વિશ્વ પોલિયો દિવસ વિશેષ: બાળકો માટે કેમ સંજીવની સમાન છે પોલિયોની રસી? 

પોલિયો બાળકો માટે એક ગંભીર બીમારી છે, જે તેની ચેતાતંત્ર (નર્વસ સિસ્ટમ) પર હુમલો કરે છે. આ બીમારી પોલિયોવાયરસના ચેપથી થાય છે અને મુખ્યત્વે 5 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકોને અસર કરે છે. તેના કારણે બાળકના હાથ-પગમાં કાયમી લકવો (અપંગતા) આવી શકે છે. કેટલાક ગંભીર કિસ્સાઓમાં આ બીમારી જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે, પરંતુ સમયસર રસીકરણ કરાવીને આનાથી બચાવ કરી શકાય છે. આ જ કારણ છે કે બાળકોને જન્મ પછી તરત જ પોલિયોની રસી આપવામાં આવે છે. સાથે જ પોલિયોના ટીપાં પણ પીવડાવવામાં આવે છે. ભારતમાં પોલિયોને નાબૂદ કરવા માટે ‘બે ટીપાં જિંદગીના’ અભિયાને મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. અહીં જાણો પોલિયોની રસી શા માટે જરૂરી છે અને બાળકોને કઈ ઉંમર સુધી આનો ખોરાક આપવો જોઈએ.

શું છે વિશ્વ પોલિયો દિવસનું મહત્વ?

દર વર્ષે 24 ઓક્ટોબરે વિશ્વ પોલિયો દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આની શરૂઆત રોટરી ઇન્ટરનેશનલે પોલિયોની પ્રથમ સફળ રસી વિકસાવનાર અમેરિકી વૈજ્ઞાનિક ડૉ. જોનાસ સાલ્કના જન્મદિન નિમિત્તે કરી હતી. આ દિવસનો મુખ્ય હેતુ વિશ્વભરમાં પોલિયો પ્રત્યે જાગૃતિ વધારવાનો અને આ બીમારીને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાના પ્રયાસોને મજબૂત કરવાનો છે. વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) એ વર્ષ 2014માં ભારતને પોલિયો મુક્ત જાહેર કર્યું હતું. દેશમાં પોલિયોનો છેલ્લો કિસ્સો વર્ષ 2011માં સામે આવ્યો હતો.

પોલિયોનું રસીકરણ શા માટે જરૂરી છે?

પોલિયોવાયરસ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના મળના સંપર્કમાં આવવાથી અથવા દૂષિત પાણી અને ખોરાક દ્વારા ફેલાય છે. આ વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશ કર્યા પછી ચેતાતંત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે. આનાથી બાળકને કાયમી વિકલાંગતાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. પોલિયોનો કોઈ ઇલાજ નથી. આવામાં રસીકરણ જ આનાથી બચવાનો સૌથી અસરકારક ઉપાય છે. બાળકોને નિર્ધારિત સમયે પોલિયોની રસી આપવાથી તેમનામાં બીમારીનો ભય ઘટે છે.

બાળકોને કઈ ઉંમર સુધી પીવડાવવી જોઈએ પોલિયોની દવા?

ભારતમાં 0 થી 5 વર્ષ સુધીના બાળકોને રાષ્ટ્રીય પલ્સ પોલિયો અભિયાન દરમિયાન ઓરલ પોલિયો વેક્સિન (OPV)નો ખોરાક આપવામાં આવે છે. અભિયાન દરમિયાન બાળકોને પોલિયોના ટીપાં ચોક્કસ પીવડાવવા જોઈએ, ભલે તેને પહેલાં નિયમિત રસીઓ આપવામાં આવી હોય. બાળકોને પોલિયોથી બચાવવા માટે બે પ્રકારની રસીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે:

ઓરલ પોલિયો વેક્સિન (OPV): આ મોં દ્વારા પીવડાવવામાં આવે છે. પલ્સ પોલિયો અભિયાન દરમિયાન 5 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકોને આનો ખોરાક આપવામાં આવે છે.

ઇનએક્ટિવેટેડ પોલિયો વેક્સિન (IPV): આ ઇંજેક્શનના રૂપમાં આપવામાં આવે છે. તેને રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમના નિર્ધારિત સમયપત્રક મુજબ મુકવાવું જોઈએ.

પોલિયોથી બચવા માટે શું કરવું?

બાળકોનું રસીકરણ સમયસર કરાવો અને પલ્સ પોલિયો અભિયાન દરમિયાન મળતો ખોરાક ચૂકશો નહીં. આ સિવાય ઘર અને આસપાસ સ્વચ્છતા રાખો, શૌચાલયનો ઉપયોગ કરો અને ભોજન કરતા પહેલાં તથા શૌચક્રિયા પછી હાથ સારી રીતે ધોવો. યાદ રાખો, ભારતમાં પોલિયો મુક્ત સ્થિતિ જાળવી રાખવા માટે દરેક બાળકનું રસીકરણ અત્યંત જરૂરી છે.