અમેરિકાએ રચ્યું હતું મચ્છરોને જૈવિક હથિયાર બનાવવાનું ષડયંત્ર, સેનાએ કર્યા હતા ગુપ્ત પ્રયોગો
છેલ્લું અપડેટ : 05 Jun 2026
Cold Warના સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકા દ્વારા મચ્છરો અને ટિક્સ (Ticks)ને Biological Weapons તરીકે ઉપયોગમાં લેવા માટે ગુપ્ત પ્રયોગો કરવામાં આવ્યા હોવાના દાવાઓ ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે. Pentagonના Declassified Documents સામે આવ્યા બાદ આ મુદ્દો વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકન સેનાએ એવા મચ્છરો પર સંશોધન કર્યું હતું જે દુશ્મન દેશોમાં બીમારીઓ ફેલાવી શકે અને પરંપરાગત યુદ્ધ કરતાં વધુ નુકસાન પહોંચાડી શકે. જોકે આ દસ્તાવેજોમાં દર્શાવાયેલા તમામ દાવાઓ અંગે ઇતિહાસકારો અને વૈજ્ઞાનિકોમાં હજુ પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે.
શું હતો ‘Project Bellwether’?
પ્રકાશમાં આવેલા દસ્તાવેજો અનુસાર અમેરિકન સેનાએ ‘Project Bellwether’ નામનો એક Secret Program ચલાવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ગરમ અને સૂકા વિસ્તારોમાં મચ્છરોની જીવિત રહેવાની ક્ષમતા તથા માણસોને શોધીને કરડવાની તેમની ક્ષમતાનો અભ્યાસ કરવાનો હતો.
1959 દરમિયાન કરવામાં આવેલા આ પરીક્ષણોમાં ખાસ કરીને Aedes Aegypti Speciesના મચ્છરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ જ મચ્છર Dengue, Zika Virus, Yellow Fever અને Chikungunya જેવી ગંભીર બીમારીઓ ફેલાવવા માટે જાણીતા છે.
સૈન્ય સંશોધકો જાણવા માંગતા હતા કે શું આવા જીવાતોનો ઉપયોગ ભવિષ્યના Biological Warfareમાં થઈ શકે.
Operation Big Buzz: હજારો મચ્છરોનો હવાઈ પ્રયોગ
રિપોર્ટમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે 1955માં ‘Operation Big Buzz’ નામનો એક વિશાળ પ્રયોગ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
આ પ્રયોગ દરમિયાન અમેરિકાના જ્યોર્જિયા રાજ્યમાં વિમાન મારફતે લાખો મચ્છરો છોડવામાં આવ્યા હતા. આ પરીક્ષણનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે આકાશમાંથી છોડવામાં આવ્યા પછી મચ્છરો કેટલા સમય સુધી જીવિત રહે છે અને તેઓ માનવો સુધી પહોંચી શકે છે કે નહીં.
વિજ્ઞાનીઓએ તેમની Flight Pattern, Survival Rate અને Human Target Detection જેવી બાબતોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
Operation Drop Kick: Biological Delivery Systemની શોધ
Cold War દરમિયાન અમેરિકન સેનાએ ‘Operation Drop Kick’ નામનો બીજો મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમ પણ ચલાવ્યો હતો.
આ પ્રોજેક્ટમાં કરોડો મચ્છરોનું Artificial Breeding કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ તેમને અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં છોડીને તેમની મુસાફરીની ક્ષમતા, હવામાન સામે ટકી રહેવાની શક્તિ અને માણસોને શોધવાની ક્ષમતાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
રિપોર્ટ અનુસાર, તે સમયે મચ્છરોને કોઈ જીવલેણ Virusથી સંક્રમિત કરવામાં આવ્યા ન હતા. જોકે સંશોધનનો ઉદ્દેશ ભવિષ્યમાં જરૂર પડે તો આવા Insect Delivery Systemsનો ઉપયોગ કરી શકાય કે નહીં તે સમજવાનો હતો.
Utah Desertમાં સૈનિકો પર થયા હતા પરીક્ષણો
1960 દરમિયાન Utahના Dugway Proving Groundમાં અનેક Field Trials યોજાયા હતા.
આ પરીક્ષણોમાં અમેરિકન સૈનિકોને ખુલ્લા રણ વિસ્તારમાં બેસાડવામાં આવ્યા હતા અને તેમના પર ભૂખ્યા મચ્છરો છોડવામાં આવ્યા હતા. સંશોધકો તપાસી રહ્યા હતા કે અત્યંત ગરમ અને સૂકા વાતાવરણમાં પણ મચ્છરો માણસોને શોધીને કરડી શકે છે કે નહીં.
દસ્તાવેજોમાં દર્શાવાયેલા પરિણામો અનુસાર મચ્છરોએ મુશ્કેલ હવામાનમાં પણ પોતાની સક્રિયતા જાળવી રાખી હતી.
Soviet Unionએ લગાવ્યા હતા ગંભીર આરોપ
Cold War દરમિયાન Soviet Unionએ અમેરિકા પર Biological Warfare Research ચલાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
1980ના દાયકામાં સોવિયત મીડિયા દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે અમેરિકન લેબોરેટરીઓમાં જીવલેણ મચ્છરો અને અન્ય જીવાતો પર ગુપ્ત સંશોધન થઈ રહ્યું છે. તે સમયે અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સીઓએ આવા આરોપોને Propaganda ગણાવીને નકારી કાઢ્યા હતા.
હવે સામે આવેલા Declassified Documentsને કારણે આ જૂના આરોપો ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે.
Ticks અને Lyme Disease અંગે નવા પ્રશ્નો
તાજેતરના વર્ષોમાં કેટલાક સંશોધકો અને લેખકોએ એવો દાવો પણ કર્યો છે કે Ticks સંબંધિત કેટલાક અમેરિકન પ્રયોગો Lyme Diseaseના ફેલાવા સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે છે.
જોકે આ દાવાઓને સમર્થન આપતા નિર્ણાયક વૈજ્ઞાનિક પુરાવા હજુ સુધી ઉપલબ્ધ નથી. તેમ છતાં, Pentagon અને અન્ય સરકારી દસ્તાવેજો સામે આવ્યા બાદ આ મુદ્દા પર વધુ તપાસની માંગ ઉઠી રહી છે.
Biological Weapons અંગે વિશ્વની ચિંતા
વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોએ Biological Weapons Convention (BWC) હેઠળ આવા હથિયારોના વિકાસ અને ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
તેમ છતાં Cold Warના સમયગાળામાં અમેરિકા, Soviet Union અને અન્ય શક્તિશાળી દેશોએ વિવિધ પ્રકારના Biological Research Programs ચલાવ્યા હોવાના દસ્તાવેજી પુરાવા સમયાંતરે સામે આવતા રહ્યા છે.
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે મચ્છરો, ટિક્સ અને અન્ય જીવાતો દ્વારા બીમારીઓ ફેલાવવાની ટેક્નોલોજી અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તે પરંપરાગત યુદ્ધ કરતાં વધુ અનિયંત્રિત અસર પેદા કરી શકે છે.
Pentagonના જાહેર થયેલા દસ્તાવેજોએ Cold Warના એક એવા અધ્યાયને ફરી ચર્ચામાં લાવ્યો છે, જેમાં Biological Warfare માટે મચ્છરો અને ટિક્સ જેવા જીવાતોના સંભવિત ઉપયોગ અંગે સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે આ દસ્તાવેજોમાં દર્શાવાયેલા કેટલાક દાવાઓ અંગે હજુ પણ ઐતિહાસિક અને વૈજ્ઞાનિક ચર્ચા ચાલુ છે.
પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે Cold War દરમિયાન વિશ્વની મહાસત્તાઓએ પરંપરાગત હથિયારો સિવાય પણ અનેક અસામાન્ય અને ગુપ્ત પ્રયોગો કર્યા હતા, જેના વિશે આજે પણ નવા ખુલાસાઓ થતા રહે છે.