રાક્ષસી હોવા છતાં પૂજાય છે ત્રિજટા! જાણો માતા સાતી પાસેથી તેને કયા વરદાન મળ્યા હતા ?

વાલ્મીકિ રામાયણ અને રામચરિતમાનસ... બંને ગ્રંથોમાં એક રહસ્યમય અને દયાળુ પાત્રનો ઉલ્લેખ છે જેને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. આ પાત્ર ત્રિજટા છે, જે લંકાની રાક્ષસી હોવા છતાં, ન્યાયીપણા અને કરુણાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. રાવણે ત્રિજટાને મુખ્ય રક્ષક તરીકે રાખી હતી. અશોક વાટિકામાં માતા સીતાના સૌથી મુશ્કેલ સમયમાં, ત્રિજટા તેનો ટેકો બની હતી, માત્ર તેમને દિલાસો આપતી નહોતી પણ તેમના સપના દ્વારા રાવણના અંત અને રામના વિજયની ભવિષ્યવાણી પણ કરતી હતી. આ રાક્ષસીએ ઓછામાં ઓછા બે વાર સીતાને રાવણના ક્રોધથી બચાવી હતી. તેની વાર્તા રામાયણના અજાણ્યા પ્રકરણોમાંની એક છે જે આજે પણ લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરે છે. તો ચાલો જાણીએ કે રાવણ સામેના યુદ્ધમાં વિજય પછી ત્રિજટાનું શું થયું.

ત્રિજટા લંકામાં સીતાની શુભચિંતક બની.

ત્રિજટા રામાયણનું એક પાત્ર છે. રામચરિત માનસ અને વાલ્મીકિ રામાયણમાં તેનો ઉલ્લેખ છે. જોકે, દક્ષિણ એશિયાઈ દેશોમાં પ્રચલિત રામાયણના વિવિધ સંસ્કરણોમાં તેનો ઉલ્લેખ વધુ વ્યાપક રીતે જોવા મળે છે. જ્યારે રાવણે સીતાને જંગલમાંથી અપહરણ કરીને અશોક વાટિકામાં રાખી હતી, ત્યારે વિવિધ રાક્ષસોએ તેને વિવિધ રીતે હેરાન કરી હતી. ત્રિજટાએ જ તેનું રાક્ષસોથી રક્ષણ કર્યું હતું અને તેને સાંત્વના પણ આપી હતી.

વિભીષણની પુત્રી રામની ભક્ત હતી

રામચરિત માનસ અને રામાયણ અનુસાર, ત્રિજટા રાક્ષસ વિભીષણની પુત્રી હતી. તેના પિતા વિભીષણની જેમ, તે પણ રામની ભક્ત હતી. ત્રિજટાની માતાનું નામ શર્મા હતું. આ સંબંધે તેને રાવણની ભત્રીજી બનાવી. જ્યારે સીતાનું કેદમાંથી અલગ થવું સહન કરવું મુશ્કેલ બન્યું, ત્યારે તેણે પોતાનો જીવ લેવાનું વિચાર્યું. ત્રિજટાને ચિતા તૈયાર કરવા અને તેને અગ્નિદાહ આપવાનું કહેવામાં આવ્યું. ત્રિજટાએ સમજદારીપૂર્વક સીતાની વિનંતીને ફગાવી દીધી, પ્રશ્ન કર્યો કે આટલા મોડા સમયે તેને આગ ક્યાં મળશે. વધુમાં, બે વાર રાવણ ગુસ્સે થયો અને તેણે સીતાને મારી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ત્રિજટાએ તેને શાંત પાડ્યો અને તેનું રક્ષણ કર્યું.

રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધ પછી ત્રિજટાનું શું થયું?

વાલ્મીકિ રામાયણમાં તેનો ઉલ્લેખ ન હોવા છતાં, અન્ય ભાષાઓના સંસ્કરણોમાં ત્રિજટાના અસંખ્ય વર્ણનો છે. કાકવિન રામાયણના ઇન્ડોનેશિયન સંસ્કરણ મુજબ, રાવણે અશોક વાટિકામાં 300 રાક્ષસોને રક્ષકો તરીકે તૈનાત કરી હતી. તેમાંથી, ત્રિજટા એકમાત્ર હતી જેણે સીતાને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. બાલારામાયણમાં જણાવાયું છે કે વિજય પછી, ત્રિજટા સીતા સાથે પુષ્પક વિમાનમાં અયોધ્યા ગઈ. આનંદ રામાયણમાં પણ આ જ વાર્તા વર્ણવવામાં આવી છે. પાછળથી, જ્યારે સીતા લંકા પરત ફર્યા, ત્યારે તેણે વિભીષણની પત્ની, શર્માને ત્રિજટાની સંભાળ રાખવા કહ્યું જે રીતે તેણે અશોક વાટિકામાં તેની સંભાળ રાખી હતી. ઇન્ડોનેશિયાના "કાકવિન રામાયણ" માં જણાવાયું છે કે યુદ્ધ પછી, સીતાએ ત્રિજટાને ઘણી કિંમતી ભેટો આપી.

ત્રિજટાને માતા સીતા તરફથી કયા વરદાન મળ્યા?

પ્રચલિત માન્યતા અનુસાર, લંકામાં બંદીવાસ દરમિયાન અશોક વાટિકામાં માતા સીતાનું રક્ષણ અને દિલાસો આપતી રાક્ષસી ત્રિજટાને ભગવાન રામ અને માતા સીતા તરફથી અનેક વરદાન મળ્યા. પ્રથમ, મુક્તિ અને કાશીમાં સ્થાન. પ્રસન્ન થઈને, માતા સીતાએ ત્રિજટાને વારાણસી (કાશી) મોકલી અને તેને વરદાન આપ્યું કે તે હંમેશા કાશીમાં પૂજનીય રહેશે. બીજું, તેણીને ક્રોધમાં કરવામાં આવેલા શ્રાદ્ધ વિધિઓનું ફળ મળશે. પુરાણો અનુસાર, ભગવાન રામે ત્રિજટાને વરદાન આપ્યું હતું કે યોગ્ય વિધિ વિના અથવા ક્રોધમાં કરવામાં આવેલા કોઈપણ શ્રાદ્ધ વિધિ, હવન વગેરેનું પણ ફળ મળશે.

વારાણસીમાં ત્રિજટા મંદિર

વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ મંદિરની નજીક, ત્રિજટાને સમર્પિત એક મંદિર છે. દંતકથા છે કે જ્યારે ત્રિજટા પુષ્પક વિમાનમાં સીતા સાથે લંકાથી અયોધ્યા જઈ રહી હતી, ત્યારે સીતાએ તેમને કહ્યું કે તેમને અયોધ્યા જવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં કારણ કે તે એક રાક્ષસી છે. ત્યારબાદ સીતાએ સૂચવ્યું કે તેમને વારાણસી જવું જોઈએ, જ્યાં તેમને મુક્તિ મળશે અને દેવી તરીકે પૂજા કરવામાં આવશે. હવે, મંદિરમાં દરરોજ ત્રિજટાની પૂજા કરવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ તેમની ઇચ્છાઓની પરિપૂર્ણતા માટે મંદિરમાં આવે છે. ત્રિજટાને મૂળા અને રીંગણાનો પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે.

નોંધ:-   આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.