Business: વિશ્વમાં મંદીનો માહોલ જ્યારે ભારતમાં ચમત્કારિક આર્થિક તેજી! અમેરિકા-ચીન જેવા દેશોને પણ છોડ્યા પાછળ
છેલ્લું અપડેટ : 23 Nov 2025
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર નજર રાખનારા અગ્રણી અર્થશાસ્ત્રીઓ અને રેટિંગ એજન્સીઓએ તાજેતરમાં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાને ટોચનું સ્થાન આપ્યું છે. કોવિડ-19ની મહામારી પછીના સમયમાં ભારતે જે આર્થિક પ્રગતિ હાંસિલ કરી, એના કારણે તે વિશ્વભરમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. અમેરિકા, ચીન, યુરોપિયન યુનિયન અને રશિયા જેવા વિકસિત અર્થતંત્રો પૈકી કોણ આગળ નીકળે એના પર બારીક નજર રાખવામાં આવી હતી, પરંતુ એ તમામને બદલે ભારત એક અનપેક્ષિત ચમત્કાર દર્શાવીને સૌથી આગળ નીકળી ગયું છે.
હાર્વર્ડના અર્થશાસ્ત્રીએ ભારતની આર્થિક પ્રગતિ પ્રમાણિત કરી
હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી જેસન ફર્મને તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર એક આંકડાકીય ચાર્ટ શેર કર્યો છે, જે કોરોના પછીના સમયમાં ભારતના આર્થિક પ્રદર્શનની સ્પષ્ટ તસવીર પ્રસ્તુત કરે છે. આ ચાર્ટ વિવિધ દેશોની મહામારી અગાઉની અને મહામારી પછીની સ્થિતિની તુલના કરે છે. તે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક મહાસત્તાઓની તુલનામાં ભારતની આર્થિક પ્રગતિ અનન્ય અને અભૂતપૂર્વ છે. અન્ય રાષ્ટ્રો હજુ પણ મહામારીના આઘાતોમાંથી ઉભરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત વૃદ્ધિના નવા સોપાન સર કરી રહ્યું છે.
વૃદ્ધિ હાંસલ કરનાર ભારત એકમાત્ર દેશ
જેસન ફર્મને તેમના ડેટામાં 2019ની મહામારી અગાઉની સ્થિતિની સરખામણી 2025ના ત્રીજા ક્વાર્ટર (ત્રિમાસિક ગાળા) સુધીના નોમિનલ GDP સાથે કરી છે. આ તુલનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત એકમાત્ર એવો દેશ છે જેણે સતત ઉચ્ચ વૃદ્ધિદર જાળવી રાખ્યો છે અને તે 2025ના મધ્ય સુધીમાં +5% ના દરે પહોંચવાના માર્ગ પર છે. ચાર્ટ પર નજર નાખીએ તો 2020ના કોવિડ-કાળમાં ભયંકર હદે નીચે ગયા પછી ભારત 2022 સુધીમાં કોવિડ અગાઉની વૃદ્ધિ-રેખાને પાર કરી ગયું હતું. ફર્મને જણાવ્યું કે આ ઉચ્ચ વૃદ્ધિ કોઈ ક્ષણિક ઘટના નથી, પરંતુ દેશની મજબૂત મૂળભૂત આર્થિક રચના અને સુધારાઓનું પરિણામ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રોની સ્થિતિ: એક તુલનાત્મક દ્રશ્ય
ફર્મનના ચાર્ટમાં એવો દાવો કરાયો છે કે કોવિડ-19ની મહામારીએ વિશ્વભરમાં ઊંડી આર્થિક મંદી લાવી હતી. ભારતમાં સૌથી વધુ ઘટાડો (લગભગ -25%) નોંધાયો હતો. ચીનની અર્થવ્યવસ્થામાં -12% જેટલો ઘટાડો થયો, યુરોપમાં -15%, તથા રશિયા અને અમેરિકામાં ઘટાડો લગભગ -10% ની આસપાસ રહ્યો. ત્યાર પછીના સમયમાં અમેરિકામાં વિવિધ આર્થિક પગલાંઓના કારણે થોડો સુધારો થયો છે અને તે 2025 સુધીમાં લગભગ -2% વૃદ્ધિદર સુધી પહોંચી ગયું છે. જોકે, ચીન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેલા કોવિડ નિયંત્રણો અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રના સંકટને કારણે સંકોચન (-5%) નો સામનો કરી રહ્યું છે. યુક્રેન યુદ્ધના પરિણામે રશિયા એક તબક્કે લગભગ -8%ની નકારાત્મક સ્થિતિ સુધી પહોંચી ગયું હતું, જે હાલમાં -3% છે. યુરોપની અર્થવ્યવસ્થા પણ -3%ની આસપાસ અટકી ગઈ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓનો વિશ્વાસ: ભારતના ભવિષ્ય પર સકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણ
હાર્વર્ડના અર્થશાસ્ત્રીના અંદાજોને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના અભિપ્રાયો પણ સમર્થન આપે છે. ICRA (ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઇન્ફોર્મેશન એન્ડ ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી)ની અપેક્ષા છે કે ભારતનો GDP વૃદ્ધિ દર 2025-26ના બીજા ત્રિમાસિકમાં 7% પર રહેશે. એ જ રીતે, મૂડીઝ રેટિંગ્સે ભારતનો વૃદ્ધિ દર 2025માં 7% અને 2026માં 6.4% રહેવાની આગાહી કરી છે. આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે વૈશ્વિક સંસ્થાઓ ભારતની આર્થિક સ્થિરતા અને ભવિષ્યની વૃદ્ધિ ક્ષમતામાં ઊંડો વિશ્વાસ ધરાવે છે. ભારતની આ સફળતા પાછળ ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રોકાણ સંબંધી સુધારા અને સ્થિર મેક્રોઇકોનોમિક વાતાવરણ જેવા પાયાના ફેરફારોનો મોટો ફાળો રહ્યો છે.
