જૂનું સોનું વેચતા કે બદલાવતા પહેલાં ચેતજો! નુકસાનીથી બચવા આ 8 નિયમો ખાસ જાણી લો

અચાનક નાણાંની જરૂર ઊભી થાય કે કોઈ મોટો ખર્ચ સામે આવે ત્યારે ઘરમાં રાખેલા જૂના સોનાના દાગીના વેચીને રોકડ મેળવવી અથવા તેના બદલે નવી જ્વેલરી લેવી એ સૌથી સરળ વિકલ્પ લાગે છે. પરંતુ જ્વેલર્સ પાસે જતાં પહેલાં એ સમજવું અત્યંત જરૂરી છે કે તમને જૂના સોનાની કિંમત તે દિવસે બજારમાં દેખાતા 22 કે 24 કેરેટના રિટેલ ભાવ મુજબ મળતી નથી.
અંતિમ રકમનો આધાર સોનાની શુદ્ધતા, તેનું ચોખ્ખું વજન, જ્વેલર્સનો ખરીદ દર અને વિવિધ કપાત પર રહેલો હોય છે. ઘણીવાર વજન કે શુદ્ધતાના નામે એવી કપાત કરી લેવામાં આવે છે જેનો હિસાબ ગ્રાહકને સમજાતો નથી. નુકસાનથી બચવા માટે જૂનું સોનું વેચતા પહેલાં નીચે મુજબની 8 બાબતો ચોક્કસ તપાસી લો.
1. દાગીનાનું કુલ વજન અને સોનાનું ચોખ્ખું વજન અલગ કરાવો
જ્વેલર્સ સૌપ્રથમ આખા દાગીનાનું વજન કરે છે, જેમાં સોનાની સાથે નંગ, મોતી, મીનાકારી, લાખ અને મીણ જેવી વસ્તુઓનું વજન પણ સામેલ હોય છે. આ વધારાની વસ્તુઓનું વજન બાદ કર્યા પછી જ સોનાનું વાસ્તવિક વજન નીકળે છે. દાખલા તરીકે, જો કોઈ હારનું કુલ વજન 20 ગ્રામ હોય અને તેમાં 1.5 ગ્રામ નંગ લાગેલા હોય, તો સોનાનું ચોખ્ખું વજન 18.5 ગ્રામ ગણાશે. તેથી બિલમાં કુલ વજન અને પથ્થરોનું વજન અલગ-અલગ લખાવો.
2. XRF મશીનથી શુદ્ધતાની તપાસ અને લેખિત રિપોર્ટ
સામાન્ય રીતે 22 કેરેટ સોનામાં 91.6% અને 18 કેરેટ સોનામાં 75% શુદ્ધ સોનું હોય છે. જ્વેલર્સ દાગીનાને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના શુદ્ધતા તપાસવા માટે એક્સ-રે ફ્લોરોસેન્સ મશીનનો ઉપયોગ કરે છે. જો જ્વેલર્સ તમારા દાગીનાની શુદ્ધતા હોલમાર્ક કરતાં ઓછી બતાવે, તો તેમની પાસેથી તપાસનો લેખિત રિપોર્ટ અવશ્ય માંગો.
3. 20 ગ્રામના હારની કિંમત કેવી રીતે ગણાય?
ધારો કે તમારી પાસે 22 કેરેટ સોનાનો 20 ગ્રામનો હાર છે, જેમાં 1.5 ગ્રામ પથ્થર છે. તો સોનાનું નેટ વજન 18.5 ગ્રામ થશે. 22 કેરેટ મુજબ 91.6% શુદ્ધતા ગણતા તેમાં અંદાજે 16.95 ગ્રામ શુદ્ધ (24 કેરેટ) સોનું નીકળશે. જો 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ ₹13,800 પ્રતિ ગ્રામ ચાલી રહ્યો હોય, તો તેની કિંમત અંદાજે ₹2,33,855 બને છે (જેમાંથી જ્વેલર્સ પોતાનું માર્જિન કે પ્રોસેસિંગ ચાર્જ કાપી શકે છે).
4. રિટેલ ભાવ નહીં, 'જૂના સોનાનો ખરીદ દર' પૂછો
જ્વેલર્સ જે ભાવે નવું સોનું વેચે છે, તે જ ભાવે જૂનું સોનું ખરીદતા નથી. હેન્ડલિંગ અને રિફાઇનિંગ ખર્ચને કારણે જૂના સોનાનો બાય-બેક રેટ અલગ હોય છે. જો ખરીદ દરમાં પ્રતિ ગ્રામ ₹100નો પણ તફાવત હોય, તો 50 ગ્રામ સોના પર સીધો ₹5,000નો ફેર પડી શકે છે. તેથી પહેલાં જ પૂછી લો કે જણાવેલા રેટમાં ટેસ્ટિંગ અને રિફાઇનિંગનો ખર્ચ સામેલ છે કે નહીં.
5. દરેક કપાતનો સ્પષ્ટ હિસાબ માંગો
સોલ્ડરિંગ કે સમારકામને કારણે સોનાની શુદ્ધતામાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે, પરંતુ કોઈ પણ કારણ વગર એકસામટા ટકાવારી કાપવા પર સવાલ ઉઠાવો. જુદા-જુદા જ્વેલર્સ પાસેથી ભાવ પૂછતી વખતે માત્ર પ્રતિ ગ્રામ રેટ નહીં, પરંતુ તમામ કપાત બાદ હાથમાં આવતી અંતિમ રકમની સરખામણી કરો.
6. BIS હોલમાર્ક અને HUID નંબરનો ફાયદો ઉઠાવો
જો તમારી જ્વેલરી પર BIS હોલમાર્ક અને 6-અંકનો HUID નંબર હોય, તો તમે 'BIS CARE' એપ પર તેની શુદ્ધતાની ખરાઈ કરી શકો છો. તમારી સંમતિ વિના જ્વેલર્સને દાગીના ઓગાળવા કે ઘસવા ન દો. જો શુદ્ધતા અંગે વિવાદ થાય તો BIS માન્યતા પ્રાપ્ત સેન્ટર પર ફી ચૂકવીને તપાસ કરાવી શકાય છે.
7. તે જ દુકાને વેચતા પહેલાં એક્સચેન્જ અને કેશ નિયમો જાણો
ઘણા જ્વેલર્સ પોતાની જ દુકાનના જૂના દાગીના બદલીને નવી જ્વેલરી લેવા પર 100% એક્સચેન્જ વેલ્યુ આપે છે, પરંતુ જો તમે દાગીના આપીને રોકડ માંગો તો 3%થી 5% સુધીની કપાત થઈ શકે છે.
8. મેકિંગ ચાર્જ અને GST પરત મળતા નથી: જૂનું બિલ સાથે રાખો
દાગીના ખરીદતી વખતે ચૂકવેલો મેકિંગ ચાર્જ અને GST જૂનું સોનું વેચતી વખતે પરત મળતા નથી. જો તમારી પાસે જૂની ખરીદીનું બિલ હોય અને તેમાં નંગ-પથ્થરનું વજન અલગથી લખેલું હોય, તો વેલ્યુએશન સમયે તે અત્યંત મદદરૂપ સાબિત થાય છે.









