શ્રી કૃષ્ણે 64 દિવસમાં 64 કળાઓ શીખી હતી, જાણો કઈ હતી તે કળાઓ
છેલ્લું અપડેટ : 12 Aug 2025
શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમીનો તહેવાર સમગ્ર દેશમાં ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી 16 ઓગસ્ટના રોજ ઉજવવામાં આવશે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણનો જન્મ ભાદ્રપદ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ અને રોહિણી નક્ષત્રની અષ્ટમી તિથિએ થયો હતો.
શ્રી કૃષ્ણ અને 64 કળાઓ
શાસ્ત્રોમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે, ભગવાન કૃષ્ણ 64 કળાઓમાં સંપૂર્ણ રીતે નિપુણ હતા, પછી ભલે તે સંગીત હોય, નૃત્ય હોય કે અન્ય જ્ઞાન હોય. આશ્ચર્યજનક રીતે, તેમણે આ બધી કળાઓનું જ્ઞાન માત્ર 64 દિવસમાં પ્રાપ્ત કરી લીધું હતું. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, શ્રી કૃષ્ણે ઉજ્જૈનમાં ગુરુ સાંદીપનિના આશ્રમમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમની સાથે, ભાઈ બલરામ અને મિત્ર સુદામા પણ વિદ્યા અભ્યાસ માટે ત્યાં હાજર હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સ્થળ વિશ્વનું સૌથી જૂનું ગુરુકુળ છે. ગુરુ સાંદીપનિના માર્ગદર્શન હેઠળ, શ્રી કૃષ્ણએ ટૂંકા સમયમાં 64 કળાઓનું ઊંડું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, જે આજે પણ અનન્ય માનવામાં આવે છે. તે ચાલો જાણીએ કે, શું છે આ 64 કળાઓ.
કઈ છે આ 64 કળાઓ
શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણના દસમા અધ્યાયના 45મા અધ્યાય મુજબ, શ્રી કૃષ્ણ નીચેની 64 કળાઓમાં નિપુણ હતા-
1- નૃત્ય - નૃત્ય
2- સંગીત વાદ્યો - વિવિધ પ્રકારના સંગીત વાદ્યો વગાડવાનું
3- ગાયન કલા - ગાયન.
૪- નાટક - વિવિધ પ્રકારના અભિવ્યક્તિ અને અભિનય
૫- ઇન્દ્રજલ - જાદુ
૬- નાટક વાર્તાઓનું નિર્માણ
૭- સુગંધિત વસ્તુઓ બનાવવી જેમ કે, અત્તર, તેલ વગેરે
૮- ફૂલોના આભૂષણોથી શણગારવું
૯- ભૂત, પ્રેતને કાબૂમાં રાખવાની કળા
૧૦- બાળકોની રમતો
૧૧- વિજય પ્રાપ્ત કરવાની કળા
૧૨- મંત્ર વિદ્યા
૧૩- સારા અને ખરાબ શુકન જાણવા, પ્રશ્નોના જવાબમાં સારા અને ખરાબ કહેવા
૧૪- વિવિધ આકારમાં રત્નો કાપવા
૧૫- વિવિધ પ્રકારના માતૃકા યંત્ર બનાવવા
૧૬- પ્રતીકાત્મક ભાષા બનાવવી
૧૭- પાણીને બાંધવું
૧૮- લતા બનાવવા
૧૯- ચોખા અને ફૂલોમાંથી પૂજા માટે ભેટો બનાવવી
૨૦- ફૂલોના આસન બનાવવા
૨૧- પોપટ અને મૈના વગેરેની ભાષામાં બોલવું - આ કલા દ્વારા, પોપટ અને મૈનાની જેમ બોલવાનું શીખવવામાં આવે છે.
૨૨- વૃક્ષોની સારવાર
૨૩- ઘેટાં, કૂકડા, બટેર વગેરેને લડાવવાની પદ્ધતિ
૨૪- ઉચ્ચતનની પદ્ધતિ
૨૫- ઘરો વગેરે બનાવવાની કારીગરી
૨૬- કાર્પેટ, ગાલીચા વગેરે બનાવવા
૨૭- સુથારકામ
૨૮- શેરડી વગેરેમાંથી પટ્ટા, લાકડી, તીર વગેરે બનાવવા એટલે કે સાદડીઓ, ખુરશીઓ, પલંગ વગેરે બનાવવા
૨૯- વિવિધ પ્રકારની ખાદ્ય વસ્તુઓ બનાવવા એટલે કે વિવિધ પ્રકારની શાકભાજી, રસ, મીઠાઈઓ, કઢી વગેરે બનાવવાની કળા
૩૦- હાથથી ચાલાક કામ
૩૧- કોઈપણ પ્રકારનો વેશ પહેરવો
૩૨- વિવિધ પ્રકારના પીણાં બનાવવા
૩૩- જુગાર
૩૪- બધા શ્લોકોનું જ્ઞાન
૩૫- કપડાં છુપાવવાની કે બદલવાની કળા
૩૬- દૂરથી લોકો અથવા વસ્તુઓનું આકર્ષણ
૩૭- કપડાં અને ઘરેણાં બનાવવા
૩૮- ગળાનો હાર બનાવવો
૩૯- વિચિત્ર શક્તિઓ દર્શાવવી એટલે કે મંત્રોનો ઉપયોગ કરવો
૪૦- કાન અને વેણી માટે ફૂલોના આભૂષણો બનાવવા
૪૧- કઠપૂતળીઓ બનાવવી, નૃત્ય કરવું
૪૨- મૂર્તિઓ બનાવવી
૪૩- કોયડાઓ ઉકેલવા
૪૪- સોયકામ એટલે કે કપડાં સીવવા, સમારકામ, ભરતકામ. ૪૫ - વાળ સાફ કરવાની કુશળતા
૪૬- મુઠ્ઠીમાં રહેલી વસ્તુ અથવા મનમાં રહેલી વાત કહેવી
૪૭- ઘણા દેશોની ભાષાઓનું જ્ઞાન
૪૮ - મ્લેચ્છ-કાવ્યોને સમજવું - લખવાની કળા અને એવા સંકેતોને સમજવું જે ફક્ત તે જાણકાર જ સમજી શકે
૪૯ - સોનું, ચાંદી વગેરે ધાતુઓ અને હીરા, નીલમ વગેરે જેવા રત્નોનું પરીક્ષણ
૫૦ - સોનું અને ચાંદી બનાવવું
૫૧ - રત્નોનો રંગ ઓળખવો
૫૨- ખાણો ઓળખવી
૫૩- ચિત્રકામ
૫૪- દાંત, કપડાં અને શરીરના ભાગોને રંગવા
૫૫- પલંગ બનાવવો
૫૬- રત્નોનું ફ્લોર બનાવવું એટલે કે ઘરના ફ્લોરના અમુક ભાગમાં મોતી અને રત્નો જડવા.
૫૭- રાજદ્વારી
૫૮- શાસ્ત્રો શીખવવામાં ચતુરાઈ
૫૯- નવી વસ્તુઓ શોધવી
૬૦- સમસ્યાઓનું નિરાકરણ
૬૧- બધા શબ્દકોશોનું જ્ઞાન
૬૨- શ્લોકમાં ખૂટતા શ્લોક અથવા પંક્તિ પૂર્ણ કરવી વગેરે.
૬૩- કપટથી કામ પૂર્ણ કરવું
૬૪- શંખ અને હાથીદાંત સહિત અનેક પ્રકારના કાનના આભૂષણો બનાવવા.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
