ભાઈબીજ પર ચિત્રગુપ્તની પૂજા કરવાથી અકાળ મૃત્યુનો ભય દૂર થાય છે! જાણો તિલક કરવાની યોગ્ય વિધિ અને મહત્ત્વ
ભાઈબીજ (Bhai Dooj)નો તહેવાર ભાઈ-બહેનના પ્રેમ, લાગણી અને અતૂટ સંબંધનું પ્રતીક છે. હિન્દુ ધર્મમાં આ તહેવારનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. દર વર્ષે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ ભાઈબીજની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે 11 નવેમ્બરના રોજ ભાઈબીજનો તહેવાર ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈના કપાળ પર તિલક કરીને તેના લાંબા આયુષ્ય, સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે યમરાજ અને ચિત્રગુપ્તની પૂજા કરવાથી અકાળ મૃત્યુનો ભય દૂર થાય છે.
ભાઈબીજ પાછળ શું છે યમરાજ અને યમુનાની કથા?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, યમરાજ અને તેમની બહેન યમુના વચ્ચે ખૂબ જ પ્રેમ હતો. એક વખત યમરાજ પોતાની બહેન યમુનાના ઘરે ગયા હતા. યમુનાએ તેમનું સ્વાગત કર્યું અને તેમને પ્રેમપૂર્વક ભોજન કરાવ્યું. ત્યારબાદ તેમના કપાળ પર તિલક કરીને તેમના લાંબા આયુષ્યની પ્રાર્થના કરી હતી. બહેનના આ પ્રેમ અને આતિથ્યથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે વરદાન આપ્યું હતું કે જે ભાઈ ભાઈબીજના દિવસે પોતાની બહેનના ઘરે જઈને ભોજન કરશે અને તેના હાથે તિલક કરાવશે, તેને અકાળ મૃત્યુનો ભય રહેશે નહીં. આ જ માન્યતાને કારણે ભાઈબીજના દિવસે બહેનના ઘરે જઈને તિલક કરાવવાની પરંપરા છે.
ચિત્રગુપ્ત પૂજાનું પણ છે વિશેષ મહત્ત્વ
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન ચિત્રગુપ્ત (Chitragupta)નો જન્મ બ્રહ્માજીના મનમાંથી થયો હતો. તેઓ યમરાજના સચિવ તરીકે ઓળખાય છે અને મનુષ્યોનાં કર્મોનો હિસાબ રાખે છે. ભાઈબીજના દિવસે તેમની પૂજા કરવાનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે. ચિત્રગુપ્ત પૂજા માટે સૌપ્રથમ ઘરના પૂર્વ દિશામાં એક ચોરસ બનાવવો અને ત્યાં ભગવાન ચિત્રગુપ્તની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરવી. ત્યારબાદ ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને ફૂલ અને મીઠાઈ અર્પણ કરવાં. પૂજામાં નવી પેન રાખીને સફેદ કાગળ પર 11 વખત 'ૐ ચિત્રગુપ્તાય નમઃ' મંત્ર લખવો. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પૂજામાં ઉપયોગમાં લીધેલી પેનને આખું વર્ષ સાચવીને રાખવી શુભ માનવામાં આવે છે.
ભાઈબીજ પર ભાઈને તિલક કરવાની યોગ્ય વિધિ
-
ભાઈબીજના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરવું. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, સ્નાન પહેલાં ચંદ્રદર્શન કરવાનું પણ મહત્ત્વ છે.
-
ત્યારબાદ ભાઈએ પોતાની બહેનના ઘરે જવું અને બહેનના હાથે બનાવેલું ભોજન ગ્રહણ કરવું.
-
બહેને ભાઈને પૂર્વ અથવા ઉત્તર દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસાડવો.
-
ત્યારબાદ ભાઈના કપાળ પર ચંદન અથવા કેસરનું તિલક લગાવીને આરતી ઉતારવી.
-
તિલક કર્યા બાદ ભાઈના હાથમાં પવિત્ર દોરો બાંધવો.
-
બહેને ભાઈના લાંબા આયુષ્ય, સુખ અને સફળતા માટે પ્રાર્થના કરવી.
-
ભાઈએ પોતાની ક્ષમતા અનુસાર બહેનને ભેટ આપવી અને તેની સુરક્ષા તથા સાથ આપવાનું વચન આપવું.
-
આ દિવસે યમરાજના નામનો દીવો પ્રગટાવવાની પણ ધાર્મિક પરંપરા છે.
ધાર્મિક માન્યતા અને પરંપરાનું મહત્ત્વ
માન્યતા અનુસાર, ભાઈબીજ પર ચંદન અથવા કેસરનું તિલક કરવાથી જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જા (Positive Energy) જળવાઈ રહે છે. જ્યારે યમરાજના નામનો દીવો પ્રગટાવવાથી અકાળ મૃત્યુનો ભય દૂર થાય છે. આ તહેવાર માત્ર ધાર્મિક વિધિઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના પ્રેમ, વિશ્વાસ અને પરસ્પર જવાબદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાનો અવસર પણ છે.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
