Business Plus: OPECમાંથી UAE ખસી જતા વૈશ્વિક ક્રૂડ બજારમાં મોટા ફેરફારોના સંકેત, જાણો યુએઈના આ નિર્ણયથી ભારતને ફાયદો કે નુકશાન
છેલ્લું અપડેટ : 04 May 2026
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (યુએઈ) એ ૧૨ સભ્યોના તેલ નિકાસ કરનારા દેશોના જૂથ ઓપેકમાંથી ખસી જવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેલ ઉત્પાદક દેશોના આ જૂથે દાયકાઓથી તેલ બજારને પ્રભાવિત કર્યું છે. ઓપેકમાં ત્રીજા ક્રમના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક યુએઈ એ પણ ૨૨ સભ્યોના ઓપેક પ્લસ જોડાણમાંથી ખસી જવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય માટે આર્થિક અને રાજકીય બંને કારણો જવાબદાર છે.
આર્થિક મોરચે, આનાથી યુએઈ ને સમય જતાં તેની ક્ષમતા અને ઉત્પાદન વધારવાની વધુ તક મળશે. સ્પષ્ટપણે, ભાવ કરતાં જથ્થા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. અંદાજ મુજબ, યુએઈ ની ઉત્પાદન ક્ષમતા દરરોજ આશરે ૫ મિલિયન બેરલ છે, પરંતુ વર્તમાન ઓપેક ક્વોટા હેઠળ, તેને દરરોજ આશરે ૩.૪ મિલિયન બેરલ પંપ કરવાની મંજૂરી છે, જેને તે અન્યાયી માને છે.
આમ, તે ઝડપથી વૈશ્વિક પુરવઠો વધારી શકે છે, જેનાથી કિંમતો ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. રાજકીય મોરચે, યુએઈ અહેવાલ મુજબ આ ક્ષેત્રના દેશોએ ઈરાન મુદ્દાને કેવી રીતે સંભાળ્યો છે તેનાથી અસંતુષ્ટ છે. તાજેતરના યુદ્ધ દરમિયાન તેને નોંધપાત્ર સંખ્યામાં હુમલાઓનો સામનો કરવો પડયો હતો. તેલના જથ્થામાં વધારો થવાથી થતી આવક છેલ્લા બે મહિનામાં થયેલા નુકસાનને ભરપાઈ કરવામાં મદદ કરશે.
યુએઈના ઉપાડથી ઓપેકના ભવિષ્ય અને વૈશ્વિક તેલના ભાવોને પ્રભાવિત કરવાની તેની ક્ષમતા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં, તાજેતરના વર્ષોમાં વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં તેનો પ્રભાવ ઘટયો છે. આ આંશિક રીતે યુએસમાં તેલ ઉત્પાદનમાં વધારો થવાને કારણે છે. ઘણી વખત, ઓપેક સભ્યોએ ભાવ પ્રમાણમાં ઓછા રાખવા અને યુએસ શેલ ઓઇલ ઉત્પાદનમાં રોકાણને અશક્ય બનાવવા માટે વધુ તેલ પમ્પ કર્યું હતું.
તેમ છતાં, યુએસમાં તેલનું ઉત્પાદન સતત વધતું રહ્યું છે. હવે, યુએઈના ઉપાડ સાથે, શક્ય છે કે કેટલાક અન્ય ઓપેક સભ્યો પણ રોકાણ અને ઉત્પાદન સંબંધિત નિર્ણયો લેવામાં વધુ સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આ મધ્યમ ગાળામાં વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકે છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં, ભૂતકાળમાં એવા કિસ્સાઓ બન્યા છે જ્યાં ઓપેક સભ્યો તેમના વચન આપેલા ક્વોટાનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ ગયા, જેના કારણે કિંમતોને નિયંત્રિત કરવાની તેમની ક્ષમતા પર અસર પડી હતી.
જોકે, યુએઈના ખસી જવાની અસર ત્યારે જ દેખાશે જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં બેવડી નાકાબંધી હટાવવામાં આવશે. હાલમાં, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મડાગાંઠ કેટલો સમય ચાલુ રહેશે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા નથી, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ગંભીર અસર કરશે. અહેવાલો સૂચવે છે કે ઈરાનના પ્રસ્તાવો યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સ્વીકાર્ય નથી.સ્ટ્રેટમાં યુએસ નાકાબંધી સાથે, ટ્રમ્પ ઈરાન પર આર્થિક દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જે હાલમાં બિનઅસરકારક લાગે છે. જ્યારે આ ક્ષેત્રમાંથી ક્રૂડ તેલ પુરવઠો ફરી શરૂ થવાનું ટૂંકા ગાળામાં અનિશ્ચિત રહે છે, ત્યારે ઓપેકની નબળાઈ મધ્યમ ગાળામાં ક્રૂડ તેલના ભાવને કાયમી ધોરણે ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. ભારત તેના ક્રૂડ ઓઇલ વપરાશના ૮૫% થી વધુ માટે આયાત પર આધાર રાખે છે અને નીચા ભાવથી તેને ફાયદો થશે. યુએઈ ભારતના ટોચના સપ્લાયર્સમાંનો એક છે. બંને દેશો મોટા તેલ વેપાર વોલ્યુમ માટે લાંબા ગાળાના કરારો કરી શકે છે, જે વધુ સ્થિરતા અને આગાહી સુનિશ્ચિત કરે છે.
યુએઈની પાઇપલાઇન ક્ષમતામાં પણ સુધારો અપેક્ષિત છે, જેનાથી તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરી શકશે. જો કે, પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટીનો ઉકેલ આવે તો જ નજીકના ગાળાના ફાયદા પ્રાપ્ત થશે. ઠરાવની શરતો પર ઘણું નિર્ભર રહેશે. જો ઈરાનને પણ મુક્તપણે ક્રૂડ તેલ વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવે, તો ઉપલબ્ધતા વધુ વધશે અને આયાતકારો માટે કિંમતો પર સકારાત્મક અસર પડશે.
યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (યુએઈ) દ્વારા ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ ધ પેટ્રોલિયમ એકસપોર્ટિંગ કન્ટ્રીઝ (ઓપેક)માંથી નીકળી જવાના નિર્ણય છતાં ક્રુડ તેલના ભાવ હજુ પણ ઊંચા ચાલુ રહેશે તેમ બજારના વર્તુળો મત ધરાવી રહ્યા છે.
હોર્મુઝ ખાડી બંધ થઈ જવાને કારણે પશ્ચિમ એશિયા વિસ્તારમાં તેલનો પૂરવઠો ઘટી ગયો છે. હોર્મુઝની ખલેલ, ભૌગોલિકરાજકીય જોખમ તથા જહાજોની અછતની સ્થિતિમાં ઓપેકના આ નિર્ણયથી ક્રુડ તેલના ભાવ તાત્કાલિક નીચે નહીં જાય એમ ક્રુડ ઓઈલના એક ટ્રેડરે જણાવ્યું હતું.
ઓપેકમાંથી છૂટા પડવામાં યુએઈને તકવાદનો લાભ મળી રહેશે. ઈરાન સામેના યુદ્ધ બાદ એટલે કે માર્ચના પ્રારંભથી ક્રુડ તેલના ભાવમાં ૫૨ ટકા જેટલો વધારો થયો છે. અમેરિકા-ઈરાન મડાગાંઠ લાંબો સમય સુધી ચાલુ રહેશે તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે જેને કારણે ક્રુડ તેલના ભાવ ઊંચા જળવાઈ રહેશે. ક્રુડ તેલના પ્રતિ બેરલ ૧૧૦ ડોલરના ભાવ ભારત માટે નેગેટિવ બની રહેશે. ઊંચા ભાવથી ભારતના આર્થિક વિકાસ દર સામે જોખમ રહેશે અને ફુગાવો પણ ઊંચો જોવા મળશે એમ અન્ય એક એનાલિસ્ટે જણાવ્યું હતું.
