા સભ્યો હોય છે, કેવી રીતે થાય છે તેમની પસંદગી?
યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનની પરીક્ષા એટલે કે UPSC પરીક્ષામાં પ્રિલિમ્સ, મેઈન્સ અને ઇન્ટરવ્યુના ત્રણ તબક્કા પૂર્ણ થયા પ
યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનની પરીક્ષા એટલે કે UPSC પરીક્ષામાં પ્રિલિમ્સ, મેઈન્સ અને ઇન્ટરવ્યુના ત્રણ તબક્કા પૂર્ણ થયા પછી પરિણામ 16 એપ્રિલ 2024ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. લાખો ઉમેદવારો પ્રિલિમ્સમાં અને હજારો મેઈન્સ માટે હાજર રહે છે. આ પછી કેટલાક ઉમેદવારો ઇન્ટરવ્યુ માટે હાજર રહે છે. જેમાંથી અમુક ઉમેદવારોનું સ્વપ્ન સાકાર થાય છે અને તેઓ IAS, IPS, IFS, IRS અને IFoS બને છે. ઇન્ટરવ્યુ એ સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષાનો છેલ્લો તબક્કો છે. તેને પર્સનાલીટી ટેસ્ટ પણ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઇન્ટરવ્યુ પેનલ કેવી રીતે બને છે? પેનલમાં સામેલ લોકો કોણ છે? આ પેનલની રચના માટે કોણ જવાબદાર છે?
યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશનના ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં 5 સભ્યો હોય છે. જો ઉમેદવાર હિન્દી, તમિલ, તેલુગુ અથવા અન્ય કોઈપણ ભારતીય ભાષામાં ઇન્ટરવ્યુ આપે છે, તો 5 સભ્યો સાથે, ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં એક વ્યક્તિ ટ્રાન્સલેટર તરીકે પણ હાજર હોય છે. તેમનું કામ માત્ર ભાષાને લગતી સમસ્યાઓ હલ કરવાનું છે. ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં એક અધ્યક્ષ અને ચાર સભ્યો હોય છે. UPSCના સભ્યને બોર્ડના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવે છે. ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડના અન્ય ચાર સભ્યોમાંથી બેથી ત્રણ બ્યુરોક્રેટ્સ હોય છે. સામાન્ય રીતે, જોઈન્ટ સેક્રેટરી અથવા તેમનાથી વરિષ્ઠ સ્તરના અધિકારીઓને ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં જોડાવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે.
પેનલમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા સભ્ય હોય છે
UPSC ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં શૈક્ષણિક ક્ષેત્રના ઓછામાં ઓછા એક સભ્ય હોય છે. મોટેભાગે તે યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર અથવા પ્રોફેસરના સ્તરના લોકો હોય છે. કમિશન એ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે કે ઇન્ટરવ્યુ લેનાર પાંચ સભ્યોમાંથી ઓછામાં ઓછી એક મહિલા હોય. જો કે, આ ફરજિયાત નિયમ નથી. તેમ છતાં, ઉમેદવારે એવી તૈયારી રાખવી જોઈએ કે બોર્ડમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા સભ્ય હશે. ઇન્ટરવ્યુ પેનલના સભ્યોની પસંદગી તેમની લાયકાત, અનુભવ અને કુશળતાના આધારે કરવામાં આવે છે.તે જ સમયે, પેનલની રચના કરતી વખતે, લિંગ, ધર્મ અને પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિત્વ જેવી બાબતોને પણ પક્ષપાત મુક્ત, સમાવિષ્ટ અને સમાન મૂલ્યાંકન વાતાવરણની ખાતરી કરવા માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડના અધ્યક્ષની જવાબદારી શું છે?
UPSC ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડના અધ્યક્ષ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે, અધ્યક્ષ ઉમેદવારનો અન્ય ચાર સભ્યો સાથે પરિચય કરાવે છે. તેઓ ઉમેદવારના બાયોડેટાના કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પેનલને વાંચીને સંભળાવે છે. આનાથી બધા સભ્યો માટે ઉમેદવારને કયા પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછવા તે નક્કી કરવું સરળ બને છે. તે જ સમયે, તમામ સભ્યો પાસે ઉમેદવાર દ્વારા મુખ્ય પરીક્ષાના ફોર્મમાં આપવામાં આવેલી માહિતીનો રેકોર્ડ હોય છે. તેના આધારે તેઓ ઉમેદવારને કોઈપણ પ્રશ્ન પૂછી શકે છે. બોર્ડ ચેરમેન શરૂઆતમાં બાયોડેટા સંબંધિત મૂળભૂત પ્રશ્નો પૂછે છે. તેમની પ્રથમ જવાબદારી ઉમેદવારના તણાવને ઘટાડવાની અને તેને કમ્ફર્ટેબલ ફિલ કરાવવાની છે. આ પછી તે સભ્યોને પ્રશ્નો પૂછવા કહે છે.
અધ્યક્ષની નિમણૂક કોણ કરે છે?
UPSC ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડ સામાજિક ગુણો, વર્તમાન બાબતોનું જ્ઞાન અને બૌદ્ધિક ક્ષમતા જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉમેદવારોનું મૂલ્યાંકન કરે છે. તમને જણાવી દઈએ કે UPSC ઇન્ટરવ્યુ 275 માર્ક્સનો હોય છે. બોર્ડ સિવિલ સર્વિસ માટે ઉમેદવારની યોગ્યતા નક્કી કરે છે. કલમ 316માં UPSC ઇન્ટરવ્યુ પેનલના સભ્યોની નિમણૂક અને કાર્યકાળ અંગે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. દેશના રાષ્ટ્રપતિ સંઘ અને સંયુક્ત કમિશન માટે જાહેર સેવા આયોગના અધ્યક્ષો અને સભ્યોની નિમણૂક કરે છે. તે જ સમયે, રાજ્યના રાજ્યપાલ રાજ્ય કમિશન માટે સભ્યોની નિમણૂક કરે છે. પંચના લગભગ અડધા સભ્યોને કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારમાં ઓછામાં ઓછો 10 વર્ષનો અનુભવ હોવો જોઈએ.
કમિશનના સભ્યોનો કાર્યકાળ કેટલા વર્ષનો હોય છે?
કમિશનના સભ્યોનો કાર્યકાળ નિમણૂકની તારીખથી 6 વર્ષ અથવા નિવૃત્તિની ઉંમર સુધી, બેમાંથી જે વહેલો હોય તે હોય છે. UPSC માટે વય મર્યાદા 65 વર્ષ અને રાજ્ય અથવા સંયુક્ત જાહેર સેવા આયોગ માટે 62 વર્ષ છે. સભ્યો UPSC માટે રાષ્ટ્રપતિને અથવા રાજ્ય કમિશન માટે રાજ્યપાલને લેખિતમાં તેમનું રાજીનામું આપી શકે છે. તેમના કાર્યકાળની સમાપ્તિ પછી, સભ્યોની તે જ પોસ્ટ પર ફરીથી નિમણૂક કરી શકાતી નથી. જ્યારે ઇન્ટરવ્યુ બોર્ડના અધ્યક્ષ ગેરહાજર હોય અથવા તેમની ફરજો નિભાવવામાં અસમર્થ હોય, ત્યારે તેમની જવાબદારી રાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યના ગવર્નર દ્વારા નિયુક્ત અન્ય કમિશન સભ્ય દ્વારા લેવામાં આવે છે.
