વાસ્તુ પુરુષની ઉત્પત્તિની પૌરાણિક કથા: જાણો ભગવાન શિવ સાથે શું છે સંબંધ અને બાંધકામ પહેલાં શા માટે થાય છે વાસ્તુ પૂજા
હિન્દુ ધર્મમાં કોઈપણ નવું ઘર, મંદિર કે અન્ય નિર્માણ કાર્ય શરૂ કરતાં પહેલાં વાસ્તુ પૂજન કરવાની પ્રાચીન પરંપરા છે. એવી માન્યતા છે કે વાસ્તુ દેવતાની વિધિવત પૂજા કરવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિનો વાસ થાય છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે વાસ્તુ પુરુષનો જન્મ કેવી રીતે થયો અને નિર્માણ કાર્યમાં તેમની પૂજા શા માટે અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે?
ભગવાન શિવના પરસેવાના ટીપાંમાંથી વાસ્તુ પુરુષની ઉત્પત્તિ
મત્સ્ય પુરાણના ૨૫૧મા અધ્યાય અનુસાર, વાસ્તુ પુરુષની ઉત્પત્તિ ભગવાન શિવ સાથે સંકળાયેલી છે. પૌરાણિક કથા મુજબ, જ્યારે ભગવાન શિવ અને અંધકાસુર રાક્ષસ વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે યુદ્ધ દરમિયાન મહાદેવના લલાટ (કપાળ) પરથી પરસેવાનું એક ટીપું પૃથ્વી પર પડ્યું. તેમાંથી એક વિશાળકાય અને અત્યંત બળશાળી પુરુષ પ્રગટ થયો.
તે જીવ એટલો ભૂખ્યો હતો કે યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા રાક્ષસોના મૃતદેહો અને લોહી પીધા પછી પણ તેની ભૂખ શાંત ન થઈ. તેની અતૃપ્ત ભૂખ સતત વધતી ગઈ અને તેણે ત્રણેય લોક તથા દેવતાઓને ગળી જવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ ભયાનક સ્થિતિ જોઈને સમસ્ત દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા અને બ્રહ્માજીના શરણે પહોંચ્યા.
વાસ્તુ પુરુષ કેવી રીતે બન્યા ‘વાસ્તુ દેવતા’?
જ્યારે તે વિશાળ પુરુષ ત્રિલોકને નષ્ટ કરવા આગળ વધ્યો, ત્યારે બ્રહ્માજીના આદેશથી સમસ્ત દેવતાઓએ ભેગા મળીને તેને પકડી લીધો અને પૃથ્વી પર ઊંધો (મુખ નીચે રહે તેમ) સુવડાવી દીધો. દેવતાઓ તેના અલગ-અલગ અંગો પર સ્થિર થઈ ગયા, જેથી તે હલનચલન ન કરી શકે.
ત્યારબાદ બ્રહ્માજીએ તેને ‘વાસ્તુ પુરુષ’ નામ આપ્યું. વાસ્તુ પુરુષે પોતાની ભૂખ સંતોષવા માટે દેવતાઓને પ્રાર્થના કરી, ત્યારે બ્રહ્માજી અને દેવતાઓએ તેને વરદાન આપ્યું કે: "પૃથ્વી પર જ્યારે પણ કોઈ મનુષ્ય ઘર, નગર, મંદિર, કૂવો કે કોઈ પણ બાંધકામ કરશે, ત્યારે તેણે કાર્યની શરૂઆતમાં અને પૂર્ણતા પર તારી વિધિવત પૂજા તથા બલિ (ભોગ) અર્પણ કરવી પડશે. જે વ્યક્તિ તારું પૂજન નહીં કરે, તું તેના સુખ-સમૃદ્ધિનો ભક્ષણ કરીને તારી ક્ષુધા શાંત કરી શકીશ."
વાસ્તુ પૂજા ક્યારે અને શા માટે કરવામાં આવે છે?
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, વાસ્તુ દેવતાનું પૂજન માત્ર રહેણાંક મકાન પૂરતું સીમિત નથી. નવું મકાન, જળાશય, વાવ, તળાવ, કૂવો, બગીચો કે કોઈ પણ વ્યવસાયિક સંકુલના નિર્માણ પૂર્વે અને ગૃહપ્રવેશ સમયે વાસ્તુ પૂજન અનિવાર્ય ગણાય છે.
મત્સ્ય પુરાણ ઉપરાંત વિવિધ ગ્રંથોમાં મોટા યજ્ઞો અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો વખતે પણ વાસ્તુ મંડળ સ્થાપી પૂજા કરવાનો નિયમ છે. વાસ્તુ પૂજન પાછળનો આધ્યાત્મિક સંદેશ પ્રકૃતિ, ભૂમિ અને પંચમહાભૂતો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો છે. વિધિવત વાસ્તુ શાંતિ કરવાથી ભૂમિદોષ દૂર થાય છે અને વાસ્તુ દેવતાના આશીર્વાદથી પરિસરમાં સદા મંગલમય વાતાવરણ જળવાઈ રહે છે.
