VIDEO: Health/ જાણો, શરીરના વધારાના ફેટને હટાવવાના આ 7 આયુર્વેદીક ઉપાય!
છેલ્લું અપડેટ : 04 Apr 2026
શું તમે માનો છો કે મેદસ્વીતા (મોટાપો) પાછળ માત્ર વધુ પડતું ખાવું, ધીમું મેટાબોલિઝમ, અસ્વસ્થ જીવનશૈલી, હોર્મોનલ અસંતુલન અને તણાવ જ કારણભૂત છે? એક આયુર્વેદિક ડૉક્ટર તરીકે, હું માનું છું કે આની પાછળ શારીરિક ઉર્જાઓની ગરબડ પણ જવાબદાર છે. આયુર્વેદમાં મેદસ્વીતાને 'સ્થૌલ્ય' કહેવામાં આવે છે, જે મુખ્યત્વે કફ દોષના વધવાને કારણે થાય છે. તેનાથી વજન વધવા લાગે છે અને શરીરમાં સુસ્તી છવાઈ જાય છે. વજન વધવાનો સંબંધ માત્ર ખોરાક સાથે જ નહીં, પરંતુ પોષક તત્વોનો ઉપયોગ કરવાની, તેને શોષવાની અને પ્રોસેસ કરવાની શરીરની ક્ષમતા સાથે જોડાયેલો છે.
આયુર્વેદમાં વેટ લોસની પ્રક્રિયા
આયુર્વેદમાં વજન ઘટાડવાને એક ધીમી અને કાયમી પ્રક્રિયા માનવામાં આવે છે, જેમાં ઉતાવળે પરિણામ મેળવવાને બદલે મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) સુધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. તેને કોઈ ટૂંકા ગાળાના કોર્સ તરીકે જોવાને બદલે તમારી જીવનશૈલીનો હિસ્સો બનાવો. આનાથી વજન ઘટવાની સાથે પાચન, એનર્જી લેવલ અને સમગ્ર સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થશે. વજન ઘટાડવા માટે આયુર્વેદની આ 7 રીતો અપનાવી શકાય છે:
વધારે પડતું ખાવાનું ટાળો
ખોરાકની માત્રાની સાથે તેની ગુણવત્તા પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ. આયુર્વેદમાં વજન ઘટાડવાનો પહેલો રસ્તો સંતુલિત અને માઇન્ડફુલ ડાયેટ છે. વિરુદ્ધ આહાર, ભારે અથવા પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખાવાથી મેટાબોલિઝમ ધીમું પડે છે અને શરીરમાં ઝેરી તત્વો (આમ) વધવા લાગે છે. તાજો, મોસમી અને મર્યાદિત માત્રામાં લીધેલો ખોરાક પાચનનું સંતુલન જાળવી રાખે છે.
પાચક અગ્નિ (Digestive Fire) વધારો
નબળું પાચન મેટાબોલિઝમને અનિયમિત બનાવે છે. ખોરાકને ઉર્જામાં બદલવા માટે 'અગ્નિ' મજબૂત હોવી જરૂરી છે. આ માટે ગરમ, હલકો અને સરળતાથી પચી જાય તેવો ખોરાક લો. આદુ, જીરું અને મરી જેવા મસાલાનો ઉપયોગ કરો. આખો દિવસ હૂંફાળું પાણી પીવાથી પાચન અને ડિટોક્સિફિકેશનમાં મદદ મળે છે.
વ્યાયામ કરો
શારીરિક પ્રવૃત્તિના અભાવે ચરબી બર્ન કરવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે. દરરોજ 30થી 45 મિનિટ ઝડપી ચાલવું, યોગ અથવા સૂર્યનમસ્કાર કરો. આયુર્વેદ મુજબ, ત્યાં સુધી કસરત કરવી જોઈએ જ્યાં સુધી હલકો પરસેવો ન આવે; શરીરને અતિશય થકવવાનું ટાળો. તેનાથી બ્લડ સર્ક્યુલેશન અને પાચન ક્ષમતા વધે છે.
ઉપવાસ કરો
આયુર્વેદમાં કહેવાયું છે કે 'લંઘનમ્ પરમૌષધમ્', એટલે કે નિયંત્રિત ઉપવાસ વજન ઘટાડવાની શ્રેષ્ઠ રીત છે. તેનાથી શરીર સંગ્રહિત ચરબીનો ઉપયોગ ઉર્જા તરીકે કરવા લાગે છે. જોકે, અતિશય ઉપવાસ કરવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ હળવો ખોરાક અથવા પ્રસંગોપાત ઉપવાસ કરવા જોઈએ.
દિનચર્યા અને ઋતુચર્યાનું પાલન
શરીરના મેટાબોલિઝમને કુદરતી લયમાં રાખવા માટે શિસ્તબદ્ધ રૂટિન જરૂરી છે. સવારે વહેલા ઉઠવું, સમયસર જમવું અને વહેલા સૂવાની આદત પાડો. આ સાથે ઋતુ મુજબ આહારમાં ફેરફાર કરો—જેમ કે ઉનાળામાં હલકો ખોરાક અને શિયાળામાં પૌષ્ટિક ખોરાક લેવો.
સ્થાનિક આહાર લો
જે ખોરાક તમારી આસપાસના વિસ્તારમાં પેદા થાય છે, તે શરીર માટે સૌથી વધુ અનુકૂળ હોય છે. સ્થાનિક આહાર સરળતાથી પચી જાય છે. 'ક્રેશ ડાયેટ' કે વિદેશી ડાયેટ ટ્રેન્ડ્સનું પરિણામ ટૂંકા ગાળાનું હોય છે, જ્યારે સ્થાનિક ખોરાક લાંબા ગાળે ફાયદો કરે છે.
માઇન્ડફુલ ઇટિંગ અને સ્ટ્રેસ કંટ્રોલ
માનસિક સ્વાસ્થ્ય વજન ઘટાડવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તણાવથી કોર્ટિસોલ લેવલ વધે છે, જે વધુ કેલરી ખાવાની ઈચ્છા જગાડે છે. ખોરાક હંમેશા ચાવી-ચાવીને ધીમેથી ખાવો. મેડિટેશન અને પ્રાણાયામ દ્વારા તણાવ અને હોર્મોન્સને મેનેજ કરી શકાય છે.
