ગૂંગળામણ માટે જવાબદાર છે ક્લોરોપીક્રીન : યુક્રેન વિરુદ્ધ યુધ્ધમાં ઉપયોગ કરવાનો રશિયા પર લાગ્યો આરોપ 

યુક્રેન-રશિયા વચ્ચે 2 વર્ષથી વધુ સમયથી યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.  હવે અમેરિકાએ આરોપ લગાવ્યો છે કે રશિયાએ કેમિકલ વેપન ટ્રીટીનું ઉલ્લંઘન કરીને યુક્રેનની સેના પર કેમિકલ વેપન ક્લોરોપીક્રીનનો ઉપયોગ કર્યો છે. પહેલા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન પણ જર્મનીએ આ રાસાયણિક હથિયારનો ઉપયોગ સહયોગી દળો સાથે કર્યો હતો. ચાલો જાણીએ ક્લોરોપીક્રીન શું છે અને તે કેવી રીતે લોકો માટે ઘાતક બને છે. 

ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર ધ પ્રોહિબિશન ઓફ કેમિકલ વેપન્સ (OPCW) એ તેની વેબસાઈટ પર ક્લોરોપીક્રીનને પ્રતિબંધિત ચોકીંગ એજન્ટ તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું છે. OPCW ની સ્થાપના 1993ના રાસાયણિક શસ્ત્રો સંમેલનને લાગુ કરવા માટે કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થા પણ આ સંધિ પર નજર રાખે છે.

તેનો ઉપયોગ ગેસ અને પ્રવાહી બંને સ્વરૂપમાં થઈ શકે છે

ક્લોરોપીક્રીનને નાઈટ્રોક્લોરોફોર્મ અને પીએસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે એક રાસાયણિક સંયોજન છે, જેનો ઉપયોગ જીવલેણ જંતુનાશક અને નેમાટાસાઇડ તરીકે થાય છે. તેની વિશેષતા એ છે કે તેનો ઉપયોગ ગેસ અને પ્રવાહી બંને સ્વરૂપમાં થઈ શકે છે. તેનું એક નાનું ટીપું પણ માણસ માટે ઘાતક બની શકે છે. ગેસના રૂપમાં તેની થોડી માત્રા પણ કોઈના મૃત્યુ માટે પૂરતી છે.

ક્લોરોપીક્રીન વાયુ રંગહીન છે. ક્યારેક તેનો રંગ આછો પીળો હોય છે. ક્લોરોપીક્રીન નામના આ રાસાયણિક હથિયારનો ઉપયોગ પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન ઝેરી ગેસ તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. પછી જર્મન સૈન્યએ તેનો ઉપયોગ સાથી દળો સામે કર્યો. તે માત્ર ગેસના રૂપમાં હવામાં છોડી શકાતું નથી, તે માત્ર હવા, પાણી અને ખોરાકને જ દૂષિત નથી કરતું, સાથે તે ખેતીની જમીન પર છંટકાવ કરતાં ઉત્પાદિત અનાજને પણ દૂષિત કરે છે.

આ ગેસ શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી શ્વસનતંત્ર પર સીધી અસર કરે છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ કેમિકલ કમ્પાઉન્ડ શરીરમાં પ્રવેશતાની સાથે જ મુખ્યત્વે શ્વસનતંત્રને અસર કરે છે. જેના કારણે નાક, ગળા અને ફેફસામાં બળતરા થાય છે. આના કારણે ફેફસામાં હવા ખલાસ થઈ જાય છે અને એક ખાસ પ્રકારનો પદાર્થ બહાર આવવા લાગે છે, જેના કારણે ઓક્સિજનની અછતને કારણે વ્યક્તિનો ગૂંગળામણ થાય છે. તેથી જ તેને ચોકીંગ એજન્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ક્લોરોપીક્રીન ઉપરાંત ક્લોરીન, ડીફોસજીન અને ફોસજીનનો પણ OPCW દ્વારા ચોકીંગ એજન્ટોની યાદીમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

હવે અમેરિકાએ રશિયા પર યુક્રેનિયન સૈનિકો વિરુદ્ધ ક્લોરોપીક્રીન સહિત હુલ્લડ નિયંત્રણ એજન્ટોનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી યુક્રેનના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ઘણી વખત તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાનું એમ પણ કહેવું છે કે રશિયા યુક્રેન વિરુદ્ધ ખતરનાક ટીયર ગેસનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આ ટીયર ગેસ અને ક્લોરોપીક્રીનના કારણે વ્યક્તિની જોવાની ક્ષમતા કાયમ માટે નષ્ટ થઈ શકે છે. તેની ત્વચા પર પણ ખરાબ અસર પડે છે.

અમેરિકાએ ત્રણ રશિયન કંપનીઓ પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે

આ સાથે અમેરિકાએ રાસાયણિક અને જૈવિક શસ્ત્રો બનાવતી ત્રણ રશિયન કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આમાંથી એક રશિયાનું વિશેષ લશ્કરી એકમ છે. એવો આરોપ છે કે આ જ યુનિટે કથિત રીતે યુક્રેનિયન સૈનિકો વિરુદ્ધ ક્લોરોપીક્રીનનો ઉપયોગ કરવાનું કાવતરું ઘડ્યું હતું.