ગોલ્ડ લોનનો હપ્તો ચૂકી ગયા તો સોનું જતું રહેશે? જાણો કેટલા દિવસ પછી થશે હરાજી, RBIના નિયમો શું કહે છે!

અચાનક પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે ઘણા લોકો બેંક કે નાણાકીય સંસ્થામાં સોનું ગીરો મૂકીને ગોલ્ડ લોન (Gold Loan) લેતા હોય છે. જોકે, સમયસર હપ્તો ન ભરી શકાય ત્યારે સૌથી મોટો ડર એ હોય છે કે બેંક ગીરો મૂકેલા સોના કે દાગીનાની હરાજી કરી દેશે. પરંતુ શું માત્ર એક કે બે EMI ચૂકવાથી જ સોનું હાથમાંથી જતું રહે છે? હકીકતમાં, આ પ્રક્રિયા લોનની શરતો, બાકી રકમ અને લાગુ પડતા નિયમો પર આધારિત હોય છે. આવો જાણીએ ગોલ્ડ લોનનો હપ્તો ન ભરવા પર શું કાર્યવાહી થઈ શકે છે, હરાજી પહેલાં ગ્રાહકને કઈ તક મળે છે અને પોતાના દાગીના બચાવવા માટે શું કરવું જોઈએ.

શું એક-બે EMI ચૂકતાં જ સોનાની હરાજી થઈ શકે?

ગોલ્ડ લોનના એક કે બે હપ્તા ચૂકાઈ જવાથી ગીરો મૂકેલું સોનું તરત જ હરાજીમાં વેચાઈ જાય એવું નથી. જોકે, હપ્તા ચૂકવવામાં વિલંબ થાય તો બેંક કે નાણાકીય સંસ્થા ગ્રાહકનો સંપર્ક કરી બાકી રકમ ભરવા માટે યાદ અપાવી શકે છે. લોન કરાર મુજબ વિલંબ બદલ લેટ ફી અથવા અન્ય ચાર્જ પણ લાગી શકે છે.

સોનાની હરાજી ક્યારે થઈ શકે તેનો કોઈ એક જ સમયગાળો તમામ ગોલ્ડ લોન માટે લાગુ પડતો નથી. તે લોનના પ્રકાર, એગ્રીમેન્ટની શરતો, ચુકવણીની સ્થિતિ અને ધિરાણકર્તાની લાગુ નીતિઓ પર નિર્ભર કરે છે. જો તમારો હપ્તો બાઉન્સ થયો હોય અથવા ચૂકવણીમાં મુશ્કેલી હોય, તો તેને અવગણવાને બદલે તાત્કાલિક બેંકનો સંપર્ક કરવો વધુ યોગ્ય છે.

EMI ચૂક્યા પછી કેટલા દિવસમાં શું કાર્યવાહી થઈ શકે?

1થી 30 દિવસ: શરૂઆતના તબક્કામાં બેંક કે ફાઇનાન્સ કંપની ફોન, SMS અથવા મોબાઇલ એપ દ્વારા હપ્તો ભરવાની યાદ અપાવી શકે છે. લોનની શરતો મુજબ વિલંબ બદલ ચાર્જ પણ લાગી શકે છે.

30થી 90 દિવસ: જો બાકી હપ્તાની ચુકવણી ન થાય, તો ધિરાણકર્તા વધુ રિમાઇન્ડર અથવા લેખિત સંદેશ મોકલી શકે છે. આ દરમિયાન ગ્રાહક બેંક સાથે વાત કરીને બાકી રકમ, ચુકવણીની સમયમર્યાદા અને ઉપલબ્ધ વિકલ્પોની માહિતી મેળવી શકે છે. જોકે, આ સમયગાળો દરેક લોનમાં એકસરખો હોવો જરૂરી નથી.

90 દિવસ કે તેથી વધુ: સામાન્ય રીતે, લાગુ પડતા RBIના નિયમો મુજબ લોનના હપ્તા અથવા વ્યાજ 90 દિવસથી વધુ સમય સુધી બાકી રહે તો એકાઉન્ટને નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ (NPA) તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. પરંતુ NPA જાહેર થવાનો અર્થ એ નથી કે 90 દિવસ પૂરા થતાં જ સોનું આપમેળે હરાજી થઈ જશે. હરાજી માટે લાગુ નિયમો અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન જરૂરી છે.

શું બેંક નોટિસ આપ્યા વગર સોનું હરાજી કરી શકે?

ગીરો મૂકેલા સોનાની હરાજી માટે બેંક કે નાણાકીય સંસ્થાએ લાગુ પડતા નિયમો અને લોન કરારમાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. ગ્રાહકને બાકી રકમ ભરવાની તક આપવી અને હરાજી પહેલાં જરૂરી નોટિસ આપવી એ આ પ્રક્રિયાના મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

જો તમને હરાજી સંબંધિત નોટિસ મળે, તો તેને અવગણશો નહીં. નોટિસમાં દર્શાવેલી બાકી રકમ, ચુકવણીની છેલ્લી તારીખ અને હરાજી સંબંધિત વિગતો ધ્યાનથી તપાસો. જો કોઈ માહિતી ખોટી લાગે, તો બેંક પાસેથી લેખિત સ્પષ્ટતા માગો અને તમામ ચુકવણીની રસીદો તથા લોન સંબંધિત દસ્તાવેજો સાચવી રાખો.

હરાજી પહેલાં સોનું છોડાવવાની તક મળે છે?

જો ગીરો મૂકેલું સોનું હજી હરાજી થયું નથી, તો ગ્રાહક બાકી લોનની રકમ અને લાગુ પડતા ચાર્જ ચૂકવીને દાગીના છોડાવવાની પ્રક્રિયા અંગે બેંકનો સંપર્ક કરી શકે છે. જોકે, આ માટે મળતી તક અને સમયમર્યાદા લોનની શરતો તથા હરાજીની પ્રક્રિયાની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. તેથી નોટિસ મળે ત્યારે છેલ્લી ઘડી સુધી રાહ જોવી યોગ્ય નથી.

એક મહત્ત્વની વાત એ પણ છે કે માત્ર વર્તમાન EMI ભરી દેવાથી અગાઉના બાકી હપ્તા આપમેળે પૂરા થતા નથી. સોનું છોડાવવા માટે કુલ બાકી રકમ કેટલી છે, તેમાં વ્યાજ અને અન્ય ચાર્જ કેટલા છે તથા ચુકવણીની અંતિમ તારીખ કઈ છે તેની સ્પષ્ટ માહિતી બેંક પાસેથી મેળવી લેવી જોઈએ.

હરાજી થાય તો વધેલી રકમ કોને મળશે?

જો સોનાની હરાજી કરવામાં આવે અને હરાજીમાંથી મળેલી રકમ લોનની બાકી રકમ તથા લાગુ પડતા ખર્ચ કરતાં વધારે હોય, તો નિયમો અને લાગુ પ્રક્રિયા મુજબ વધેલી રકમ ગ્રાહકને પરત કરવાની હોય છે. તેથી હરાજી થાય તો પણ બેંકને મળેલી સમગ્ર રકમ પોતાની પાસે રાખવાનો અધિકાર આપમેળે મળી જતો નથી.

ગ્રાહકો માટે મહત્ત્વની સલાહ: ગોલ્ડ લોનનો હપ્તો ચૂકી ગયા હો તો ગભરાઈને નિર્ણય લેવાને બદલે બેંકનો તાત્કાલિક સંપર્ક કરો. બાકી રકમની લેખિત વિગતો મેળવો, હરાજીની નોટિસને ગંભીરતાથી લો અને શક્ય હોય તો હરાજી પહેલાં ચુકવણી કરીને સોનું છોડાવવાના વિકલ્પો તપાસો. સમયસર પગલાં લેવાથી મુશ્કેલી વધતી અટકાવી શકાય છે.