ખાડી યુદ્ધના જોખમ વચ્ચે નિકાસકારોને મોટી રાહત, સરકારની ‘RELIEF’ યોજનાની મુદત માર્ચ 2027 સુધી લંબાવાઈ

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ખાડી વિસ્તારમાં દરિયાઈ પરિવહન સામે ઊભા થયેલા જોખમો વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે ભારતીય નિકાસકારોને રાહત આપી છે. વાણિજ્ય વિભાગે ‘RELIEF’ (Resilience & Logistics Intervention for Export Facilitation) યોજનાના ઘટક-2ની સમયમર્યાદા વધારીને 31 માર્ચ, 2027 સુધી કરી છે. આ પહેલ ‘એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન’ (EPM) હેઠળ શરૂ કરવામાં આવી છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં માલ મોકલતા ભારતીય નિકાસકારોને શિપમેન્ટના જોખમ સામે નાણાકીય સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો છે.

નિકાસકારોને 95 ટકા સુધી જોખમ કવર

સરકારના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, RELIEF યોજનાના ઘટક-2 હેઠળ પાત્ર નિકાસકારોને એક્સપોર્ટ ક્રેડિટ ગેરંટી કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (ECGC) મારફતે 95 ટકા સુધીનું જોખમ કવર મેળવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા અને ખાડી તથા આસપાસના વિસ્તારોમાં દરિયાઈ લોજિસ્ટિક્સ પર પડી રહેલી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને આ યોજનાની મુદત લંબાવવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થાથી સંઘર્ષના કારણે માલની હેરફેરમાં વિક્ષેપ, વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો અને નિકાસ સંબંધિત જોખમોનો સામનો કરતા વેપારીઓને મદદ મળવાની અપેક્ષા છે.

કયા નિકાસકારોને મળશે લાભ?

આ યોજનાનો લાભ 16 માર્ચ, 2026ના રોજ અથવા ત્યારબાદ લેવામાં આવેલી સ્ટેન્ડઅલોન પૉલિસી અને હોલ ટર્નઓવર પૉલિસી પર ઉપલબ્ધ છે. યોજનાના પાત્ર નિકાસકારો માટે વીમા પ્રીમિયમને સંઘર્ષ પહેલાંના સ્તરથી વધુ ન વધે તે રીતે સુરક્ષિત રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

આ યોજનામાં નીચેના પ્રકારનાં કન્ટેનર શિપમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે:

• FCL (Full Container Load): સંપૂર્ણ કન્ટેનરમાં મોકલાતો માલ.

• LCL (Less than Container Load): એક કન્ટેનરમાં અન્ય માલ સાથે મોકલાતો ઓછા જથ્થાનો માલ.

• રીફર કન્ટેનર: તાપમાન નિયંત્રિત રાખવાની જરૂર હોય તેવા માલ માટેનાં કન્ટેનર.

જોકે, ઊર્જા સંબંધિત શિપમેન્ટને આ ઘટક હેઠળ આવરી લેવામાં આવતાં નથી.

ECGC પોર્ટલ પર દાવા અને દસ્તાવેજો જમા કરાવવા પડશે

RELIEF યોજના હેઠળ કવર મેળવવા ઇચ્છતા નિકાસકારોએ ECGCના કસ્ટમર પોર્ટલ મારફતે પોતાના દાવા અને જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવાના રહેશે. પોર્ટલ પર યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડ બનાવવા, નિકાસકાર તરીકે નોંધણી પૂર્ણ કરવા તથા દાવા દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા અંગે ECGCની સત્તાવાર યુટ્યુબ ચેનલ પર ઉપલબ્ધ વીડિયો ટ્યુટોરિયલની મદદ લઈ શકાય છે.

માર્ચ 2026માં શરૂ થઈ હતી યોજના

RELIEF યોજના 19 માર્ચ, 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી. ખાડી અને પશ્ચિમ એશિયાના દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાં વિક્ષેપને કારણે ભારતીય નિકાસકારોને વધતા માલપરિવહન ખર્ચ, ઊંચા વીમા પ્રીમિયમ અને યુદ્ધ સંબંધિત જોખમોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં તેમને સહાય પૂરી પાડવા માટે આ વિશેષ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી હતી. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની આસપાસ ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલામાં જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યાં હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. બીજી તરફ, લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં પણ સુરક્ષા જોખમો યથાવત્ છે. આ સ્થિતિ વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર અને સપ્લાય ચેઇન માટે પડકારરૂપ બની છે. યોજનાની મુદત વધારવાનો નિર્ણય વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભારતીય નિકાસને ટેકો આપવા, વેપારનો પ્રવાહ જાળવી રાખવા અને નિકાસકારોને સંભવિત નુકસાન સામે સુરક્ષા પૂરી પાડવાના સરકારના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.