ખાંડ પછી હવે ચોખાનો વારો! દેશમાં 20 વર્ષમાં પહેલીવાર ચોખાનું 1 કરોડ ટન ઉત્પાદન ઘટવાનો અંદાજ
છેલ્લું અપડેટ : 18 Sept 2026
ચાલુ ખરીફ સીઝનમાં ઓછો વરસાદ અને ડાંગરના વાવેતર વિસ્તારમાં ઘટાડા સાથે તાપમાનમાં અચાનક આવેલા બદલાવને કારણે ચોખાના ઉત્પાદનને માઠી અસર થવાની આશંકા છે. ચોખાના ઉત્પાદનમાં 20 વર્ષનો રેકોર્ડ ઘટાડો થઈ શકે છે. જેના કારણે ખુલ્લા બજારમાં ખેડૂતોને વધુ સારા ભાવ મળી શકે છે. જોકે, સરકાર પાસે મજબૂત બફર સ્ટોક હોવાને કારણે દેશમાં ચોખાની અછત સર્જાશે નહીં.
ચોખાના ઉત્પાદનમાં 1 કરોડ ટનનો ઘટાડો થવાનો અંદાજ
ચોખાના વેપારીઓનું કહેવું છે કે પાક પાકવાના સમયે સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદે ડાંગરના ઉત્પાદનને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. રાઇસ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશનનો અંદાજ છે કે ઓછા વરસાદને કારણે ડાંગરની ઊપજ ઘટશે, જેનાથી ચોખાના ઉત્પાદનમાં આશરે 1 કરોડ ટનનો ઘટાડો આવી શકે છે. આ ગયા વર્ષના રેકોર્ડ 15.4 કરોડ ટન ઉત્પાદનની સરખામણીએ લગભગ 6.5 ટકા ઓછું છે. વર્ષ 2009-10માં અલ નીનોના કારણે આવેલા ઘટાડા પછી આ બીજો સૌથી મોટો ઘટાડો સાબિત થઈ શકે છે.
કૃષિ મંત્રાલયને રેકોર્ડ ઉત્પાદનની આશા
અમેરિકી કૃષિ વિભાગે પણ પોતાના અહેવાલમાં ભારતમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાનો અંદાજ લગાવ્યો છે. ઓગસ્ટના અહેવાલમાં 2026-27 સીઝન દરમિયાન ભારતમાં 15 કરોડ ટન ચોખાના ઉત્પાદનનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો, જેને સપ્ટેમ્બરના અહેવાલમાં 30 લાખ ટન ઘટાડીને 14.70 કરોડ ટન કરી દેવાયો છે. જોકે, કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયના ત્રીજા અગ્રીમ પાક અંદાજ મુજબ, 2025-26ની સીઝનમાં ચોખાનું સ્થાનિક ઉત્પાદન 15.40 કરોડ ટનની નવી રેકોર્ડ સપાટીએ પહોંચવાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે.
વાવેતરનો વિસ્તાર ઘટ્યો, શિયાળુ પાક પર પણ જોખમ
આઇએમડીના આંકડા અનુસાર, 1 જૂનથી શરૂ થયેલી ચોમાસાની સીઝનમાં અત્યાર સુધી સામાન્ય કરતાં 15 ટકા ઓછો વરસાદ થયો છે. તે જ સમયે, ડાંગર ઉગાડતા કેટલાક રાજ્યોમાં આ અછત 42 ટકા સુધી છે. સરકારી આંકડા મુજબ, 11 સપ્ટેમ્બર સુધી ઉનાળુ ડાંગર (ખરીફ)ના વાવેતરનો વિસ્તાર 426.8 લાખ હેક્ટર હતો, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 4 ટકા ઓછો છે. ભારતમાં અંદાજે 80-85 ટકા ડાંગર-ચોખાનું ઉત્પાદન ખરીફ સીઝનમાં થાય છે. શિયાળામાં વાવવામાં આવતી ડાંગરનો વિસ્તાર પણ ઘટવાની આશંકા છે કારણ કે ડેમોમાં પાણીનું સ્તર સામાન્ય કરતાં ઓછું છે.
કિંમતોમાં તેજી, ખેડૂતોને ખુલ્લા બજારમાં મળશે સારા ભાવ
ખરીફ ડાંગરના ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી ચિંતાઓએ બાસમતી અને નોન-બાસમતી ચોખાના ભાવો વધારવાનું કામ કર્યું છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં બાસમતી ચોખાનો ભાવ ગયા વર્ષના 85 રૂપિયાથી વધીને આશરે 100 રૂપિયા પ્રતિ કિલો પર આવી ગયો છે. ગયા વર્ષે સોના મસૂરી 51 થી 52 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાતું હતું, જે હવે વધીને 63 થી 64 રૂપિયા પ્રતિ કિલોએ પહોંચી ગયું છે. ઉત્પાદન ઓછું થવાની આશંકાથી સ્થાનિક બજારમાં ચોખાની કિંમતો વધવા લાગી છે. આના કારણે નિકાસના ભાવો પણ એક વર્ષથી વધુ સમયના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયા છે. આ ખરીફમાં પ્રીમિયમ ડાંગરની જાતો ઉગાડતા ખેડૂતોને ખુલ્લા બજારમાં સારો ભાવ મળશે. આ કારણે સરકારી ડાંગરની ખરીદીમાં ઘટાડો થશે. સ્થાનિક બજારની સાથે વૈશ્વિક ચોખાના બજારમાં પણ કિંમતો વધી રહી છે, જેનો લાભ ચોખાના નિકાસકારોને પણ મળશે.
સરકાર પાસે છે ચોખાનો ભરપૂર સ્ટોક
ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવા છતાં નિકાસ કોઈપણ અડચણ વગર ચાલુ રહેવાની આશા છે. સરકારી આંકડા મુજબ ભારત પાસે ચોખાનો ભારે સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે, જેનાથી નિકાસ પર કોઈ પ્રતિબંધ લાદવાની જરૂર નહીં પડે. આંકડા અનુસાર, 1 સપ્ટેમ્બર સુધી સરકાર પાસે 5.96 કરોડ ટન ચોખાનો રેકોર્ડ સ્ટોક હતો, જે 1 ઓક્ટોબર સુધી માટે નક્કી કરાયેલા 1.03 કરોડ ટનના સરકારી લક્ષ્યાંક કરતાં ઘણો વધારે છે.
સરકારી બફર સ્ટોક આવશે કામ
અમેરિકી કૃષિ વિભાગે ભારતમાં ચોખાનો પ્રારંભિક સ્ટોક 5.85 કરોડ ટન રહેવાનો અંદાજ લગાવ્યો છે, જે ઓગસ્ટના અહેવાલના અંદાજ 5.40 કરોડ ટન કરતાં 45 લાખ ટન વધુ છે, તેથી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવા છતાં તેની કુલ ઉપલબ્ધતામાં કોઈ અછત નહીં આવે. પરંતુ વપરાશમાં વધારો થવાને કારણે માર્કેટિંગ સીઝનના અંતમાં ચોખાનો બાકી રહેલો સ્ટોક થોડો ઘટીને 5.55 કરોડ ટન પર આવી શકે છે. આ સ્ટોક ઓગસ્ટના અંદાજ 5.10 કરોડ ટન કરતાં 45 લાખ ટન વધુ છે. વધુ સારી ઉપલબ્ધતા અને મજબૂત વૈશ્વિક માંગને કારણે ભારતમાંથી ચોખાની શાનદાર નિકાસનો સિલસિલો 2026-27 સીઝન દરમિયાન પણ ચાલુ રહેશે અને સ્થાનિક ક્ષેત્રે પુરવઠાની સ્થિતિ સામાન્ય બનેલી રહેશે.
