છઠ પૂજા વિશેષ: આ પૂજામાં કેમ નાકથી લઈને માથાના સેથા સુધી સિંદૂર લગાવે છે? જાણો તેની પૌરાણિક કથા અને મહત્વ

છઠ પૂજા દરમિયાન મહિલાઓના પરંપરાગત શણગારમાં સિંદૂર ખાસ ભૂમિકા ભજવે છે. છઠ પૂજા દરમિયાન નાકથી માથાના સેથા સુધી સિંદૂર લગાવવાની પરંપરા બિહાર, ઝારખંડ, પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ અને નેપાળમાં પ્રચલિત છે. આ પરંપરા પાછળ ઘણી પૌરાણિક વાર્તાઓ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ છે. લાલ અને નારંગી સિંદૂરનું અલગ મહત્વ છે.

છઠ પૂજા દરમિયાન સિંદૂર લગાવવાનું કારણ ફક્ત મહિલાઓ માટે સોળ શણગારમાંથી એક નથી. નાકથી કપાળ સુધી સિંદૂર લગાવવા પાછળ વૈજ્ઞાનિક કારણો પણ છે. આ લેખમાં, આપણે જાણીશું કે છઠ પૂજા દરમિયાન નારંગી સિંદૂર કેમ લગાવવામાં આવે છે અને નાકથી માથા સુધી સિંદૂર કેમ લગાવવામાં આવે છે.

હિન્દુ ધર્મમાં સિંદૂરનું મહત્વ:

પરિણીત મહિલાઓ વાળના સેથા સુધી સિંદૂર લગાવે છે તે તેમના વૈવાહિક જીવનનું પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે સિંદૂર જેટલું લાંબુ હોય છે, પતિનું આયુષ્ય જેટલું લાંબુ હોય છે. તે લાંબા આયુષ્ય, સુખી લગ્ન અને ભક્તિનું પ્રતીક છે.

લાલ અને નારંગી સિંદૂર વચ્ચેનો તફાવત:

જ્યારે સામાન્ય દિવસોમાં લગાવવામાં આવતો લાલ સિંદૂર હિન્દુ પરિણીત સ્ત્રીઓના સોળ શણગારમાંથી એક છે, જે તેમના પતિ પ્રત્યેના પ્રેમ, ભક્તિ અને વફાદારીનું પ્રતીક છે, ત્યારે છઠ પૂજા દરમિયાન વાળના સેથાને ભરવા માટે નારંગી સિંદૂરનો ઉપયોગ થાય છે. નારંગી સૂર્ય ભગવાનનું પ્રતીક છે, અને આ તહેવાર ખાસ કરીને સૂર્ય ઉપપાનને સમર્પિત છે. તેથી, નારંગી સિંદૂર ઉપવાસ કરતી સ્ત્રીઓમાં ઊર્જા, શુદ્ધતા અને સકારાત્મકતા લાવે છે તેવું માનવામાં આવે છે.

નાકથી સેથા સુધીના સિંદૂર પાછળની વાર્તા:

આ પરંપરા પાછળ એક પૌરાણિક કથા છે. વીરવન નામનો એક યુવાન જંગલમાં તેની બહાદુરી માટે પ્રખ્યાત હતો. તે શિકારી અને વીર યોદ્ધા હતો. તેણે ધીર્મતી નામની એક યુવતીને જંગલી પ્રાણીઓથી બચાવી. આ પછી, બંને સાથે રહેવા લાગ્યા. તે જ જંગલમાં કાલુ નામનો એક માણસ રહેતો હતો, જેને ધીર્મતી અને વીરવનનો સાથ ગમતો ન હતો.

એક દિવસ, શિકાર કરતી વખતે, વીરવન અને ધીર્મતી ખૂબ દૂર મુસાફરી કરી, પરંતુ તેમને કોઈ શિકાર મળ્યો નહીં. ધીર્મતી પાણીની શોધમાં નીકળેલા વીરવનની રાહ જોઈ રહી હતી. કાલુએ તક ઝડપી લીધી અને વીરવન પર હુમલો કર્યો, તેને ઘાયલ કર્યો. અવાજ સાંભળીને ધીર્મતી દોડી આવી અને કાલુ પર દાતરડાથી હુમલો કર્યો.

આ લડાઈમાં, ધીર્મતીએ પોતાની બહાદુરીથી કાલુનો અંત આણ્યો. ધીર્મતીની બહાદુરીની પ્રશંસા કરતા, વીરવન તેના માથા પર પ્રેમથી હાથ મૂક્યો. તેના કપાળ પર લોહીના ડાઘા પડ્યા. ત્યારથી, સિંદૂરને બહાદુરી, પ્રેમ અને આદરનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. છઠના તહેવાર દરમિયાન નાક પર સિંદૂર લગાવવાથી પતિના લાંબા આયુષ્યની કામના કરવામાં આવે છે.

એક વૈજ્ઞાનિક કારણ પણ છે:

નાકથી કપાળ સુધીનો વિસ્તાર અજના ચક્ર સાથે જોડાયેલો છે. તેને સક્રિય કરવાથી માનસિક શાંતિ, સકારાત્મક ઉર્જા અને ધ્યાન વધે છે. તેથી, નાકથી વાળના સેથા સુધી સિંદૂર લગાવવું માત્ર ધાર્મિક જ નહીં પણ માનસિક રીતે પણ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.

મહાભારત યુગની એક વાર્તા:

મહાભારતની એક વાર્તા અનુસાર, જ્યારે દુશાસન દ્રૌપદીના રૂમમાં આવ્યો, ત્યારે તેણીએ મેકઅપ કર્યો ન હતો. દુશાસન દ્રૌપદીના વાળ પકડીને તેને દરબારમાં ખેંચવા લાગ્યો. દ્રૌપદી સિંદૂર લગાવ્યા વિના તેના પતિઓ સમક્ષ હાજર થઈ શકતી ન હતી. જ્યારે દ્રૌપદીને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો, ત્યારે તેણે ઝડપથી સિંદૂરનો ડબ્બો તેના માથા પર ફેરવ્યો. તે આકસ્મિક રીતે તેના નાક પર પડી ગયો. ત્યારથી, સ્ત્રીઓ આદર અને રક્ષણના પ્રતીક તરીકે નાક સુધી લાંબો સિંદૂર લગાવે છે. તેથી, વસ્ત્રો ઉતાર્યા પછી, દ્રૌપદીએ તેના વાળ ખુલ્લા રાખ્યા અને હંમેશા નાક સુધી લાંબો સિંદૂર લગાવ્યો.

નોંધ:  આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.