Religion : દરિયામાં સમાઈ ગયેલી કૃષ્ણની સુવર્ણ નગરી: શું આજે પણ દ્વારકાના તળિયે છુપાયેલો છે સોનાનો ખજાનો?

ભગવાન કૃષ્ણની દિવ્ય નગરી, દ્વારકાનું સમુદ્રમાં ડૂબી જવું એ ભારતીય પૌરાણિક કથાઓમાંની એક સૌથી રસપ્રદ વાર્તા છે. શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ અને મહાભારત જેવા ગ્રંથો દ્વારકાને સૌરાષ્ટ્રમાં દિવ્ય સ્થપતિ વિશ્વકર્મા દ્વારા બાંધવામાં આવેલ એક ભવ્ય દરિયાકાંઠાનું શહેર તરીકે વર્ણવે છે. તેના ભવ્ય મહેલો, દરવાજા અને સમૃદ્ધિ સાથે, તે સુવર્ણ નગરી તરીકે પણ જાણીતું હતું. પરંતુ દ્વારકા સમુદ્રની નીચે કેવી રીતે અદૃશ્ય થઈ ગયું, અને શું સોનું હજુ પણ ત્યાં હાજર છે? ચાલો જાણીએ.

ધાર્મિક ગ્રંથો દ્વારકા વિશે શું કહે છે?

હિન્દુ શાસ્ત્રો અનુસાર, મથુરા છોડ્યા પછી, ભગવાન કૃષ્ણે પશ્ચિમ કિનારે દ્વારકાની સ્થાપના કરી. આ શહેર યદુ વંશનું કેન્દ્ર બન્યું અને તેને એક અપવાદરૂપે સમૃદ્ધ અને ભવ્ય વસાહત તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. દ્વારકાનું ડૂબવું યદુ વંશના વિનાશ અને કૃષ્ણના પૃથ્વી પરથી પ્રસ્થાન સાથે જોડાયેલું છે.

ધાર્મિક પરંપરાઓ વિનાશને બે શાપ સાથે જોડે છે.

ગાંધારીનો શ્રાપ

મહાભારતના યુદ્ધ પછી પોતાના પુત્રોના મૃત્યુથી શોકગ્રસ્ત ગાંધારીએ ભગવાન કૃષ્ણને વિનાશ અટકાવવામાં નિષ્ફળ રહેવાનો દોષ આપ્યો. તેણીએ તેમને શ્રાપ આપ્યો કે યદુ વંશ આખરે એ જ ભાગ્યનો સામનો કરશે. ઐતિહાસિક અહેવાલો અનુસાર, યદુ વંશે પાછળથી આંતરિક સંઘર્ષને કારણે પોતાનો નાશ કર્યો. ભગવાન કૃષ્ણે પોતાની પાર્થિવ ફરજો પૂર્ણ કર્યા અને વૈકુંઠ પાછા ફર્યા પછી, સમુદ્રે તે ભૂમિ પાછી મેળવી લીધી જેના પર દ્વારકાની સ્થાપના થઈ હતી.

સાંભ પર ઋષિઓનો શ્રાપ

ભગવાન કૃષ્ણના પુત્ર સાંભ સાથે બીજી એક વાર્તા સંકળાયેલી છે. એવું કહેવાય છે કે સાંભ અને અન્ય યદુ યુવાનોએ એકવાર ગર્ભવતી સ્ત્રીઓનો વેશ ધારણ કરીને ઋષિઓના જૂથની મજાક ઉડાવી હતી અને તેમને આગાહી કરવાનું કહ્યું હતું કે સ્ત્રી છોકરાને જન્મ આપશે કે છોકરીને. છેતરપિંડીથી ગુસ્સે થઈને, ઋષિઓએ સાંભને શ્રાપ આપ્યો કે તે લોખંડની ગદા અથવા મુસળી ઉત્પન્ન કરશે જે આખરે યદુ વંશનો નાશ કરશે.

વિજ્ઞાન શું કહે છે?

આધુનિક દરિયાઈ પુરાતત્વ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સંશોધન એક અલગ દ્રષ્ટિકોણ સૂચવે છે. ગુજરાતના પશ્ચિમ કિનારાએ હજારો વર્ષોમાં મોટા પર્યાવરણીય અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ફેરફારોનો અનુભવ કર્યો છે.

એક સંભવિત સમજૂતી છેલ્લા હિમયુગ પછી સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો છે. જેમ જેમ વૈશ્વિક તાપમાન વધ્યું અને બરફની ચાદર ઓગળી ગઈ, સમુદ્રનું સ્તર વધ્યું, જેનાથી પ્રાચીન દરિયાકાંઠાની વસાહતોને અસર થઈ. બીજી શક્યતા ભૂકંપ અને સુનામીનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત ભૂકંપની રીતે સક્રિય પ્રદેશમાં સ્થિત છે, અને શક્તિશાળી ભૂકંપ અથવા સંકળાયેલ સુનામી પ્રવૃત્તિ સમય જતાં દરિયાકાંઠાની વસાહતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અથવા ડૂબી શકે છે.

આ કારણોસર, વિજ્ઞાન એવું સ્થાપિત કરતું નથી કે આખું સુપ્રસિદ્ધ શહેર રાતોરાત અદૃશ્ય થઈ ગયું. તેના બદલે, ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ફેરફારો, દરિયાકાંઠાની પ્રક્રિયાઓ અને કુદરતી આફતોએ આ પ્રદેશમાં પ્રાચીન વસાહતોને ડૂબી જવામાં ફાળો આપ્યો હશે.

શું સમુદ્રની નીચે હજુ પણ સોનું અસ્તિત્વમાં છે?

પુરાતત્વીય શોધના આધારે, જવાબ એ છે કે સોનાની કોઈ પુષ્ટિ થયેલ શોધ થઈ નથી. સોનાના શહેર તરીકે દ્વારકાનું વર્ણન ધાર્મિક અને સાહિત્યિક રીતે એક અપવાદરૂપે સમૃદ્ધ અને ભવ્ય શહેર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ અભિવ્યક્તિને તેની સમૃદ્ધિ અને વૈભવના પ્રતીક તરીકે પણ અર્થઘટન કરી શકાય છે. પાણીની અંદરના સંશોધને પરંપરાગત અહેવાલોમાં વર્ણવેલ સોનાના વિશાળ જથ્થાની હાજરી સ્થાપિત કરી નથી.

પુરાતત્વશાસ્ત્રે શું શોધી કાઢ્યું છે?

ઓખા અને બેટ દ્વારકાની આસપાસના વિસ્તારો સહિત ગુજરાતના દરિયાકાંઠે પાણીની અંદરના સંશોધનમાં નોંધપાત્ર રસપ્રદ પુરાતત્વીય અવશેષો બહાર આવ્યા છે. પાણીની અંદરના સંશોધનમાંથી મળેલા તારણોમાં મોટા પથ્થરના બાંધકામો અને શક્ય કિલ્લેબંધીના અવશેષો, દરિયાઈ પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલા પ્રાચીન પથ્થરના લંગર, માટીકામ, સ્થાપત્યના ટુકડાઓ, શિલ્પો, સિક્કા અને સીલનો સમાવેશ થાય છે.

નોંધ:-   આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.