વૈંકુંઠ ચતુર્દશી ક્યારે છે, શું છે તેનું મહત્વ અને કથા

પંચાંગ અનુસાર, વૈકુંઠ ચતુર્દશી કારતક શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશી પર આવે છે.  આ વખતે વૈકુંઠ ચતુર્દશીનું વ્રત 14 નવેમ્બર 2024 ગુરુવારના રોજ રાખવામાં આવશે.આ ચતુર્દશી કાર્તિક પૂર્ણિમા પહેલા અને દેવ ઉઠી એકાદશી પછી આવે છે.  આ ચતુર્દશીનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે.  પુરાણોમાં આ વિશે ત્રણ કથાઓ છે.

ચતુર્દશી તિથિ શરૂ થાય છે - 14 નવેમ્બર સવારે  9.43 વાગ્યે.

ચતુર્દશી તિથિ સમાપ્ત થાય છે - 15 નવેમ્બર  સવારે 6.19 વાગ્યે.

આ પણ વાંચો : ખૂબ જ ચમત્કારિ હોય છે કપૂરનું ઝાડ, તેને ઘરમાં લગાવવાથી દૂર થશે પૈસાની તંગી

વૈકુંઠ ચતુર્દશીનું મહત્વ:-

આ દિવસે ભગવાન શિવ અને વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી બંને દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.આ દિવસે પૂજા, પાઠ, જપ અને ઉપવાસ કરવાથી ભક્ત વૈકુંઠની પ્રાપ્તિ કરે છે.વૈકુંઠ ચતુર્દશીની કથા વાંચવાથી 14000 પાપોના દોષ નષ્ટ થાય છે.શંકર ચતુર્દશીના દેવ છે.  આ તિથિએ ભગવાન શંકરની પૂજા અને વ્રત રાખવાથી વ્યક્તિ તમામ વિલાસની પ્રાપ્તિ કરે છે અને અનેક પુત્રો અને અપાર ધનની પ્રાપ્તિ કરે છે. આ તારીખ ચંદ્ર ગ્રહની જન્મ તારીખ પણ છે.  ચતુર્દશી તિથિ મૂળભૂત રીતે શિવરાત્રી છે, જેને માસિક શિવરાત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

વૈકુંઠ ચતુર્દશીની 3 વાર્તાઓ:-

1. વાર્તા

પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, એકવાર ભગવાન વિષ્ણુ દેવાધિદેવ મહાદેવની પૂજા કરવા કાશી આવ્યા હતા.  મણિકર્ણિકા ઘાટ પર સ્નાન કર્યા પછી, તેમણે 1000 (એક હજાર) સોનેરી કમળના ફૂલોથી ભગવાન વિશ્વનાથની પૂજા કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.  અભિષેક પછી, જ્યારે તેણે પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે ભગવાન શિવે તેમની ભક્તિની પરીક્ષા કરવા માટે એક કમળનું ફૂલ ઘટાડ્યું.

પૂજા પૂર્ણ કરવા માટે ભગવાન શ્રી હરિને 1000 કમળના ફૂલ અર્પણ કરવાના હતા.  ફૂલનો અભાવ જોઈને તેણે વિચાર્યું કે મારી આંખો પણ કમળ જેવી છે.  મને 'કમલ નયન' અને 'પુંડરીકાક્ષ' કહેવાય છે.  આ વિચારીને ભગવાન વિષ્ણુ પોતાના કમળ જેવી આંખો અર્પણ કરવા આગળ આવ્યા.

ભગવાન વિષ્ણુની આ અપાર ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને દેવાધિદેવ મહાદેવ પ્રગટ થયા અને બોલ્યા - હે વિષ્ણુ !  તમારા જેવો મારો ભક્ત દુનિયામાં બીજો કોઈ નથી.  આજની કારતક શુક્લ ચતુર્દશીને હવે 'બૈકુંઠ ચતુર્દશી' કહેવામાં આવશે અને જે આ દિવસે પ્રથમ ઉપવાસ અને પૂજા કરશે તે વૈકુંઠ સંસારને પ્રાપ્ત કરશે.

આ વૈકુંઠ ચતુર્દશી પર ભગવાન શિવે લાખો સૂર્યના તેજ સમાન સુદર્શન ચક્ર ભગવાન વિષ્ણુને અર્પણ કર્યું હતું.  ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુ કહે છે કે આ દિવસે સ્વર્ગના દરવાજા ખુલ્લા રહેશે.  જો નશ્વર જગતમાં રહેતો કોઈપણ વ્યક્તિ આ વ્રતનું પાલન કરશે તો તે વૈકુંઠ ધામમાં પોતાનું સ્થાન નિશ્ચિત કરશે.

2. વાર્તા

વૈકુંઠ ચતુર્દશીની પૌરાણિક કથા અનુસાર, એક સમયે નારદજી પૃથ્વીની આસપાસ ભ્રમણ કરીને વૈકુંઠ ધામમાં પહોંચ્યા હતા.  ભગવાન વિષ્ણુ તેને આદરપૂર્વક બેસાડીને પ્રસન્ન થઈને તેના આવવાનું કારણ પૂછે છે. નારદજી કહે છે- હે પ્રભુ!  તમે તમારું નામ કૃપાનિધાન રાખ્યું છે.  તમારા પ્રિય ભક્તો જ આનાથી ટકી શકે છે.  સામાન્ય સ્ત્રી-પુરુષો વંચિત રહે છે.  તેથી, કૃપા કરીને મને કોઈ સરળ માર્ગ જણાવો જેના દ્વારા સામાન્ય ભક્તો પણ તમારી પૂજા કરીને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી શકે.

આ સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું- હે નારદ!  મારી વાત સાંભળો, જે સ્ત્રી-પુરુષો કાર્તિક શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશીનું વ્રત રાખે છે અને ભક્તિભાવથી મારી પૂજા કરે છે, તેમના માટે સ્વર્ગના દ્વાર ખરી રીતે ખુલી જશે.આ પછી વિષ્ણુજી જય-વિજય બોલાવે છે અને કારતક ચતુર્દશી પર સ્વર્ગના દરવાજા ખુલ્લા રાખવાનો આદેશ આપે છે.  ભગવાન વિષ્ણુ કહે છે કે આ દિવસે જે કોઈ ભક્ત મારા નામની થોડી પણ પૂજા કરશે તેને વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ થશે.

3. વાર્તા

બીજી એક કથા અનુસાર ધનેશ્વર નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો જે ખૂબ જ ખરાબ કામ કરતો હતો અને તેના ઘણા પાપ હતા.  એક દિવસ તેઓ ગોદાવરી નદીમાં સ્નાન કરવા ગયા, તે દિવસે વૈકુંઠ ચતુર્દશી હતી.  તે દિવસે ઘણા ભક્તો ગોદાવરી ઘાટ પર પૂજા કરવા આવ્યા હતા, તે ભીડમાં ધનેશ્વર પણ તેમની સાથે હતા.

આ રીતે તે ભક્તના સ્પર્શથી ધનેશ્વરને પણ પુણ્ય પ્રાપ્ત થયું.  જ્યારે તે મૃત્યુ પામ્યો ત્યારે યમરાજ તેને લઈ ગયા અને નરકમાં મોકલી દીધા. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું કે તે ખૂબ જ પાપી છે પરંતુ તેણે વૈકુંઠ ચતુર્દશીના દિવસે ગોદાવરીમાં સ્નાન કર્યું અને ભક્તોના સત્કર્મોને લીધે તેના તમામ પાપો નાશ પામ્યા અને તેથી તેને વૈકુંઠ ધામ પ્રાપ્ત થશે.  આથી ધનેશ્વરે વૈકુંઠ ધામ પ્રાપ્ત કર્યું.