Health Tips: અલ્ઝાઈમર અને અનિદ્રાના દર્દીઓ માટે વરદાન સાબિત થઈ રહી છે 'લાઈટ થેરાપી', રિસર્ચમાં થયો ખુલાસો; જાણો કેવી રીતે કરે છે અસર
છેલ્લું અપડેટ : 05 Jul 2026
ડિપ્રેશન અને ઊંઘને લગતી સમસ્યાઓ આજે વિશ્વભરમાં ઝડપથી વધી રહી છે. ખરાબ ઊંઘ, સતત થાક, ચીડિયાપણું અને ઉદાસી માત્ર માનસિક સ્વાસ્થ્યને જ નહીં પરંતુ શારીરિક સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે. આવા સમયમાં, તાજેતરના વર્ષોમાં "લાઈટ થેરાપી" એક એવી ટેકનિક તરીકે ચર્ચામાં આવી છે જે મૂડ સુધારવામાં અને ઊંઘની ગુણવત્તા બહેતર બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે. અસંખ્ય અભ્યાસોમાં તેની સકારાત્મક અસરો વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે. આ અસરો ખાસ કરીને એવા લોકોમાં જોવા મળે છે, જેઓ મૌસમી અવસાદ (Seasonal Affective Disorder - SAD) અથવા સર્કેડિયન રિધમ (શરીરની આંતરિક ઘડિયાળ) ને લગતી સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.
લાઈટ થેરાપી શું છે?
લાઈટ થેરાપી એ એક એવો આધુનિક ઉપચાર છે જેમાં વ્યક્તિ ચોક્કસ પ્રકારના કૃત્રિમ પ્રકાશના સંપર્કમાં નિયંત્રિત સમય સુધી બેસે છે. આ માટે સામાન્ય રીતે એક ખાસ 'લાઈટ થેરાપી બોક્સ'નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જે કુદરતી દિવસના પ્રકાશ જેવી જ અસર પેદા કરે છે. અમેરિકાના નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેન્ટલ હેલ્થના જણાવ્યા અનુસાર, લાઈટ થેરાપી ખાસ કરીને સિઝનલ ઇફેક્ટિવ ડિસઓર્ડર (SAD) માં ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થઈ છે, જે હવામાનમાં ફેરફાર દરમિયાન થતો એક પ્રકારનો ડિપ્રેશન છે.
આ થેરાપીનો મુખ્ય હેતુ શરીરની જૈવિક ઘડિયાળ અથવા સર્કેડિયન રિધમને પ્રભાવિત કરવાનો છે. આ એ જ આંતરિક પ્રણાલી છે જે આપણા સૂવા-જાગવાના ચક્ર, હોર્મોન ઉત્પાદન અને ઉર્જાના સ્તરને નિયંત્રિત કરે છે.
લાઈટ થેરાપી મૂડ અને ઊંઘને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે?
આપણું શરીર પ્રકાશ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. સવારનો પ્રકાશ મગજને સંકેત આપે છે કે હવે જાગવાનો અને સક્રિય થવાનો સમય થઈ ગયો છે. આ પ્રક્રિયા મેલાટોનિન અને સેરોટોનિન જેવા હોર્મોન્સને પ્રભાવિત કરે છે. હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રકાશનો સંપર્ક શરીરની આંતરિક ઘડિયાળને રીસેટ કરવા અને ઊંઘ-જાગવાના ચક્રને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે. મેલાટોનિન ઊંઘને નિયંત્રિત કરે છે, જ્યારે સેરોટોનિન મૂડને સારો રાખવામાં મદદ કરે છે. પૂરતો પ્રકાશ ન મળવાને કારણે આ હોર્મોન્સનું સંતુલન બગડી શકે છે, જેનાથી ઊંઘની ગુણવત્તા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય બંને પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
સ્લીપ ડિસઓર્ડર અને અલ્ઝાઈમરના લક્ષણોમાં રાહત
'સાયન્સ ડાયરેક્ટ' ના એક રિસર્ચ અનુસાર, અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે લાઈટ થેરાપીએ ડિપ્રેશનના લક્ષણોને ઘટાડવામાં સકારાત્મક પ્રભાવ દર્શાવ્યો છે, ખાસ કરીને એવા દર્દીઓમાં જેઓ ઇન્સોમ્નિયા (અનિદ્રા), સ્લીપ ડિસઓર્ડર અને અલ્ઝાઈમરના કારણે પરેશાન હતા. અન્ય એક મેટા-એનાલિસિસમાં જાણવા મળ્યું છે કે લાઈટ થેરાપી ઊંઘની ગુણવત્તામાં સુધારો કરી શકે છે અને કેટલાક લોકોમાં ઊંઘ આવવામાં લાગતા સમયને પણ ઘટાડી શકે છે.
