આર્થિક સર્વેમાં મોંઘવારી નિયંત્રણમાં ખાદ્ય ફુગાવાને બાકાત રાખવા પર દેશના અર્થશાસ્ત્રીઓએ RBIની ઝાટકણી કાઢી

Economic Survey : ફુગાવાને નિયંત્રણમાં રાખવાના ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ધ્યેયમાંથી ખાદ્ય ફુગાવાને બાકાત રાખવાનો વિચાર આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં બહાર પાડવામાં આવેલા આર્થિક સર્વેમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ અને કેન્દ્રીય બેંકના નિરીક્ષકોએ આ મુદ્દાને સમર્થન આપ્યું નથી અને ઝાટકણી કાઢી છે. 

ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે

આર્થિક સર્વેએ ફુગાવાના લક્ષ્યાંક માળખાની પુનઃ સમીક્ષા કરવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. આર્થિક સર્વેમાં જણાવાયું છે કે જ્યારે ખાદ્યપદાર્થોનો ફુગાવો વધે છે ત્યારે ફુગાવાનો લક્ષ્યાંક જોખમમાં હોય છે. આવી સ્થિતિમાં સેન્ટ્રલ બેંક સરકારને ખાદ્ય પદાર્થોની વધેલી કિંમતો ઘટાડવાની અપીલ કરે છે. જેના કારણે ખેડૂતો પોતાનો પાક વધેલા ભાવે વેચવાના લાભથી વંચિત રહી જાય છે. સેન્ટ્રલ બેંક પર નજર રાખનાર એક નિષ્ણાતે કહ્યું, “ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. ડુંગળીના ઊંચા ભાવને કારણે સરકાર એક વખત પડી ગઈ છે.”

2016માં RBI અધિનિયમ, 1934માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો

RBIના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર અરિજિત પટેલ જ્યારે ડેપ્યુટી ગવર્નર હતા ત્યારે તેમની આગેવાની હેઠળની સમિતિએ હેડલાઇન એટલે કે એકંદર ફુગાવાને RBIનું લક્ષ્ય બનાવવાની ભલામણ કરી હતી. મે 2016માં ફુગાવા-લક્ષ્ય માળખાના અમલીકરણ માટે વૈધાનિક આધાર પૂરો પાડવા માટે RBI અધિનિયમ, 1934માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. 31 માર્ચ, 2021ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે આગામી પાંચ વર્ષના સમયગાળા - 1 એપ્રિલ, 2021 થી માર્ચ 31, 2026 માટે ફુગાવાનો લક્ષ્યાંક અને ટોલરન્સ બેન્ડ જાળવી રાખ્યો હતો.

શું કહ્યું  ઇક્રાના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ અદિતિ નાયરે? 

રિઝર્વ બેન્કે છૂટક મોંઘવારીનો લક્ષ્યાંક ચાર ટકા રાખ્યો છે જેમાં કોઇ પણ તરફ બે ટકાની વધઘટ થઇ શકે છે.  ઇક્રાના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ અદિતિ નાયરે જણાવ્યું હતું કે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં સતત વધારો ભાડા અને મુખ્ય ફુગાવાના અન્ય ઘટકો પર નીચે તરફના દબાણને નકારી શકાય નહીં.

ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની મોંઘવારી લાંબા સમયથી ખૂબ ઊંચી રહી હતી. આવી સ્થિતિમાં RBIએ કહ્યું હતું કે ખાદ્ય ચીજોની વધેલી કિંમતોએ લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાની અંતિમ પ્રક્રિયાને ધીમી કરી દીધી છે.

તાજેતરનો RBIનો અહેવાલ કે ખાદ્ય ફુગાવાના આંચકા અસ્થાયી છે તે પાછલા વર્ષના વાસ્તવિક અનુભવ સાથે મેળ ખાતો નથી. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ ખૂબ લાંબા સમયગાળા માટે છે, જેના કારણે આઘાતને ક્ષણિક કહેવું યોગ્ય નથી.

કોઈ પણ કેન્દ્રીય બેંક કોર ફુગાવાને લક્ષ્ય બનાવતી નથી : મદન સબનવીસ

અર્થશાસ્ત્રીઓએ એવી દલીલ સામે પણ દલીલ કરી છે કે ખાદ્ય ફુગાવાના આંચકા સપ્લાય-સાઇડ ઇશ્યુ છે અને નાણાકીય નીતિના સાધનો પર મર્યાદિત અસર કરે છે.

મદન સબનવીસે કહ્યું, “પુરવઠાના આંચકાને કારણે કિંમત પર તાત્કાલિક અસર થાય છે પરંતુ લાંબા સમયથી માંગ વધી રહી છે જેના કારણે ભાવમાં વધારો થયો છે. લોકો વધુ કિંમતવાળી પ્રોડક્ટ્સ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે અને આ માંગ સંબંધિત મુદ્દો છે.” સબનવીસે એમ પણ કહ્યું હતું કે કોઈ પણ કેન્દ્રીય બેંક કોર ફુગાવાને લક્ષ્ય બનાવતી નથી અને 'તેથી આવું કરવું વિચિત્ર હશે.'

2 ટકાનો લાંબા ગાળાનો ફુગાવો અસર કરે છે 

યુએસ સિવાય મોટાભાગની સેન્ટ્રલ બેંકો મુખ્ય ફુગાવાને લક્ષ્યાંક બનાવે છે. યુએસ ફેડરલ ઓપન માર્કેટ કમિટી (એફઓએમસી) માને છે કે 2 ટકાનો લાંબા ગાળાનો ફુગાવો, જે વ્યક્તિગત વપરાશ ખર્ચના ભાવ સૂચકાંકમાં વાર્ષિક ફેરફાર દ્વારા માપવામાં આવે છે, તે ફેડરલ રિઝર્વની મહત્તમ રોજગાર અને ભાવ સ્થિરતાને અનુસરવાની જવાબદારી સાથે સુસંગત છે.

બાર્કલેના અર્થશાસ્ત્રીઓએ CPI ઇન્ડેક્સમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનું વજન ઓછું કરવાનું સૂચન કર્યું છે, જેનો અર્થ એવો થશે કે એકંદર ફુગાવાને લક્ષ્ય બનાવતી વખતે RBI  માત્ર ખાદ્યપદાર્થોના ભાવોને અસરકારક રીતે ટાર્ગેટ કરીને ઘટાડી નહીં શકે