યમનમાં હૂતી વિદ્રોહીઓ સાથે કેમ ઊભું છે ઈરાન? તેણે પોતે જ જણાવ્યું સમર્થન પાછળનું કારણ, અમેરિકાને પણ આપ્યો સંદેશ

યમનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ (Yemen Conflict) વચ્ચે ઈરાને હૂતી વિદ્રોહીઓ (Houthi Rebels)ને સમર્થન આપવા પાછળનું કારણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે યમનને લઈને તેની નીતિ કોઈ અન્ય દેશની આંતરિક બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની નથી, પરંતુ ત્યાં શાંતિ અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા (Regional Stability) જાળવી રાખવાની છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યમનના નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવું અને તેમને પોતાના દેશનું ભવિષ્ય નક્કી કરવાનો અધિકાર આપવો જરૂરી છે. ઈરાનના આ નિવેદનને અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો માટે પણ એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

યમનના સંકટનો ઉકેલ સૈન્ય કાર્યવાહીથી નહીં, વાતચીતથી આવશે

ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈ (Esmaeil Baghaei)એ યમનમાં ચાલી રહેલી હિંસા અને તેમાં સામાન્ય નાગરિકોનાં થઈ રહેલાં મોત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે યમનના નાગરિકોની હત્યાની નિંદા કરતાં કહ્યું કે આ સંકટનો ઉકેલ સૈન્ય કાર્યવાહી (Military Action) દ્વારા લાવી શકાય તેમ નથી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, યમનમાં કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટે સંબંધિત દેશો અને યમનના વિવિધ પક્ષો વચ્ચે સંવાદ (Dialogue) જરૂરી છે. માત્ર સૈન્ય શક્તિ અથવા બાહ્ય દબાણના આધારે કોઈ પણ સંઘર્ષનો કાયમી ઉકેલ લાવી શકાય નહીં. બઘાઈએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે યમનના ભવિષ્ય અંગે નિર્ણય લેવાનો અધિકાર ત્યાંના નાગરિકો પાસે હોવો જોઈએ. આ માટે તમામ સંબંધિત પક્ષોએ સાથે બેસીને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ શોધવો જોઈએ.

હૂતી વિદ્રોહીઓને સમર્થન આપવા પાછળ ઈરાને શું કારણ આપ્યું?

ઈરાન લાંબા સમયથી યમનના હૂતી વિદ્રોહીઓને સમર્થન આપતું આવ્યું છે. આ મુદ્દે અમેરિકા, સાઉદી અરેબિયા (Saudi Arabia) અને તેમના સહયોગી દેશો વારંવાર ઈરાનની નીતિ સામે સવાલ ઉઠાવતા રહ્યા છે. પશ્ચિમી દેશો ઈરાન પર યમનમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લગાવતા રહ્યા છે. જોકે, ઈરાને ફરી એકવાર પોતાના વલણનો બચાવ કર્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈના જણાવ્યા અનુસાર, હૂતી વિદ્રોહીઓ પ્રત્યે ઈરાનનું સમર્થન કોઈ રાજકીય હસ્તક્ષેપ અથવા પ્રાદેશિક પ્રભાવ વધારવાની નીતિનો ભાગ નથી. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનનું વલણ વાસ્તવિક ચિંતા, તર્કસંગત વિચારસરણી અને ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા જાળવવાની પ્રતિબદ્ધતા પર આધારિત છે. ઈરાનના મતે, યમનના નાગરિકોના અધિકારો અને હિતોનું રક્ષણ કરવું આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.

યમન પરના હુમલા અને નાકાબંધીનો વિરોધ

ઈરાને યમનમાં સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો છે. ઇસ્માઇલ બઘાઈએ રહેણાક વિસ્તારો (Residential Areas) અને પાયાની સુવિધાઓ (Basic Infrastructure) પર થઈ રહેલા હુમલાઓ તાત્કાલિક બંધ કરવાની માગ કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સામાન્ય નાગરિકોનાં ઘરો અને જીવનજરૂરી માળખાંને નિશાન બનાવવાથી યમનમાં માનવીય સંકટ (Humanitarian Crisis) વધુ ગંભીર બની રહ્યું છે. યુદ્ધની સૌથી વધુ અસર સામાન્ય લોકો, બાળકો, મહિલાઓ અને પરિવારો પર પડી રહી છે. આ ઉપરાંત, ઈરાને યમન પર લાદવામાં આવેલી નાકાબંધી (Blockade)ને અન્યાયી ગણાવી તેને તાત્કાલિક સમાપ્ત કરવાની માગ કરી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે નાકાબંધીના કારણે યમનના નાગરિકોને જીવનજરૂરી વસ્તુઓ અને પાયાની સુવિધાઓ મેળવવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા માટે ઈરાનનો સંદેશ

યમનના મુદ્દે ઈરાનનું તાજેતરનું નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે મધ્ય પૂર્વ (Middle East)માં પ્રાદેશિક રાજકીય અને સૈન્ય તણાવ યથાવત્ છે. હૂતી વિદ્રોહીઓને ઈરાનના સમર્થનને કારણે અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા સહિતના દેશો સાથે તેના સંબંધોમાં પણ તણાવ જોવા મળ્યો છે. ઈરાને પોતાના નિવેદન દ્વારા સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે યમનના સંકટનો ઉકેલ સૈન્ય દબાણથી નહીં, પરંતુ રાજકીય સંવાદ અને સંબંધિત પક્ષોની સહમતીથી જ શક્ય છે. જોકે, ઈરાનના આ દાવા અને હૂતી વિદ્રોહીઓને તેના સમર્થનને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મતભેદ યથાવત્ છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં હવે જોવાનું રહેશે કે યમનના સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે પ્રાદેશિક દેશો વચ્ચે કોઈ સંવાદની પ્રક્રિયા આગળ વધે છે કે નહીં. હાલ ઈરાને શાંતિ, નાગરિકોના અધિકારો અને નાકાબંધી હટાવવાની માગને પોતાના વલણનો મુખ્ય આધાર ગણાવ્યો છે.