Health News / VIDEO : નવતપાની આકરી ગરમી: આ 5 લોકોએ રાખવી પડશે ખાસ સાવચેતી, જાણો બચવાના ઉપાયો
છેલ્લું અપડેટ : 28 May 2026
ગરમી દર વર્ષે પડે છે, પરંતુ નવતપાના 9 દિવસ લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર કંઈક અલગ જ અસર કરે છે. સવારથી લઈને મોડી સાંજ સુધી કાળઝાળ ગરમી અને લૂ (ગરમ પવનો) શરીરની તાકાત ઝડપથી ઘટાડવા લાગે છે. દેશના ઘણા શહેરોમાં તાપમાન 45 ડિગ્રીને પાર પહોંચી ગયું છે અને આવા હવામાનમાં નાની સરખી બેદરકારી પણ ભારે પડી શકે છે. ખાસ કરીને એવા લોકો કે જેનું શરીર જલ્દી ડીહાઇડ્રેટ (પાણીની અછત) થઈ જાય છે અથવા જેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઈમ્યુનિટી) નબળી હોય છે, તેના માટે આ સમય ખૂબ જ મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. આ વખતે નવતપા 25 મેથી શરૂ થઈને 2 જૂન સુધી રહેશે.
હવામાન વિભાગ પણ સતત લોકોને બપોરના સમયે બહાર નીકળવાનું ટાળવાની સલાહ આપી રહ્યું છે. ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે આ દિવસોમાં હીટ સ્ટ્રોક (લૂ લાગવી), ચક્કર આવવા, સખત માથાનો દુખાવો અને નબળાઈના કેસો ઝડપથી વધી જાય છે. ઘણા લોકો તેને સામાન્ય ગરમી સમજીને અવગણના કરે છે, પરંતુ આ ભૂલ પછીથી ગંભીર સમસ્યાનું કારણ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં એ જાણવું જરૂરી છે કે કયા લોકોને સૌથી વધુ જોખમ છે અને તેમણે શું સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
નવતપામાં કેમ વધી જાય છે જોખમ?
નવતપા દરમિયાન સૂર્યના કિરણો સીધા પૃથ્વી પર પડે છે, જેના કારણે તાપમાન અચાનક ખૂબ વધી જાય છે. ગરમ પવનો શરીરનું પાણી ઝડપથી ઓછું કરે છે અને પરસેવા દ્વારા જરૂરી મિનરલ્સ (ક્ષાર) પણ બહાર નીકળી જાય છે. આ જ કારણ છે કે લોકો જલ્દી થાક અનુભવવા લાગે છે. જો શરીરને સમયસર પાણી અને આરામ ન મળે, તો હીટ સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે. ઘણીવાર લોકોને અચાનક ચક્કર આવવા લાગે છે અથવા બેહોશી જેવી સ્થિતિ પણ થઈ શકે છે. આથી જ ડૉક્ટરો આ દરમિયાન વધુ સતર્ક રહેવાની સલાહ આપે છે.
આ 5 વર્ગના લોકોએ વધુ સાવધ રહેવું પડશે
1. વૃદ્ધોને સૌથી વધુ જોખમ
ઉંમર વધવાની સાથે ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. ઘરના વડીલો અને વૃદ્ધો માટે નવતપા ખૂબ મુશ્કેલ સમય હોઈ શકે છે. ઉંમર વધવાની સાથે શરીરની ગરમીને નિયંત્રિત કરવાની શક્તિ ઓછી થવા લાગે છે. પરસેવો પણ ઓછો વળે છે, જેના કારણે શરીર પોતાની જાતને ઠંડુ રાખી શકતું નથી. ઘણી વખત વૃદ્ધો પાણી ઓછું પીવે છે અથવા તેમને તરસ ઓછી લાગે છે. આનાથી શરીરમાં પાણીની અછત ઝડપથી થવા લાગે છે. ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે આવા લોકોને દિવસભર થોડું-થોડું પાણી આપતા રહેવું જોઈએ. તેમને ઠંડી જગ્યાએ રાખો અને બપોરના તડકાથી સંપૂર્ણપણે બચાવો.
2. નાના બાળકોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
બાળકોનું શરીર જલ્દી ડીહાઇડ્રેટ થાય છે. નાના બાળકોનું શરીર સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત હોતું નથી, તેથી તેઓ આકરી ગરમી ઝડપથી સહન કરી શકતા નથી. રમતી વખતે તેમને તરસ લાગવાનો પણ અંદાજ નથી આવતો અને આ જ બાબત મુશ્કેલી વધારી દે છે. અવારનવાર જોવામાં આવે છે કે ઉનાળામાં બાળકોને ઉલ્ટી, નબળાઈ અને તાવ જેવી સમસ્યાઓ થવા લાગે છે. ડૉક્ટરો સલાહ આપે છે કે બાળકોને બપોરે 12 થી 4 વાગ્યા સુધી બહાર ન મોકલો. તેમને નાળિયેર પાણી, લીંબુ પાણી, છાશ અને જ્યુસ જેવી વસ્તુઓ આપતા રહો.
3. સગર્ભા (ગર્ભવતી) મહિલાઓએ કેમ એલર્ટ રહેવું જોઈએ?
ગર્ભાવસ્થામાં શરીરને વધુ પાણી અને પોષણની જરૂર હોય છે. આવી સ્થિતિમાં અસહ્ય ગરમી મુશ્કેલી વધારી શકે છે. વધુ સમય તડકામાં રહેવાથી ચક્કર આવવા, થાક લાગવો અને બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા થઈ શકે છે. ઘણી મહિલાઓ ઘરના કામમાં વ્યસ્ત રહીને પોતાનું ધ્યાન રાખી શકતી નથી, પરંતુ નવતપામાં આ બેદરકારી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ડૉક્ટરો હળવો ખોરાક ખાવાની અને વધુમાં વધુ પાણી પીવાની સલાહ આપે છે.
4. બીમાર લોકોની મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે
ડાયાબિટીસ અને હાર્ટ પેશન્ટ્સે સતર્ક રહેવું પડશે. જે લોકો પહેલાથી જ ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદયની બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે, તેમને નવતપામાં વધુ તકલીફ થઈ શકે છે. અતિશય ગરમી શરીર પર વધારાનું દબાણ લાવે છે, જેનાથી સમસ્યા વધવા લાગે છે. ઘણી વખત દવાઓની અસરોને લીધે પણ શરીર જલ્દી ડીહાઇડ્રેટ થઈ જાય છે. આવા લોકોએ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ રૂટિન ફોલો કરવું જોઈએ. પ્રયાસ કરો કે જરૂરી કામ પણ સવારે અથવા સાંજના સમયે જ પતાવી લો.
5. બહાર કામ કરતા લોકો પર સૌથી વધુ અસર
મજૂરો, ટ્રાફિક પોલીસ, ડિલિવરી બોયઝ, ખેડૂતો અને રોડ કિનારે કામ કરતા લોકો માટે નવતપા અત્યંત પડકારજનક હોઈ શકે છે. કલાકો સુધી તડકામાં રહેવાથી શરીરનું તાપમાન ઝડપથી વધે છે. ગરમીમાં સતત કામ કરવાથી હીટ સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે અને ક્યારેક લોકો અચાનક બેહોશ પણ થઈ જાય છે. તેથી બહાર કામ કરનારાઓએ માથું ઢાંકીને નીકળવું જોઈએ અને વચ્ચે-વચ્ચે આરામ ચોક્કસ કરવો જોઈએ. પાણીની બોટલ હંમેશા સાથે રાખો.
હીટ સ્ટ્રોકથી બચવાના સરળ ઉપાયો
ગરમીથી બચવા માટે આપણી નાની આદતો મોટો તફાવત લાવી શકે છે:
સવારે ઘરેથી નીકળતી વખતે પાણી ચોક્કસ પીઓ. ખાલી પેટે તડકામાં જવાનું ટાળો.
હળવા રંગના અને ઢીલા કપડાં પહેરો.
વધુ પડતો તેલવાળો કે મસાલેદાર ખોરાક ખાવાનું ટાળો.
જો કોઈને ચક્કર આવે, ઉલ્ટી થાય, ખૂબ પરસેવો વળે અથવા શરીર એકદમ ગરમ થઈ જાય, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. તેને સામાન્ય નબળાઈ સમજીને અવગણવું જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.