શું PM મોદી અને અમિત શાહે શેરબજારમાં વૃદ્ધિની આગાહી કરીને કોઈ નિયમો તોડ્યા છે? જાણો કાનૂની અભિપ્રાય

લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામો પહેલા શેરબજારમાં ઘણી વોલેટિલિટી જોવા મળી હતી અને ઘણી વખત બજાર ઉપર અને નીચે જતું હતું. લોકસભા ચૂંટણીના વિવિધ તબક્કાઓ દરમિયાન બજારમાં કેટલીકવાર તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો,  લોકસભાની ચૂંટણીમાં પ્રમાણમાં ઓછું મતદાન થવાને કારણે શેરબજારમાં દહેશત હતી કે કદાચ મોદી સત્તામાં ફરીવાર ન પણ આવે. આથી શેરબજારમાં પરિણામો પહેલા એક તબક્કે ઘડાડાનો દોર આવ્યો હતો. 
ચૂંટણી દરમિયાન, કેટલીક ટીવી ચેનલો સાથે વાત કરતી વખતે, વડાપ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાને શેરબજાર પર કેટલાક નિવેદનો પણ આપ્યા હતા, જેમાં તેઓએ ચૂંટણી પરિણામો પછી શેરબજારમાં ઉછાળાની વાત કરી હતી. જ્યારે એક્ઝિટ પોલના ડેટા મુજબ પરિણામ આવ્યા ન હતા ત્યારે બજારમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો અને એક ગણતરી મુજબ રોકાણકારોને 30 લાખ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું. આ પછી સવાલો ઉભા થયા કે શું વડાપ્રધાન અને ગૃહમંત્રી જાહેરમાં શેરબજાર અંગે ભવિષ્યવાણી કરી શકે?

કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેબિનેટ મંત્રી અમિત શાહ દ્વારા ચૂંટણી પહેલા શેરબજારમાં ઉછાળાની આગાહી સેબીના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી. "વડાપ્રધાન મોદી અને અમિત શાહ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદનો સ્વાભાવિક રીતે જ રાજકીય છે. જ્યાં સુધી એ સાબિત ન થાય કે આ નિવેદનો 'વાણિજ્યિક વિચારણા'થી કરવામાં આવ્યા હતા અથવા 'સ્ટોક'ના સંદર્ભમાં આપવામાં આવ્યા હતા, ત્યાં સુધી તેને SEBI (ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર્સ) રેગ્યુલેશન્સ, 2013નું ઉલ્લંઘન માની શકાય નહીં."

સેબીના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર્સ રેગ્યુલેશન્સ, 2013ના નિયમન 2(1)(l) મુજબ, "રોકાણ સલાહનો અર્થ છે રોકાણ, ખરીદી, વેચાણ અથવા અન્યથા સિક્યોરિટીઝ અથવા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોડક્ટ્સ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો જેમાં સિક્યોરિટીઝ અથવા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોડક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે તેને લગતી સલાહ." તે સલાહ, લેખિત, મૌખિક અથવા સંદેશાવ્યવહારના અન્ય કોઈપણ માધ્યમ દ્વારા, ક્લાયન્ટના લાભ માટે છે અને તેમાં નાણાકીય આયોજન શામેલ હોવું જોઈએ." તે એમ પણ જણાવે છે કે, અખબાર, મેગેઝિન, કોઈપણ ઈલેક્ટ્રોનિક અથવા બ્રોડકાસ્ટ અથવા ટેલિકોમ્યુનિકેશન માધ્યમ દ્વારા આપવામાં આવતી કોઈપણ સલાહ જે લોકો માટે વ્યાપકપણે ઉપલબ્ધ છે તેને આ નિયમોના હેતુ માટે રોકાણ સલાહ તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં.

વકીલોનું માનવું છે કે, પીએમ મોદીના નિવેદનને રોકાણ સલાહકાર દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદન તરીકે માની શકાય નહીં. સેબીના નિયમો અનુસાર, “રોકાણ સલાહકારનો અર્થ એવી કોઈપણ વ્યક્તિ છે કે જે, વિચારણા માટે, ગ્રાહક અથવા અન્ય વ્યક્તિઓ અથવા વ્યક્તિઓના જૂથને રોકાણ સલાહ આપવાના વ્યવસાયમાં રોકાયેલ છે અને તેમાં એવી કોઈપણ વ્યક્તિનો સમાવેશ થાય છે જેને કોઈપણ નામથી રોકાણ સલાહકાર કહે છે. સેબીના ભૂતપૂર્વ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અને ટોચના સિક્યોરિટીઝ વકીલ સંદીપ પારેખે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે, નિવેદનો ન તો રોકાણની સલાહ હતી, ન તો પીએમ રોકાણ સલાહકાર તરીકે કામ કરી રહ્યા હતા.

ફિન્સેક કાયદા સલાહકારોના પારેખે જણાવ્યું હતું કે,

"પીએમ મોદી જીત અંગે આશાવાદી હતા અને તેમણે 4 જૂનના રોજ બજારોમાં ઉત્તેજના પેદા કરીને સંપૂર્ણ બહુમતી દર્શાવવાની અપેક્ષા રાખી હતી. આ કપટપૂર્ણ નિવેદનનું ધોરણ નથી, પરંતુ આશાવાદનું ધોરણ છે. આશાવાદ સમગ્ર બજારનો આધાર છે. અડધા બજાર ભાવ વધશે તેવી અપેક્ષાએ ઇક્વિટી ખરીદે છે," તેમના મતે, વડાપ્રધાને જે પણ કહ્યું છે તેને સેબીના નિયમોમાં સ્પષ્ટપણે મંજૂરી છે. “રસપ્રદ વાત એ છે કે, છેલ્લા બે દાયકામાં આ કાનૂની મુદ્દા પર સેબીની સ્થિતિ અસંગત રહી છે, જેમાં કેટલીક સંસ્થાઓની તપાસ અને દંડ ફટકારવાથી માંડીને માત્ર ચેતવણીઓ જારી કરવામાં આવી છે, જો કે, સેબીએ ઘણી વખત ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે બજારના લોકો દ્વારા કોર્પોરેટ અથવા સરળ બેદરકાર ટિપ્પણીઓની જરૂર નથી. ઉદ્દેશ્યનું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવે છે, પરંતુ સિક્યોરિટીઝ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (સેટ) એ આવા આદેશોને ફગાવી દીધા છે.

પીએમ મોદી અને અમિત શાહે શું કહ્યું?

ગયા મહિને, જ્યારે એક ટીવી ચેનલે પૂછ્યું હતું કે શું ચૂંટણી પછી બજાર નવી ઊંચાઈ પર પહોંચશે, ત્યારે અમિત શાહે કહ્યું હતું કે, "તમે 4 જૂન પહેલા ખરીદી કરી શકો છો, તે (બજાર) ઉપર જશે." એ જ રીતે પીએમ મોદીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે "તમે જોશો કે 4 જૂનના એક અઠવાડિયાની અંદર, જે દિવસે ચૂંટણી પરિણામો જાહેર થવાના છે, બજારના સહભાગીઓ થાકી જશે." તેમણે સંકેત આપ્યો કે બજાર નવી વિક્રમી ઊંચાઈએ પહોંચશે.4 જૂનના રોજ રાહુલ ગાંધીએ ભાજપ સાદી બહુમતી જીતવામાં નિષ્ફળ ગયાનો આક્ષેપ કર્યા બાદ શેરબજારમાં લગભગ 6%નો ઘટાડો થયો હતો.

સેન્સેક્સમાં તીવ્ર ઘટાડો થતાં રાહુલ ગાંધીએ તેને "રૂ. 30 લાખ કરોડનું શેરબજાર કૌભાંડ" ગણાવ્યું હતું. એક્ઝિટ પોલનો ઉત્સાહ 3 જૂનના રોજ વિક્રમજનક ઊંચાઈએ પહોંચ્યો હતો, પરંતુ બીજા દિવસે તેમાં ઘટાડો થયો હતો. છેલ્લા અઠવાડિયામાં સતત દિવસોમાં થયેલા ઉછાળા અને કડાકાની સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (જેપીસી) તપાસની માગ કરતા, કોંગ્રેસના સાંસદે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે મોદી અને શાહ બંનેએ તેમના મધ્ય-ચૂંટણીના ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન "રોકાણની સલાહ" કેમ આપી? અને ચૂંટણી પરિણામોના દિવસે શેરબજારમાં મોટા ઉછાળાની આગાહી કરી હતી.