Religion: શિવલિંગની પહેલા પૂજા ન કરો, જાણો અંતમાં કરવાનો નિયમ
છેલ્લું અપડેટ : 11 Aug 2025
હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન શિવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. શ્રાવણ માસ, શિવરાત્રી અને અન્ય પવિત્ર પ્રસંગોએ, શિવભક્તો ભોલેનાથના આશીર્વાદ મેળવવા માટે પૂજા કરે છે. શાસ્ત્રો અને પરંપરાઓ અનુસાર, શિવ પૂજા પહેલા ભગવાન ગણેશ, માતા પાર્વતી અને નંદીની પૂજા કરવી ફરજિયાત માનવામાં આવે છે.
આ પરંપરા માત્ર ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ તેની પાછળ ઊંડા આધ્યાત્મિક અને શાસ્ત્રોક્ત કારણો છે.
શિવ પૂજાના નિયમો અને ક્રમનો ઉલ્લેખ શિવ પુરાણ, લિંગ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ અને અગ્નિ પુરાણ જેવા હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ ગ્રંથો અનુસાર, શિવની ક્યારેય એકલા પૂજા કરવામાં આવતી નથી, તેમની પૂજા આખા પરિવાર સાથે કરવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે આ પાછળનું કારણ શું છે અને કોની પૂજા પહેલા કરવામાં આવે છે?
ભગવાન ગણેશની પૂજા પહેલા કરવામાં આવે છે. સ્કંદ પુરાણના અધ્યાય 12 ગણેશ ખંડ અને ગણેશ પુરાણ અનુસાર, ભગવાન ગણેશને પ્રથમ પૂજાપાત્ર માનવામાં આવે છે. તે બધા કાર્યોમાં અવરોધો દૂર કરે છે અને સફળતા આપે છે. શિવ પૂજામાં જો કોઈ ભૂલ કે અવરોધ હોય તો ગણેશ તેને દૂર કરે છે. આ સાથે, શિવ પુરાણના રુદ્ર સંહિતાના કલમ 4 ના અધ્યાય 12-14 માં કહેવામાં આવ્યું છે કે ગણેશ ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના પુત્ર છે.
તેમની પૂજા કરવાથી વ્યક્તિને શિવ પરિવારનો આશીર્વાદ મળે છે. બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે કે ઋષિઓ દ્વારા બધા યજ્ઞ, હવન અને પૂજામાં પ્રથમ ગણેશની પૂજા કરવાનો નિયમ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે, જેથી કાર્ય કોઈપણ અવરોધ વિના પૂર્ણ થાય. ભગવાન ગણેશ જ્ઞાન, વિવેક અને સમૃદ્ધિના દાતા છે. તેમની પૂજા કરવાથી ભક્તનું મન એકાગ્ર થાય છે, અને તે શિવ પૂજા માટે માનસિક અને આધ્યાત્મિક રીતે તૈયાર થાય છે.
ગણેશજીને દૂર્વા, મોદક અને લાલ ફૂલો અર્પણ કરો. આ સાથે, 'ૐ ગણ ગણપતયે નમઃ' નો 108 વાર જાપ કરો. શિવલિંગ પાસે ગણેશજીની મૂર્તિ અથવા યંત્ર સ્થાપિત કરો.
શિવ પુરાણના અધ્યાય 5 અને દેવી ભાગવત પુરાણના સ્કંધ 9, અધ્યાય 1-3 માં, માતા પાર્વતીને શિવના અર્ધાંગિક અને તેમના શક્તિ સ્વરૂપ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. શિવ અને શક્તિનું મિલન સૃષ્ટિનો આધાર છે. આ કારણોસર, શિવ પૂજાની સાથે માતા પાર્વતીની પૂજા ફરજિયાત છે.
લિંગ પુરાણના અધ્યાય 11 માં, એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે પાર્વતીની પૂજા વિના શિવ પૂજા અધૂરી માનવામાં આવે છે, કારણ કે શિવ અને શક્તિ એકબીજાના પૂરક છે. માર્કંડેય પુરાણમાં પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે માતા પાર્વતીની પૂજા કરવાથી ભક્તોને સૌભાગ્ય, સમૃદ્ધિ અને વૈવાહિક સુખ મળે છે, જે શિવ પૂજાના ફળમાં વધુ વધારો કરે છે. માતા પાર્વતી કરુણા, પ્રેમ અને શક્તિનું પ્રતીક છે. તેમની પૂજા કરવાથી, ભક્તનું હૃદય શુદ્ધ બને છે અને તે શિવની ભક્તિને સંપૂર્ણપણે શરણાગતિ આપી શકે છે.
માતા પાર્વતીને સુહાગ વસ્તુઓ (સિંદૂર, મહેંદી, બંગડીઓ) અને લાલ ફૂલો અર્પણ કરો. આ સાથે, 'ઓમ ઉમયાય નમઃ' અથવા 'ઓમ પાર્વતીય નમઃ' નો જાપ કરો. શિવલિંગની ડાબી બાજુ માતા પાર્વતીની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરો.
શિવપુરાણના 15મા અધ્યાય વાવ્ય સંહિતા નંદીને ભગવાન શિવના પરમ ભક્ત અને વાહન તરીકે વર્ણવે છે. તે શિવના દ્વારપાલ અને તેમના ગણોના વડા છે. નંદીની પૂજા કર્યા વિના શિવ મંદિરમાં પ્રવેશ અધૂરો માનવામાં આવે છે. લિંગ પુરાણના 22મા અધ્યાય મુજબ, નંદી શિવની આજ્ઞાનું પાલન કરે છે અને તેમની સેવા કરવા માટે હંમેશા તૈયાર રહે છે. તેમની પૂજા ભક્તમાં ભક્તિ અને સમર્પણની ભાવના જાગૃત કરે છે.
અગ્નિ પુરાણના 53મા અધ્યાય મુજબ, નંદીની પૂજા કરવાથી ભક્તને શિવની નજીક રહેવાનો લહાવો મળે છે અને તેમની પ્રાર્થના સીધી શિવ સુધી પહોંચે છે. નંદી ભક્તિ, નમ્રતા અને સમર્પણનું પ્રતીક છે. તેમની પૂજા ભક્તના અહંકારનો નાશ કરે છે અને તે શિવની કૃપાને પાત્ર બને છે. નંદીને તલ, જવ અને લીલા ચારા સાથે ફૂલો અર્પણ કરો. આ સાથે, 'ઓમ નંદિકેશ્વરાય નમઃ' નો જાપ કરો. શિવલિંગની સામે નંદીની મૂર્તિની પૂજા કરો અને તેમની મૂર્તિના કાનમાં તમારી ઇચ્છા જણાવો.
શિવ પુરાણના ૧૨મા અધ્યાય કોટિ રુદ્ર સંહિતામાં અને ૬૦મા અધ્યાય અગ્નિ પુરાણમાં શિવલિંગની પૂજાનો ઉલ્લેખ છે. આમાં પહેલા ભગવાન ગણેશ, પછી માતા પાર્વતી અને પછી નંદીની પૂજા કરો. ભગવાન શિવની પૂજા અંતમાં કરવી જોઈએ. ફક્ત શિવલિંગની પૂજા કરવાથી પૂજા પૂર્ણ થતી નથી.
