Service sector / ભારતમાં સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસ ધીમી પડી, આયાતમાં પણ થયો ઘટાડો

Business News : સતત બે વર્ષ સુધી બે આંકડામાં વૃદ્ધિ પામ્યાં બાદ ભારતની સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસ ગયા નાણાકીય વર્ષમાં ધીમી પડી હતી અને તે ત્રણ વર્ષમાં સૌથી નીચી રહી હતી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024માં ભારતની સેવાઓની નિકાસ 4.9 ટકાની નજીવી વૃદ્ધિ સાથે 341.1 અબજ ડોલર  રહી હતી. સેવાઓની ચોખ્ખી નિકાસ 31 માર્ચ, 2024ના રોજ પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષમાં 13.6 ટકા વધીને 162.8 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, સેવાઓની આયાત 2 ટકા ઘટીને 178.3 અબજ ડોલર  થઈ છે. તેનાથી ચોખ્ખી નિકાસમાં વધારો થયો છે.

બેંક ઓફ બરોડાના ચીફ ઈકોનોમિસ્ટ મદન સબનવીસે જણાવ્યું હતું કે સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસમાં નબળી  વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ પાછલા વર્ષોમાં ઊંચા આંકડા અને વિકસિત અર્થતંત્રોની નરમ માંગ હોઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે, નાણાકીય વર્ષ 2025માં પણ સ્થિતિ એવી જ રહેશે કારણ કે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ખાસ કરીને અમેરિકા અને યુરોપમાં ઊંચા વ્યાજ દરોને કારણે માંગ નરમ રહેશે.

વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા ગયા મહિને જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024માં માલસામાનની નિકાસ 3.2 ટકા ઘટીને 437.1 અબજ ડોલર થઈ ગઈ, જેના કારણે વેપાર ખાધ વધીને 240.2 અબજ ડોલર થઈ ગઈ. પરંતુ સર્વિસ ટ્રેડમાં સારા સરપ્લસને કારણે ચાલુ ખાતાની ખાધ નાણાકીય વર્ષ 2024માં GDPના લગભગ 1 ટકા સુધી આવી શકે છે. મેક્રો ઈકોનોમિક ઈન્ડિકેટર્સ પર આગાહીઓ જાહેર કરતા વ્યાવસાયિકોના તાજેતરના સર્વેમાં, રિઝર્વ બેંકે જણાવ્યું હતું કે ચાલુ ખાતાની ખાધ આ નાણાકીય વર્ષમાં GDPના 1.2 ટકા અને 2025-26માં 1.1 ટકા હોઈ શકે છે.

આઇડીએફસી  ફર્સ્ટ બેંકના અર્થશાસ્ત્રી ગૌરા સેનગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસમાં ધીમી વૃદ્ધિને સેવાઓની આયાતમાં ઘટાડા દ્વારા સરભર કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે પરિવહન સેવાઓમાં ઘટાડો અને સોફ્ટવેર સેવાઓ અને વ્યાવસાયિક સેવાઓમાં મંદી સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસમાં મંદીનું મુખ્ય કારણ હતું. પરિવહન સેવાઓમાં સંકોચનને કારણે સેવાઓની આયાતમાં ઘટાડો થયો છે.

તેમણે જણાવ્યું કે, પ્રોફેશનલ સર્વિસીઝની નિકાસને ટેકો આપનારા ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ-GCC  વધવાથી નાણાકીય વર્ષ 2025માં સેવાઓ  સરપ્લસ રહેવાના આસાર છે. GCCએ ભારતમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ દ્વારા સ્થાપિત વિશિષ્ટ કેન્દ્રો છે જે સ્થાનિક પ્રતિભાને ટેપ કરવા, વધુ કાર્યકારી કાર્યક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવા અને નવા બજારો સુધી પહોંચવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે છે. આ કેન્દ્રો માહિતી ટેકનોલોજી, સંશોધન અને વિકાસ (R&D), ફાઇનાન્સ, માનવ સંસાધન, ગ્રાહક સેવા, એનાલિટિક્સ અને બિઝનેસ પ્રક્રિયા કામગીરી સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે.

ગોલ્ડમેન સાક્સને તેના તાજેતરના રિપોર્ટમાં જણાવ્યું છે કે, GCCની આવક છેલ્લા 13 વર્ષોમાં 11.4 ટકાના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર-CAGRથી વધી છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2023 સુધીમાં ચાર ગણી વધીને 46 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી જશે. ભારતમાંથી સર્વિસ સેક્ટરની નિકાસમાં સોફ્ટવેર નિકાસ પ્રભુત્વ ધરાવે છે. પરંતુ  GCCએ સેવાઓની નિકાસ સહિત અન્ય વ્યવસાયિક સેવાઓની નિકાસમાં જબરદસ્ત વૃદ્ધિ જોઈ છે. નાણાકીય વર્ષ 2024ના ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરમાં કુલ સેવાઓની નિકાસમાં આનો હિસ્સો 25.4 ટકા હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન, કુલ સેવાઓની નિકાસમાં સોફ્ટવેર નિકાસનો હિસ્સો 48.1 ટકાથી ઘટીને 46.2 ટકા થયો છે.