બંગાળની ખાડીમાં ‘ચક્રવાત અર્નબ’નો ખતરો: 28 ઓક્ટોબરે આંધ્રપ્રદેશના દરિયાકાંઠે ટકરાવાની આગાહી

બંગાળની ખાડીમાં સર્જાયેલું ડિપ્રેશન વધુ તીવ્ર બની ચક્રવાતી વાવાઝોડામાં ફેરવાય તેવી શક્યતા છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના 24 ઓક્ટોબરના બુલેટિન અનુસાર, આ સિસ્ટમ 28 ઓક્ટોબરની સવારે બાપટલા અને વિશાખાપટ્ટનમ વચ્ચેના દરિયાકાંઠે અત્યંત તીવ્ર ચક્રવાતી વાવાઝોડા તરીકે ત્રાટકી શકે છે. જો આ આગાહી મુજબ સિસ્ટમ ચક્રવાતમાં ફેરવાશે, તો તેને ‘અર્નબ’ નામ આપવામાં આવશે. આ નામ બાંગ્લાદેશે સૂચવ્યું છે. વાવાઝોડાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને ઓડિશામાં બચાવ ટીમોને એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે. જિલ્લા અધિકારીઓને સંવેદનશીલ વિસ્તારો ઓળખવા અને ચક્રવાત તથા પૂરથી બચવા માટેના આશ્રયસ્થાનો તૈયાર રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે.

‘અર્નબ’ નામનો અર્થ શું છે અને કોણે આપ્યું?

‘અર્નબ’ નામ બાંગ્લાદેશે સૂચવ્યું છે. આ નામ એપ્રિલ 2020માં વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એશિયા-પેસિફિક આર્થિક અને સામાજિક પંચ (ESCAP)ના ચક્રવાત પેનલ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી સત્તાવાર યાદીમાં સામેલ છે. બંગાળી ભાષામાં ‘અર્નબ’ શબ્દનો સંબંધ સમુદ્ર અથવા મહાસાગરના અર્થ સાથે જોડવામાં આવે છે. જોકે, ભારતીય હવામાન વિભાગની સત્તાવાર નામોની યાદીમાં આ શબ્દનો ચોક્કસ અર્થ આપવામાં આવ્યો નથી.

ચક્રવાતનાં નામ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર સહિત ઉત્તર હિંદ મહાસાગરમાં સર્જાતા ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાતનાં નામ નક્કી કરવાની જવાબદારી નવી દિલ્હીમાં આવેલી ભારતીય હવામાન વિભાગની પ્રાદેશિક વિશિષ્ટ હવામાન કેન્દ્રની છે. ચક્રવાતનાં નામ માટે 13 દેશોએ સૂચનો આપ્યાં છે. તેમાં ભારત, બાંગ્લાદેશ, ઈરાન, માલદીવ, મ્યાનમાર, ઓમાન, પાકિસ્તાન, કતાર, સાઉદી અરેબિયા, શ્રીલંકા, થાઈલેન્ડ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને યમનનો સમાવેશ થાય છે. દરેક દેશે 13 નામ આપ્યાં છે, જેથી કુલ 169 નામોની યાદી તૈયાર થઈ છે. ચક્રવાતનું નામ તે કયા દેશના દરિયાકાંઠે ટકરાશે તેના આધારે નક્કી થતું નથી. નિર્ધારિત યાદીમાં જે નામનો ક્રમ આવે છે, તે નામ ચક્રવાતને આપવામાં આવે છે. તેથી બાંગ્લાદેશ દ્વારા સૂચવાયેલું નામ ધરાવતું વાવાઝોડું ભારત અથવા આ ક્ષેત્રના અન્ય કોઈ દેશમાં પણ ત્રાટકી શકે છે.

ચક્રવાતને નામ આપવાની શરૂઆત ક્યારે થઈ?

ઉત્તર હિંદ મહાસાગર વિસ્તારમાં ચક્રવાતને નામ આપવાની વ્યવસ્થા સપ્ટેમ્બર 2004માં શરૂ થઈ હતી. શરૂઆતમાં આ યાદીમાં આઠ દેશોનાં નામ હતાં. ત્યારબાદ પાંચ દેશો જોડાતાં એપ્રિલ 2020માં સુધારેલી યાદી અપનાવવામાં આવી હતી. ચક્રવાતને નામ આપવાનો મુખ્ય હેતુ દરેક વાવાઝોડાની અલગ ઓળખ ઊભી કરવાનો, તેની ગતિવિધિ અંગે લોકોમાં જાગૃતિ વધારવાનો અને એકથી વધુ વાવાઝોડાં સક્રિય હોય ત્યારે ગૂંચવણ ટાળવાનો છે. નામના કારણે ચેતવણીઓ યાદ રાખવી અને લોકો સુધી પહોંચાડવી પણ સરળ બને છે.

બંગાળની ખાડીમાં સિસ્ટમ ક્યાં છે?

IMDના 24 ઓક્ટોબરના બુલેટિન મુજબ, સાંજે 5:30 વાગ્યે ડિપ્રેશન બંગાળની ખાડીના પૂર્વ-મધ્ય અને તેની સાથે જોડાયેલા દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગમાં કેન્દ્રિત હતું. તેનું સ્થાન અંદામાન-નિકોબારના શ્રી વિજય પુરમથી આશરે 510 કિમી ઉત્તર-ઉત્તરપશ્ચિમ, વિશાખાપટ્ટનમથી 820 કિમી પૂર્વ-દક્ષિણપૂર્વ અને આંધ્રપ્રદેશના કાકીનાડાથી 910 કિમી પૂર્વ-દક્ષિણપૂર્વમાં હતું. હવામાન વિભાગે આગાહી કરી હતી કે આ સિસ્ટમ 26 ઓક્ટોબરની સવાર સુધીમાં ચક્રવાતી વાવાઝોડામાં અને 27 ઓક્ટોબરની સવાર સુધીમાં ગંભીર ચક્રવાતી વાવાઝોડામાં ફેરવાઈ શકે છે. ત્યારબાદ તે વધુ તીવ્ર બની દરિયાકાંઠે ત્રાટકી શકે છે.

125 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાવાની શક્યતા

IMDની આગાહી અનુસાર, દરિયાકાંઠે ટકરાવા સમયે પવનની સતત ઝડપ 115થી 125 કિમી પ્રતિ કલાક રહી શકે છે, જ્યારે પવનના ઝાપટા 140 કિમી પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચી શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે પવન, વરસાદ અને સંભવિત પૂર સામે સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે.

ઓડિશામાં બચાવ અને રાહતની તૈયારીઓ

વાવાઝોડાની સંભાવનાને પગલે ઓડિશા પ્રશાસને બચાવ ટીમોને તૈનાતી માટે તૈયાર રહેવા જણાવ્યું છે. જિલ્લા અધિકારીઓને જોખમવાળા વિસ્તારો ઓળખવા અને ચક્રવાત તથા પૂરની સ્થિતિમાં લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા માટે આશ્રયસ્થાનો તૈયાર રાખવા સૂચના અપાઈ છે. ઓડિશાના મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ અધિકારીઓને જાનહાનિ શૂન્ય રહે તે માટે જરૂરી પગલાં લેવા જણાવ્યું છે. જોકે, વાવાઝોડાની અંતિમ દિશા, તીવ્રતા અને દરિયાકાંઠે ટકરાવાના ચોક્કસ સ્થળ અંગેની સ્થિતિ હવામાન વિભાગના આગામી બુલેટિન સાથે વધુ સ્પષ્ટ થશે.