શરદ પૂર્ણિમાએ ઘરમાં રોટલી બનાવવી કેમ માનવામાં આવે છે અશુભ? જાણો ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો
આજે દેશભરમાં શરદ પૂર્ણિમાનો પાવન પર્વ ઉત્સાહપૂર્વક ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. આ તિથિને ‘કોજાગરી પૂર્ણિમા’ અથવા ‘રાસ પૂર્ણિમા’ પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે ખુલ્લા આકાશ નીચે શીતળ ચાંદનીમાં દૂધ-પૌંઆ કે ચોખાની ખીર રાખવાની વિશેષ પરંપરા છે.
શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્ર સોળે કળાએ ખીલીને પૃથ્વી પર અમૃતતુલ્ય કિરણો વરસાવે છે. આ કિરણો સ્વાસ્થ્ય, શાંતિ અને દીર્ઘાયુષ્ય પ્રદાન કરનારાં માનવામાં આવે છે.
માં લક્ષ્મીનું પૃથ્વી પર ભ્રમણ
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, શરદ પૂર્ણિમાની મધ્યરાત્રિએ દેવી લક્ષ્મી પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરે છે અને જે ભક્તો રાત્રે જાગીને પ્રભુભક્તિ, મંત્રજાપ અને સ્તોત્રપાઠ કરે છે, તેમના પર ધન, સમૃદ્ધિ અને સુખ-શાંતિની કૃપા વરસાવે છે. ‘કોજાગરી’ શબ્દ ‘કો જાગર્તિ’ (કોણ જાગે છે?) પરથી બન્યો છે. મોટાભાગના ઘરોમાં આ દિવસે ખીર બનાવવાનો રિવાજ છે, પરંતુ શાસ્ત્રોક્ત અને પરંપરાગત માન્યતા મુજબ આ દિવસે રોટલી બનાવવાની મનાઈ હોય છે.
શરદ પૂર્ણિમાએ રોટલી કેમ નથી બનાવાતી?
ચૂલા પર તવો મૂકવાની મનાઈ:
હિન્દુ શાસ્ત્રો અને લોકપરંપરા મુજબ લક્ષ્મીજીના વ્રત-તહેવારો અને અમુક શુભ પર્વોમાં રસોડામાં તવો ચડાવવો વર્જિત ગણાય છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે તવા પર રોટલી શેકવાથી માતા લક્ષ્મી નારાજ થાય છે, જેનાથી ઘરમાં આર્થિક તંગી અને દરિદ્રતા પ્રવેશે છે. સામાન્ય રીતે શ્રાદ્ધપક્ષ કે અમુક શોકના દિવસોમાં પણ તવો મૂકવો અશુભ ગણાય છે.
અગ્નિ અને જળ તત્ત્વનો મેળ:
રોટલી બનાવવાની પ્રક્રિયા અગ્નિ તત્ત્વ અને તીવ્ર ગરમી સાથે જોડાયેલી છે, જ્યારે શરદ પૂર્ણિમા એ ચંદ્ર, જળ અને પરમ શીતળતાનું પ્રતીક છે. આ પવિત્ર દિવસે અગ્નિ તત્ત્વને પ્રધાનતા આપવાને બદલે જળ અને દૂધ આધારિત શીતળ વ્યંજનો (જેમ કે ખીર, દૂધ-પૌંઆ) સ્વીકાર્ય માનવામાં આવે છે.
સૂર્ય અને ચંદ્રનો ભેદ:
ઘઉં અને અગ્નિ સૂર્ય તત્ત્વ (ઉષ્ણતા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે શરદ પૂર્ણિમા સંપૂર્ણપણે ચંદ્રદેવના શીતળ અને અમૃતમય પ્રભાવનો દિવસ છે. આથી સૂર્યપ્રધાન ખોરાકને બદલે ચંદ્રપ્રધાન દૂધ-ચોખાનું ભોજન શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
ચાંદનીમાં ખીર રાખવાનું ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક મહત્વ
ઔષધીય ગુણોની પ્રાપ્તિ: શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્ર પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોવાથી તેનાં કિરણોમાં વિશેષ રાસાયણિક અને ઔષધીય શક્તિ હોય છે. દૂધ અને ચોખામાં રહેલાં પોષક તત્ત્વો ચંદ્રકિરણોના સંપર્કમાં આવવાથી વધુ ગુણકારી બને છે.
પિત્તદોષનું શમન: આયુર્વેદ અનુસાર શરદ ઋતુમાં વાતાવરણના ફેરફારને કારણે શરીરમાં પિત્ત વધે છે. રોટલી જેવા ભારે અને ગરમ ખોરાકને બદલે શીતળ ચાંદનીમાં રાખેલી ઠંડી ખીર આરોગવાથી પાચનતંત્ર મજબૂત બને છે, પિત્ત શાંત થાય છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો થાય છે.
