ખર્ગ આઈલેન્ડ પર ફૂલ થયું સ્ટોરેજ, મજબૂરીમાં ઇરાને દરિયામાં વહેતું મૂક્યું ક્રૂડ! હવે શું?
છેલ્લું અપડેટ : 27 Apr 2026
ઈરાનનો તેલ ઉદ્યોગ અત્યારે એવી ભીંસમાં ફસાયો છે જ્યાં તેની પાસે બચવાનો કોઈ સરળ રસ્તો દેખાતો નથી. એક તરફ અમેરિકાની નાકાબંધીને કારણે તેલની નિકાસ અટકી ગઈ છે, તો બીજી તરફ ટેકનિકલ કારણોસર ઈરાન તેલનું ઉત્પાદન બંધ કરી શકે તેમ નથી. આ પરિસ્થિતિમાં ઈરાન પાસે તેલ સંગ્રહ કરવાની જગ્યા ખૂટી રહી છે.
ખર્ગ આઈલેન્ડ પર ફૂલ થયું સ્ટોરેજ
ઈરાનનું 90% થી વધુ તેલ ખારગ આઈલેન્ડ (Kharg Island) થી નિકાસ થાય છે. આ ટર્મિનલ પર લગભગ 3 કરોડ બેરલ તેલ સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા છે. જોકે, નિકાસ અટકી જવાથી આ ક્ષમતા હવે તેના અંતિમ તબક્કા પર પહોંચી છે. મેરીટાઇમ એનાલિસ્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યારે માત્ર 1.3 કરોડ બેરલની જગ્યા જ બાકી છે. ઈરાન દરરોજ 10 થી 11 લાખ બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે, જે જોતા આગામી 12 થી 13 દિવસમાં તમામ સ્ટોરેજ ટેન્કો સંપૂર્ણપણે ભરાઈ જશે.
કેમ ઉત્પાદન બંધ નથી કરી શકતું ઈરાન?
સામાન્ય રીતે જ્યારે માંગ ન હોય ત્યારે ઉત્પાદન ઘટાડી શકાય, પરંતુ ઈરાન માટે તે આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો ઈરાન તેના તેલના કુવાઓ (ખાસ કરીને વોટર-ઇન્જેક્શન ફીલ્ડ્સ) બંધ કરે, તો તેને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે. એકવાર કુવાઓ બંધ થયા પછી તેને ફરી શરૂ કરવામાં વર્ષો લાગી શકે છે અને તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા હંમેશા માટે ઘટી શકે છે.
'નાશા' ટેન્કરની વાપસી: એક કામચલાઉ જુગાડ
જમીન પર સંગ્રહ કરવાની જગ્યા ન બચતા, ઈરાને હવે તેના 30 વર્ષ જૂના સુપર ટેન્કર 'નાશા' (Nasha) ને ફરીથી કાર્યરત કર્યું છે. આ ટેન્કર વર્ષોથી નકામું અને ખાલી પડ્યું હતું. હવે તેનો ઉપયોગ 'ફ્લોટિંગ સ્ટોરેજ' (દરિયામાં તરતા ગોડાઉન) તરીકે કરવામાં આવશે. 'ટેન્કર ટ્રેકર્સ' ના સેટેલાઈટ ફૂટેજ મુજબ, ખારગ આઈલેન્ડ પર અત્યારે 3 મોટા ટેન્કરોમાં 50 લાખ બેરલ તેલ લોડ કરવામાં આવ્યું છે,'નાશા' ટેન્કરની પુનઃસ્થાપના એ તેહરાન માટે માત્ર થોડો સમય ખરીદવાનો પ્રયાસ છે. જો અમેરિકી નાકાબંધી ચાલુ રહેશે, તો ઈરાને કાં તો ઉત્પાદનમાં મોટો કાપ મૂકવો પડશે અથવા તેના કુવાઓને હંમેશા માટે ગુમાવવાનું જોખમ ઉઠાવવું પડશે.
આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક ફટકો
અમેરિકાના ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટના જણાવ્યા મુજબ, આ નાકાબંધી માત્ર સૈન્ય કાર્યવાહી નથી પરંતુ ઈરાન પરનો આર્થિક ગાળિયો છે. જો ઈરાન તેલ વેચી નહીં શકે, તો તેની પાસે દેશ ચલાવવા માટે જરૂરી આવક નહીં રહે. 72 કલાકની ટ્રમ્પની ડેડલાઇન બાદ જો સ્થિતિ વધુ વણસે, તો ઈરાને કાં તો ઉત્પાદન કાપ સ્વીકારવો પડશે અથવા તેના કુવાઓને હંમેશા માટે ગુમાવવાનું જોખમ ઉઠાવવું પડશે.
ખર્ગ આઈલેન્ડ ઈરાન માટે આર્થિક કરોડરજ્જુ સમાન છે. ટેન્કર 'નાશા' ને ફરી શરૂ કરવું એ માત્ર થોડા દિવસોની રાહત છે. જો અમેરિકાની નાકાબંધી ચાલુ રહેશે, તો ઈરાનનું તેલ ક્ષેત્ર ટૂંક સમયમાં જ 'બ્રેકિંગ પોઈન્ટ' પર પહોંચી જશે, જેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલના ભાવો પર પણ પડી શકે છે.